PDF/HTML Page 21 of 33
single page version
bhagavAn chhe. ekarUp svabhAvadraShTimAn koI mAtA ke strI chhe ja nahi, siddha ke nigod, ekAvatArI ke
anantasansArI, strI ke mAtA e badhAy jIvo paripUrNa chaitanya svarUp ek sarakhAn chhe. AvI svabhAvadraShTimAn
ananto vItarAgabhAv AvI jAy chhe.
dharmAtmA jIvo sanyogothI ane vikArathI potAnA svabhAvane judo jANIne svabhAvanI ekatAmAn sthit chhe.
gnAnIne strI Adi sambandhI je rAg hoy te rAgathI judun potAnun svarUp anubhave chhe, rAgano Adar karatA nathI,
tethI kharekhar gnAnI jIvo potAnA svabhAvamAn ja beThA chhe.
potAnI mAnatA nathI ane vikArane potAnun svarUp mAnatA nathI, tethI te paramAnthI ane vikAramAnthI UThIne
potAnA svabhAvanI ruchimAn ja beThA chhe, A ja dharma chhe.
eTale parane paN paratantra mAne chhe. potAnA trikALI svabhAvane na jANatAn kShaNik vikAr jeTalo potAne mAne
chhe, tethI paranA paryAyane jANatAn te padArthone paN kShaNik paryAy jeTalA ja mAne chhe, ane tenA paryAyamAn IShTa–
aniShTa evA bhed pADIne ekatvabuddhinA rAgadveSh kare chhe, e mahA adharma chhe. parathI chhUTo ne vikArathI chhUTo evo
potAno gnAn svabhAvaekalo chhe, tenI shraddhA–oLakhAN karIne temAn abhed thavun tenun nAm ekalo beTho kahevAy.
nagna thaIne jangalamAn jaIne bese ane em mAne ke sharIranI kriyA hun karun chhan, ne AnAthI mane dharma thAy chhe–to
te jIv ekalo nathI paN sharIranA ahankArane sAthe rAkhIne beTho chhe, tenA abhiprAyamAn anantA padArthono sang te
sevI rahyo chhe.
vagar mAtra nimittanA lakShe hA pADe tethI dharma thAy nahi.
vakhatanA nimittanun gnAn karAvavA mATe ‘ANe A karyun’ em upachArathI mAtra kahevun te vyavahAr chhe. paN jIv
paranun vyavahAre karI shake chhe em mAnavun te vyavahAranay nathI, te to mithyAtva chhe.
bolavun e badhI jaD dravyanI svatantra kriyAo chhe. pahelAnn e nakkI karo ke ‘khAvun’ eTale shun? te koI dravya chhe? guN
chhe? ke paryAy chhe? khAvun te jaD paramANuonI paryAy chhe. amuk vastu bahAr hatI te kShetrAntar thaIne peTamAn paDI tene
loko ‘khAdhun’ kahe chhe. e to jaDanI kriyA chhe, temAn jIve shun karyun? jIv khAto nathI, ane jaD paN khAtun nathI. ‘khAdhun’
te to bolavAnI rIt chhe, paramANunA paryAyane oLakhavA mATenun ek nAm chhe. ‘chhInk khAdhI, bagAsun khAdhun, thAk
khAdho’ e vagere bolAy chhe te judI judI dashAne oLakhavAnI bhAShA chhe, jaDanI avasthAnun te pariNaman chhe, AtmA
vyavahAre paN tene karato nathI. paN AtmA potAnA gnAn sahit paranun gnAn kare te gnAnane vyavahAranay kahevAy chhe.
potAnA svabhAvanun gnAn kare te nishchayanay chhe, ane paranun gnAn kare te vyavahAranay chhe. paN nishchayanayathI potAnA
PDF/HTML Page 22 of 33
single page version
potAnA ekarUp chaitanya svabhAvane ja svIkAre te dharmadraShTi chhe. pote potAnA svabhAvathI Ishvar chhe, jaD tenI
shaktithI Ishvar chhe. paranun hun karun evI jenI mAnyatA chhe te to jaD–buddhi mithyAdraShTi chhe. ane mArA paryAyamAn je
rAgAdi thAy teno hun kartA chhun, te mAro svabhAv chhe–em je mAne te paN paryAyamUDh mithyAdraShTi chhe. anant gnAn–
darshanasvabhAvano Adar te dravyadraShTi chhe, te sAchIdraShTi chhe, te nishchayadraShTi chhe, te satyadraShTi chhe, te dharma chhe, te
samabhAv chhe ne te ja sukh chhe, te ja mokShano mArga chhe.
mAre AdhAr chhe. Am svabhAvano Ashray te ja dharma chhe.
parAshrayathI vAt kare chhe; vishvavAtsalyano artha samajatA nathI tethI par sAtheno sambandh joDavAnI vAt kare chhe;
parano sambandh toDavAnI vAt temAn nathI. AtmAne parano sambandh mAnavo te mithyAtva chhe. ahIn je badhA jIvone
samAn kahevAmAn AvyA chhe te par lakShanI vAt nathI. gnAnI kaI rIte badhAne samAn jANe chhe? pote potAmAn
svabhAvadraShTi karIne paryAyadraShTi uDADI dIdhI chhe tethI, bIjA jIvone paryAyathI je bhed chhe tene na jotAn,
shuddhasangrahanayathI badhAnA svabhAvane samAn ja mAne chhe, ne tethI tene badhA upar samabhAv chhe.
svabhAvano Adar thayo tyAn gnAnI jIv antaranI ekatAnA prabhAv vaDe badhA jIvone ek sarakhA svabhAvavALA
jANe chhe, tene shuddhasangrahanay hoy chhe. agnAnIne shuddhasangrahanay hoto nathI.
te bhedadraShTi chhoDIne abhedasvabhAvanI draShTi karIne, shuddhasangrahanayathI badhA jIvone samAn jANatAn viShamatA TaLI
jAy chhe ane vItarAgI samabhAv pragaTe chhe. A shuddhasangrahanayano hetu chhe. gnAnI jIv abhed svabhAvanA AdaramAn
bhedane bhALatA nathI tethI bhedane jovAnun (arthAt paryAyabuddhinun) phaL je bandhan te tene thatun nathI.
svabhAvadraShTi thaI jatI nathI, nigodadashA maTIne siddhadashA thaI jatI nathI; jagatamAn to nigod ne siddha badhI dashAo
jem chhe tem chhe, paN dharmI jIv pote paryAyadraShTi chhoDIne svabhAvadraShTithI jonAr chhe. mATe temane paryAyadraShTinun bandhan
nathI. jagatanA jIvone paryAyamAn bhed chhe te to chhe ja. ane gnAnI te bhedone jANe chhe, paN kharA, parantu akhanD
svabhAvamAn ekatA rAkhIne jotA hovAthI gnAnIne te bhedomAn ekatAbuddhi thatI nathI, tethI temane samabhAv ja chhe.
svabhAvamAn ja ekatA chhe ne paryAyamAn ekatA nathI e apekShAe em kahevAy chhe ke gnAnIo paryAyane dekhatA ja
nathI, ek svabhAvane ja dekhe chhe. svabhAvadraShTithI jonAr gnAnIne sarvatra samabhAv chhe.
uttar:–shraddhA apekShAe te vItarAg chhe. gnAnIne asthiratAnA kAraNe rAgadveSh thAy chhe te jo ke temanA ja
gnAnasvabhAvamAn ja gnAnIne ekatAbuddhi chhe, rAgamAn ekatAbuddhi nathI; svabhAvamAn ekatAbuddhithI kharekhar rAg
tUTato ja jAy chhe ne svabhAvanI ekatA vadhatI jAy chhe, mATe gnAnIne paramArthe rAg thato ja nathI paN potAnA
svabhAvanI ekatA ja thAy chhe. je rAg thAy chhe te svabhAvanI ekatAmAn na Avyo paN gney tarIke ja rahI gayo.
rAg vakhate paN svabhAvanI ja adhikatA chhe mATe gnAnIne ek svabhAv ja
PDF/HTML Page 23 of 33
single page version
uttar:–AmAn ja yathArtha grahaN–tyAganI vAt AvI jAy chhe. grahaN ke tyAg koI bahAranI vastuno thaI
AtmAthI chhUTI chhe ja. hun bIjI vastuonun grahaN karI shakun ke temane chhoDI shakun evI mAnyatA to adharma chhe. bhale
lIlotarI na khAto hoy toy tevI mAnyatAvALo jIv adharmI ja chhe. vaLI koI bhagavAnanA nAmano jAp
karavAnI vAt na AvI, kem ke jApanA shabdo to jaD chhe, ane te taraphano shubharAg te vikAr chhe–mandakaShAy chhe, te
dharma nathI. mATe hun par vastuone grahI ke chhoDI shakun evI UndhI mAnyatAno tyAg karavAnun Avyun, rAgathI mane
dharma thAy evI UndhI mAnyatAno tyAg karavAnun Avyun. ane jaDathI tathA vikArathI judo antaramAn potAno
svabhAv pUro gnAyakamUrti chhe tenI sAchI shraddhA–gnAn ane sthiratAne grahaN karavAnun Avyun. shraddhAmAn pUrNa
svabhAvanun grahaN ne adhUrAshano tyAg te dharma chhe.
temAn AtmAne shun? ashubh TALIne shubh to abhavya jIv paN kare chhe, ashubh TALIne shubhabhAv kare tethI kAI
Adar–shraddhA ne lInatA karavI te ja sAcho jAp chhe, temAn Akho AtmA–bhagavAn AvI jAy chhe, ne te ja dharma
chhe. jemAn Akho paripUrNa AtmA na Ave te dharma nathI. AtmAno pUro svabhAv chhe, tene pUrepUro mAne to tenA
Ashraye paryAyamAn dharma pragaTe. ane pUro na mAnatAn adhUro ke vikArI mAne to paryAyamAn adharma thAy. paripUrNa
svabhAvanI pratIti karatAn je samyak shraddhA–gnAn pragaTyAn te samabhAv chhe, tenAthI avashya mukti pragaTe chhe.
sahelI ne samajAy tevI vAt chhe. kevaLagnAn pAmavun temAn puruShArtha chhe tethI te moTI vAt chhe. paN A to
samyagdarshan ane samyaggnAn pAmavAnI nAnI vAt chhe. pote chaitanyatattva shun chhe ane tenun chihna shun chhe te jANyA
vagar dharma thAy nahi. jem AnkaDA ane akShar jANyA vagar nAmun lakhI shakAy nahi tem chaitanyano ank (chihna)
shun ane teno akShar (nAsh na thAy tevo) svabhAv shun te jANyA vagar dharmanA nAmA thAy nahi ane chaitanyamAn
sthiratA thAy nahi, bhale upavAs–Ambel–bhakti–vrat–dAn vagere kare paN temAn kyAy AtmalAbh nathI.
svabhAvane anubhave te ja jIv badhAnA paripUrNa svabhAvane jANI shake ne tene ja samabhAvarUp dharma hoy.
samyagdarshananA dhArak hatA, chha khanDanun rAjya ane hajAro rANIono sanyog hato tathA rAg paN hato, parantu temAn
heyabuddhi hatI, kyAy anshamAtra ekatAbuddhi na hatI, svabhAvanI draShTithI samabhAv ja hato. paryAyanA rAganun gnAn
hatun. strIo–rAjapAT vagerene paN jANatA hatA, paN svabhAvanI ekatA chhUTatI na hatI. svabhAvanI ekatAnA
jore kShaNe kShaNe rAg tUTato ja jato hato.
PDF/HTML Page 24 of 33
single page version
ane temAn lAyakAt na hoy tyAre bhAShA thatI nathI. temAn chaitanyanun kAI kAm nathI. AtmA bhAShA bole ke
AtmA sharIranI kriyA kare evI mAnyatA to ghaNI moTI bhUl chhe. ahIn paranI to vAt ja nathI, ekadam
svabhAvadraShTinI vAt chhe. jyAn svabhAvadraShTi thaI tyAn sadAy–chovIse kalAk samabhAv rahe chhe. ane te svabhAvamAn
visheSh lInatAnI ajamAyas karatAn vrat ane munidashA pragaTe chhe. hun gnAnamUrti vItarAg svarUp ja chhun, rAg paN
mAre nathI ne sharIr paN mAre nathI to pachhI desh vagere koN mArun hatun? deshanun hun shun karun? chaitanyasvabhAvarUp mAro
sva–desh asankhya pradeshI chhe, te svatantra chhe, mArA chaitanya pradeshamAn vikArano pravesh nathI, ne parano to mArAmAn
trikAL abhAv chhe. Am oLakhIne potAnA chaitanya pradeshamAn rahevun te dharma chhe.
anekatAthI svabhAvanI ekatAmAn bhang paDato nathI. sAdhak jIvane paryAye paryAye nirmaLatA vadhatI ja jAy chhe. je
anek nirmaL paryAyo pragaTatA jAy chhe te badhAy paryAyo svabhAvamAn ja ekatA karIne abhed thAy chhe. paryAyanI
nirmaLatA vadhatI jAy chhe te apekShAe anekatA chhe paN te darek paryAyanA anubhavamAn to ekaj prakArano
svabhAv Ave chhe, anek paryAyono anubhav ek ja prakArano chhe; je svabhAvane shraddhAmAn svIkAryo chhe te ek
svabhAvanI ekatA ja badhA paryAyamAn anubhavAy chhe, tethI kharekhar gnAnI ekarUp svabhAvane ja dekhe chhe,
paryAyanA bhedane dekhatA nathI. paryAyamAn je hIn–adhikatAnA bhedo chhe te to vyavahAragnAnano viShay chhe. gnAn jene
jANe te padArtha gnAnano viShay kahevAy chhe. ane jyAn ekatA mAne tene darshanano viShay kahevAy chhe. akhanD
svabhAvamAn ekatA te samyagdarshanano viShay chhe. paramAn rAg karIne ane rAgamAn ekatA mAnIne gnAn aTakI gayun
te mithyAdraShTino viShay chhe. agnAnI jIv rAgamAn potAnA gnAnanI ekatA kare chhe. gnAnI jIvo rAgarahit
svabhAvamAn gnAnanI ekatA kare chhe. svabhAv taraph DhaLatAn nirmaL paryAyanA anek prakAr paDe chhe parantu te darek
paryAyamAn svabhAvanI ja ekatA chhe, darek paryAy abhed ekarUp svabhAv taraph ja DhaLe chhe. paryAyanI nirmaLatAnA
anek prakAronun tem ja puNya pAp hoy tenun gnAn hoy chhe, paN shraddhAmAn teno svIkAr nathI. pUrA tattvanI ekatA
rAkhIne bhangabhedane jANe chhe tyAn paryAyabuddhi thatI nathI tethI rAgadveSh thatA nathI ne samabhAv ja rahe chhe,
svabhAvanI ekatA vadhatAn vadhatAn sampUrNa rAgarahit paryAy pragaTe chhe, ne mukti thAy chhe.
oLakhyo nahi ane nav tattvanA vikalpamAn aTakI rahyo. vikalpa vaDe nij svarUp jaNAtun nathI, ane jevun
nijasvarUp chhe tevun shraddhA–gnAnamAn AvyA vagar samabhAv hoy nahi. samyagdarshanathI ja samabhAv hoy chhe. par
jIv mAro shatru ke mitra, par mane lAbh karanAr ke nukashAn karanAr–evI mAnyatA karI tyAn sarve upar
samatAbhAv na rahyo paN be bhAg paDI gayA. A shatru ane A mitra em mAnyun tyAn ja ek upar dveSh ne
bIjA upar rAg AvI gayo. puNya sArAn ne pAp kharAb em mAne tene paN puNya–pAp rahit ekarUp
svabhAvanI draShTi nathI tethI tene samabhAv nathI. jene potAnA gnAn svabhAvanI draShTi chhe te badhA jIvone
gnAnasvabhAvI jANe chhe, gnAn svabhAvane koI shatru ke koI mitra nathI, eTale potAnA gnAnasvabhAvanI draShTithI
badhA upar samabhAv rahI gayo. puNya–pAp banne mArA gnAn svabhAvathI judA chhe em jANyun eTale tenA upar
paN samabhAv rahI gayo. A rIte potAnA ekarUp svabhAvanI jene draShTi chhe te badhA jIvone samAn jANe chhe ne
tene samabhAvarUp dharma chhe.
AtmA mAnyo chhe; te paN mithyAdraShTi ja chhe. ek paryAy jeTalo AtmA mAne te mithyAdraShTi chhe. potAno pUro chaitanya
PDF/HTML Page 25 of 33
single page version
upAy chhe. jene chaitanyasvabhAvanI draShTi na thaI tene sansAr nAsh karavAno upAy hAth Avyo nathI, ane jene
chaitanyasvabhAvanI draShTi thaI chhe te jIv sansArano nAsh karIne mukti pAme chhe.
ahIn Av. bharavAD Avyo tyAre tene kahyun–tArA
antaramAn tun em vichAr ke ‘hun gnAnasvarUp bhagavAn
chhun. ’ gnAnInI e vAt sAmbhaLIne bharavAD bahu ja
ane kharekhar potAnA AtmAne bhagavAn tarIke
chintavatAn chintavatAn tene thoDA vakhatamAn AtmAnI
sAchI oLakhAN thaI ane te samyagdarshan pAmyo.
hatA. tenI sAthe vAt karatAn gnAnIe kahyun ke ‘ApaNo
AtmA ja bhagavAn chhe. ’ A sAmbhaLatA ja te panDitanun
moDhun bagaDI gayun ane teNe kahyun ke are bhAI, e shun
bolyA? atyAre AtmAne bhagavAn na kahevAy.
gnAnIe tene ghaNI ghaNI rIte samajAvyA, ke AtmAno
svabhAv bhagavAn jevo ja chhe. mATe AtmA atyAre ja
bhagavAn chhe. ane potAnA AtmAne bhagavAn
mAnavAthI ja bhagavAn thavAy chhe.–gnAnIe ghaNun
gusse thaIne chAlyo gayo.
oLakhI lejo.
achAnak ‘nIlAnjanA’ nAmanI devInun AyuShya pUrun thayun
ne te mRutyu pAmI. AvI sansAranI anityatA jotAn ja
bhagavAnanA antaramAn ekadam vairAgya jAgRut thayo, ne
rAjapAT tyAgI pavitra jinadIkShA dhAraN karI.
levAno vichAr ja na thayo.
loko jANatA na hatA. tethI koI loko to hIrAmANekanA
thAL bharIne bhagavAnane ApavA mAnDatA, koI vastra
vagere ApavA mAnDatAn. parantu bhagavAn to vItarAgI
muni, te hIrA–mANek vagerene shun kare?
em ne em jangalamAn pAchhA phare ne AtmAnA dhyAnamAn
ekAgra thaI jAy, AvI tapashcharyA karatAn karatAn
bhagavAnane ek varSha karatAn ya vadhAre kAL vItI gayo.
bhagavAnane varShanA upavAs thayA. paN bhagavAnane jarAy
dukh nathI, khed nathI, thAk nathI, kanTALo nathI. teoshrI
to sharIranun lakSha chhoDIne ane AhArano vichAr chhoDIne
vAramvAr AtmAnA dhyAnamAn masta thaI jAy chhe, teo
apUrva Anand bhogave chhe, mahA sukhI chhe.
temane shreyAnsakumAr nAmanA bhAI hatA. te banne mahA
dharmAtmA hatA.
PDF/HTML Page 26 of 33
single page version
mahA–puruShanun shubhAgaman potAne tyAn thashe. AthI
banne bhAIone apAr harSha thayo. teo te
bhAIo prabhu pAse doDayA ane temanA darshanathI bahu ja
Anandit thayA.
bhagavAn sAthe pote munione AhAradAn karyun hatun te
prasang yAd Avyo, tethI munione kaI rIte
bahumAn ne prasannatAthI bhagavAnane potAnA mahelamAn
laI gayA. tyAn pUjan vagere vidhi karyA pachhI
shrIshreyAnsakumAre bhagavAnanA hAthamAn sheraDInA pavitra
rasanI dhArA reDI...ane te sheraDInA rasathI bhagavAne
pAraNun karyun.
vAjAn vagADyAn phUl varShAvyA, dashe dishA prakAshamAn thaI
gaI. sugandhI pavan vahevA lAgyo ane jay jayakAr
dhvani sahit “
bhagavAnanA pAraNAnA samAchAr sAmbhaLIne AkhI
AhAradAnanI rIt shreyAnsakumAre sharU karI, tethI devoe
temanI khUb prashansA karI, bharat chakravartIe paN temanun
khUb sanmAn karyun. AchAryo kahe chhe ke tIrthankarone sauthI
pahelAnn AhAradAn karanAr jIv niyamathI te ja bhave
mokSha pAme chhe. shrI shreyAnsakumAr paN tej bhavamAn
akShay Atmasukhane pAmyA.
vaishAkh sud trIjane divase RuShabhadev bhagavAne
IkShurasathI pAraNun karyun temaj pAraNun karAvanAr shrI
shreyAnsakumAr
oLakhAy chhe, ne Aje paN jagatamAn mangaL–divas
tarIke ujavAy chhe.
jotAn mumukShuhRudayamAn atyant bhakti jAgRut thAy chhe.
ajIv evI be jAtanI vastuo chhe. jenAmAn gnAn
hoy te jIv chhe ne jenAmAn gnAn na hoy te ajIv chhe.
jIv ane ajIv banne vastuomAn potapotAnA guNo
hoy chhe.
chhe, ne potepotAnA guNaparyAyamAn vase chhe. ATalI
samajaN atyAr sudhImAn tamane bAl vibhAgamAn
apAI gaI chhe.
badalAyA kare chhe–Ane dravyatva kahevAy chhe.
chhe, dravyatvaguNane lIdhe vastunI hAlat sadA badalAyA
nathI. jaDamAn ya dravyatva guN chhe, tethI sharIranI dashA
enI meLe badalAyA kare chhe, jIv tene badalAvano nathI.
dravyatvaguNane lIdhe thayo chhe. shAstramAnthI gnAn Avyun
nathI paN gnAnaguN pote ja ek dashAmAnthI bIjI
dashAmAn badalyo chhe.
te mATInI hAlat badalAvI nathI.
PDF/HTML Page 27 of 33
single page version
ja badalAvyA kare chhe. koI padArthanI hAlat bIjo padArtha
karato nathI. ajIvanI hAlat jIv na badalAve ane
svatantratA oLakhAy chhe. potAnI melI dashA TALIne
pavitra dashA pragaT karavA mATe bIjA koInI madad nathI,
Am samaj–vAthI bIjA uparano moh TaLe chhe ne
potAnun sAchun gnAn pragaT thAy chhe. mATe tame A
dravyatvaguNane barAbar oLakhajo.
jIvamAn astitvaguN chhe, ajIvamAn paN chhe.
jIvamAn vastutvaguN chhe, ajIvamAn paN chhe.
jIvamAn dravyatvaguN chhe, ajIvamAn paN chhe.
gnAnamAn Akhun vishva jhaLake chhe, te jagatathI judo chhe,
sharIrathI judo chhe, pote ja bhagavAn chhe ne pote ja
parameshvar chhe, te AnandathI bharelo chhe, tene janma ke
maraN nathI, te rAjA ke rank nathI, te to gnAn ane
Anandano dariyo chhe. Avo Atamadev AnkhathI dekhAto
jaNAy chhe. bALako, tame sAchA gnAn vaDe AtmadevanA
darshan karajo.
astitvaguN kahevAy chhe. A guN jIv ane ajIv
badhA dravyomAn chhe. Ane sAmAnya guN kahevAy chhe.
A vakhate kul 72 bALakonA javAb AvyA
(8–10) jAmanagar–harasukh, lalitA ben, kanchanaben.
rasik. (14–15) vInchhIyA: bhUpendra, uttamalAl.
(16–17) amarelI: vinodarAy, kailAs. (18)
mANekalAl–morabI. (19) shAntilAl–vAnkAner.
(22) champakalAl–dhUliyA. (23) hasamukh boTAd,
(24) kAntilAl–rANapur. (25–26) mumbaI:
kusumaben, jagadIshachandra. (27) kAntilAl–lAThI.
(28) kanchanaben vaDhavAN kempa. (29) rAjendra–
Amod. (30) chandraprabhA sonagaDh (31) vIrabALA–
borasad, (32) navanItalAl mogarI. (33–34–
35–36) vInchhIyA: rasikalAl, jasavatIben,
manjulAben, snehalattAben (37) harihar–amadAvAd
hasamukhalAl. (41) sushIlAben: sonagaDh (42)
chhabIladAs–kalakattA (43) anIlakumAr: lImaDI
(44–46) vInchhIyA: manchhAben, manjulAben,
rasikalAl. (47–48) morabI: chandrakAntA, indulAl.
kahevAy?
(2) nIchenA vAkyomAnthI je khoTA hoy te sudhAro–
2. je jIv sAchun gnAn kare te sukhI thAy.
3. ek gnAnI pAse paisA na hatA tethI te dukhI hatA.
4. jo nirog sharIr hoy to dharma jhaT thaI shake.
5. sharIranI kriyAthI dharma thAy chhe.
samyagdarshan ratna khovAI gayun. to tenI pAse kyA kyA
ratno bAkI raheshe? te jaNAvo.
nIchenA saranAme mokalavA–
PDF/HTML Page 28 of 33
single page version
‘das–lakShaNaparva’ kahevAy chhe ane tej sAchA paryuShaN chhe. Aje uttamamArdavadharmano divas hovAthI
padmanandIpanchavinshatikA–shAstramAnthI tenun varNan vanchAy chhe, tenA varNananA be shlok chhe. uttam mArdav eTale uttam
nirAbhimAnatA. samyagdarshan sahit nirAbhimAnatA te uttam mArdavadharma chhe. uttamakShamAmArdav vagere dash dharmo
जात्यादिगर्वपरिहरमुषन्ति सन्तः।
तद्धार्यते किमु न बोधद्रशा समस्तं
स्वप्नेन्द्रजालसद्रशं जगदीक्षमाणैः।।८७।।
mArdavane kem na dhAre? arthAt avashya dhAraN kare chhe.
dayA–bhakti ke vrat vagere shubharAg te dharma nathI, temaj te dharmamAn madadagAr nathI. AtmA chaitanyasvarUp chhe, te
vikAr rahit chhe, Am potAnA nishchayasvabhAvanI oLakhANavaDe samyagdarshan ane samyaggnAn pragaT karyA pachhI
visheSh svarUpasthiratAthI chAritradashA pragaTe chhe, ne dashAmAn dharmIjIvane evI AtmasthiratA hoy chhe ke jAti–kuL
vagerenA abhimAnano vikalpa paN uThato nathI, enun nAm uttamamArdavadharma chhe. je chaitanyasvarUp AtmAne
oLakhe nahi ane sharIr–kuTumb kuL vagerene potAnAn mAne tene kadI jAti–mad vagere TaLe nahi ane tene
uttamamArdav dharma hoy nahi. dharmI jIvane kharekhar jAti–kuL–dhan vagereno mad hoto nathI. kem ke te jANe chhe ke hun
to chaitanyasvarUp AtmA chhun, AtmAne sharIr ja nathI, ane mAtA–pitA, kuL, jAti, dhan vagere paN AtmAne
hoy ja. AtmAnI jAti shuddhachaitanyadhAtu nitya Anandakand chhe, vItarAgatA AtmAnun kuL chhe ne chaitanya kevaLagnAn
lakShmIno pote svAmI chhe. e sivAy bIjA koI jAti–kuL ke lakShmIne gnAnI potAnun mAnatA nathI, tethI temane
tenun abhimAn hotun nathI. sharIr ke sharIr sambandhI koI padArtho gnAnIne potApaNe bhAsatA nathI, rAg ke adhUrA
gnAnane paN te potAnun svarUp mAnatA nathI. paN paripUrNa svabhAvane ja potAno jANIne tenI shraddhA kare chhe.
Am hovAthI gnAnIne jAtimad–kuLamad–gnAnamad ke baLamad hotA nathI. jAti–kuL vagerene potAthI judA jANyA
chhe tethI tenun abhimAn thatun nathI. e rIte, samyaggnAn ja uttam mArdavadharmanun mUL chhe–em ahIn batAvyun chhe.
PDF/HTML Page 29 of 33
single page version
chhe. bahAranA padArthothI potAne moTo mAnavo te mad chhe, ane mArI jAti halakI, mArun kuL halakun vagere prakAre
bahAranA padArthothI potAne halako mAnavo te paN mad chhe, kem ke teNe jAti–kuLamAn ahampaNun karyun chhe.
tenun ja jene bhAn nathI ene uttam mArdav dharma kyAthi hoy? AtmA nitya gnAnaghan chhe, dehAdi anitya sanyogo
te AtmAnun svarUp nathI. jem ‘ghIno ghaDo’ em bolAy chhe paN te kharun vastusvarUp nathI, tem gnAnIne
oLakhavA mATe em bolAy ke A mAtA, A pitA, A kuL, A jAti. parantu kharun svarUp em nathI. gnAnIne
temanA AtmAthI oLakhavA te ja sAchI oLakhAN chhe. AtmAno sansAr mAtA–pitA–strI sharIr vageremAn nathI
paN potAnA paryAyamAn ja je agnAn ane rAgadveSh chhe te ja sansAr chhe. AtmAno sansArabhAv AtmAnI dashAmAn
chhe. pote potAne chaitanya svarUpe na jANyo ne sharIravALo mAnyo tethI sharIranA sambandhI mAtA–pitAne potAnA ja
mAtA–pitA mAne chhe, ane tethI jIvane sharIranA rUp vagerenun abhimAn hoy chhe.
TaLe chhe. A sharIr to jaD paramANuo chhe–mATI chhe. je jIv sharIranA baLanun abhimAn kare chhe te jIv jaDano
anAdar karIne sharIranA baL vagereno ahankAr karanAr jIv moTo hinsak chhe. sharIr mArun, sharIranI kriyA hun karI
shakun ane sharIr baL sArUn hoy to dharmadhyAn barAbar thaI shake–em je mAne chhe te jIv AtmAnI hinsA
karanAro chhe. AtmA sharIrAdinun kAI karI shake nahi. AtmAnun baL (–puruShArtha) kAn to agnAnabhAve puNya–
pApamAn aTake ane kAn to asang svabhAvane oLakhIne temAn rAg–dveSh rahit sthiratA pragaT kare.
pachhI je alpa rAganI vRutti UThe teno gnAnIne niShedh chhe. ahIn to evI vAt chhe ke te rAganI vRutti UThavA ja na
devI, ne vItarAgapaNe sthir rahevun–te uttam mArdav dharma chhe, ane te dharma mokShamArgamAn vicharatA munione
sahachArIpaNe hoy chhe.
hoy te ‘paranun hun karun’ evun abhimAn kare nahi, rAg–dveShane potAnun svarUp mAne nahi.
guNasthAn sudhInun badhuy gnAn alpa chhe, kevaLagnAnanA anantamA bhAganun chhe, te tUchchha paryAyanun abhimAn gnAnIne
nathI, paN anant chaitanya svabhAvanA vinay ane mahimAthI svabhAvamAn lIn thaIne, adhUrA gnAnano vikalpa
abhimAn thAy chhe te jIv paryAyadraShTivALo mithyAdraShTi chhe, teNe pUrA svabhAvane jANyo nathI tethI thoDAk
jANapaNAno mahimA ane abhimAn thAy chhe. koI jIvo sat svabhAv samajyA vagar mand kaShAy karIne
nirmAnatA rAkhe te to puNyabandhanun kAraN chhe, ahIn tenI vAt nathI, paN dharmAtmAne svabhAvanI jAgRutipUrvak
vItarAgabhAv pragaTatAn madano vikalpa ja thato nathI, te ja sAcho mArdav dharma chhe. svabhAv jANyA vagar paryAyanun
abhimAn TaLe nahi, ne tene dharma thAy nahi.
vakhAN ame shun karI shakIe? amArun gnAn atyant alpa chhe,
PDF/HTML Page 30 of 33
single page version
AchAryo–santo to mahA gnAnanA sAgar chhe, agAdh buddhivALA chhe, ekadam ArAdhak dashA pragaTI chhe, chhatAn temane
keTalI nirmAnatA chhe? gnAnano jarA paN garva karatA nathI. adhUrI dashA ke pUrI dashA evo vikalpa toDIne vAramvAr
svarUpamAn lIn thaI jAy chhe.–Anun nAm mArdav dharma chhe. paryAyadraShTi chhoDIne akhanD svabhAvanA shraddhA–gnAn TakAvI
bachavA mATe dharmI gRuhasthane pUjA bhakti vagereno shubh rAg hoy chhe, kharo, parantu te shubharAg kAI dharma nathI. paN
rAgarahit chaitanyasvabhAvanI shraddhAgnAn pUrvak jeTalo rAg TALyo teTalo dharma chhe. rAg rahyo te dharma nathI.
jagatamAn koInI sAthe sambandh ja nathI.–Avun jANanArA gnAnIone mAn kyAthi hoy? arthAt na ja hoy.
munine to mAnanI vRutti ja UThe nahi te nirmAnatA chhe, ane gRuhasthane koI mAnAdinI lAgaNI thaI jAy to paN
te tenA gnAtA ja chhe, mAnAdithI bhinna svarUpanA shraddhA–gnAnanI ja draDhatA temane thAy chhe. nitya abandh chaitanya–
svabhAv chhun. em svabhAvanI prabhutA pAse gnAnIne adhUrA paryAyanI pAmaratA bhAse chhe, temane kShaNik paryAyanun
कायादौतुजरादिभिःप्रतिदिनं गच्छत्यवस्थांतरम्।
इत्यालोचयतो हृद्रि प्राशमिनः भास्वद्विवेकोज्वले
गर्वस्यावरसः कुतोऽत्र घटते भावेषु सर्वेष्वपि।।८८।।
dhAraN kare chhe,–em nirantar potAnA nirmaL hRudayamAn samyaggnAnarUpI ujavaL vivekathI sharIranI anityatAnun
chintavan karanArA munine jagatanA sarva padArthomAn garva karavAno avasar ja kaI rIte chhe? arthAt jeo dhurav
nitya chaitanya svabhAvane jANIne ane sharIrane anityatAne jANIne, nirmaL AtmadhyAnamAn magna chhe te
munione jagatamAn koI padArthono garva hoto ja nathI.
AchAryadev samajAve chhe ke A sharIr anitya chhe, vRuddhAvasthAvALun chhe, sadAy te potAnI dashA badalatun badalanun
jIrNatAne pAme chhe, jevI avasthA Aj hoy chhe tevI avasthA kAl dekhAtI nathI, evA A anitya sharIrane
koI rIte rokI shakAy tem nathI. jyAn A sharIr ja potAnun nathI tyAn bIjA kyA padArtho potAnA hoy?
AtmAno chaitanyasvabhAv ja dhurav ane nitya ekarUp chhe, te kadI jIrNa thato nathI, ne temAn Ag lAgatI nathI.
Am, sharIrAdinI anityatA ane potAnA chaitanyasvabhAvanI nityatAno potAnA antaramAn bhedagnAnavaDe vichAr
karanArA jIvone A jagatamAn koI padArthono garva thavAno avakAsh ja nathI. jyAn sharIrane ja par jANyun tyAn
bIjA kono ahankAr kare!
ane sharIr to jaD paramANunun banelun chhe. AtmA kadI paN sharIrAdine aDayo paN nathI, AtmA to asparshI chhe.
dravyamAn abhed ekAkAr thaIne sadAy evI ne evI raheshe, paN sharIranI koI avasthA mArI sAthe rahenAr
PDF/HTML Page 31 of 33
single page version
chhoDI dIdho chhe ne svabhAvanI draDhatA prApta karI chhe temane uttam mArdavadharma hoy chhe.
paramANuonI avasthA samaye samaye enI meLe ja badale chhe, tenI sAthe mAro sambandh nathI. mArA paryAyano sambandh
mArA trikALI dravya sAthe chhe. nirmaLagnAn–darshan ane chAritrarUp mArI dashA samaye samaye badalIne dhurav svabhAvamAn
ekatA vadhatI jAy chhe. e rIte svabhAvanI ekatA hovAthI paranun abhimAn gnAnIne kyAthi thAy? aho,
ya vikalpa paN thato nathI, ulaTA namra thaIne svabhAvamAn DhaLIne pUrNa kevaLagnAn pragaT kare chhe. munine paryAy taraph
lakSha jaIne vikalpa UThe ke ‘kevaLagnAn pragaT karun’ te paN rAg chhe. evA vikalpane paN toDIne vItarAgI svarUp–
sthiratA te utkRuShTa mArdavadharma chhe, ne te ja mokShanun kAraN chhe.
potAnun svarUp oLakhIne munivaroe to nirantar gnAyak sAkShI svarUp AtmAnA nirmaL svabhAvanun ja dhyAn
karavun joIe. e rIte bIjA –uttamamArdav–dharmanun vyAkhyAn pUrNa thayun.
ane shraddhAmAn vakratA na karavI te samyagdarshanarUp saraLatA chhe. ane chaitanyasvarUpane jem chhe tem na mAnatAn,
svarUpanI ADAI karIne puNya–pApavALun mAnavun te anant kapaT chhe. koI paranA sangathI ke puNya pariNAmathI
AtmAne lAbh mAnavo te vakratA chhe, anAryatA chhe. Arya eTale saraL. jevun sahaj gnAyakamUrti AtmasvarUp chhe
tevun ja mAnavun, jarAy viparIt na mAnavun te saraLatA chhe. ane chaitanya svarUpanI samajaNamAn ADAI karIne koI
vikalpa ke vyavahAranA Ashraye lAbh mAnavo te anAryatA chhe. vyavahAraratnatray paN rAgarUp chhe, te AtmAnun
svarUp nathI. AtmAnun gnAyak svarUp puNya–pAp rahit chhe, vyavahAraratnatrayarUp parAshrit bhAvathI tene lAbh
mAnavo te anant kapaTanun sevan chhe. ane te vyavahArano Ashray chhoDIne, nishchay shuddha gnAtA–svabhAvane jANavo–
vyavahAraratnatrayanI vRutti UThe te rAg chhe, te kAI uttam Arjavadharma nathI, paN rAg rahit thaIne jeTalo
svarUpamAn Tharyo teTalo uttamaArjavadharma chhe. kharekhar to AtmAnA vItarAg bhAvamAn ja uttamakShamAdi dashe dharmo
AvI jAy chhe, dashe dharmomAn vItarAgabhAv ek ja prakArano chhe. paN te vItarAgabhAv thayA pahelAnn kShamAdi je
jAtano vikalpa hoy te anusAr uttamakShamAdharma vagere nAmathI te vItarAgabhAvane oLakhAvavAmAn Ave chhe. ane
te shubh vikalpane upachArathI uttamakShamAdi dharma kahevAmAn Ave chhe. AchArya dev uttamaArjavadharmanun varNan kare chhe–
धर्मो विकृतिरधर्मो द्वाविह सुरसद्मनरकपथौ।।८९।।
je shubh pariNAm chhe te paN mArun svarUp nathI–em, samyaksvabhAvanA bhAnapUrvak shubhano niShedh varte chhe tenA
shubhapariNAmane vyavahAre uttamaArjav kahevAy chhe.
PDF/HTML Page 32 of 33
single page version
jevo svabhAv chhe tevo ja pariNamI gayo paN jarAy vakratA (vikAr) na thayo te paramArthathI uttam Arjavadharma chhe.
ane te svabhAvamAn vikRuti thaIne jeTalA rAgAdi utpanna thAy teTalo uttamaArjavadharmamAn bhang chhe.
jAy chhe tethI te shubharAgarUp ArjavadharmanA phaLamAn svarga maLe chhe. rAgane lIdhe vachche bhav karavo paDe chhe. parantu
jene svabhAvanun bhAn nathI ane dharmano anAdar karIne vakratAthI varte chhe te to narakagatimAn jAy chhe.
AtmasvabhAvane UndhI rIte mAnavo te ja sauthI moTI vakratA chhe. saraLatAnA shubh pariNAm ke vakratAnA
ashubhapariNAm e bannethI rahit ek gnAyakasvarUpI AtmA chhe, tenI shraddhA–gnAn TakAvI rAkhavAn te dharma chhe, darek
gRuhasthane paN te dharma thaI shake chhe. ane evA samyakshraddhAgnAnapUrvak jemanA AtmAmAn atyant saraLatA pragaTI
shubhabhAv thAy te paN chhoDIne vItarAgI saraLatA pragaT karavI tenun nAm uttamaArjavadharma chhe.
ष्वाजातेर्यमिनोऽर्जितेष्विह गुरुक्लेशैः शमादिष्वलम्।
सर्वे तत्र यदासते विनिभृताः क्रोधादयस्तत्त्वत–
स्तत्पापं वत येन दुर्गतिपथे जीवश्चिरंभ्राम्यति।।९०।।
te mAyAchAr rUpI makAnamAn krodh vagere kaShAyo paN chhUpAyelA hoy chhe, te mAyAchArathI upajatun pAp jIvane anek
prakAranI durgatimAn bhamAve chhe. mATe munioe mAyAchArane utpanna ja thavA na devA joIe.
sAmbhaLIne UlaTo em kahe chhe ke ‘are, shun ame kapaTI chhIe? amAro kahevAno Ashay bIjo hato ane tame bIjI
rIte samajyA chho. ’ em je potAno bachAv karavA mAge chhe te pApI mAyAchArI chhe. tevA jIvamAn ahinsA–brahmacharya
vagere hoy topaN kharekhar te prashansanIy nathI. munine paN jeTale anshe rAg thAy chhe teTale anshe uttam kShamA–
nirmAnatA vagere dharmomAn kachAsh chhe. pahelAnn potAne satnI kAI ja samajaN na hatI ne je satpuruSh pAsethI apUrva
satnI samajaN maLI, te satpuruShanA upakArane na svIkAre, potAnI moTAI khAtar temanun nAm vagere gopave, tene yAd
karavun joIe. munine kAI doSh thayo hoy ane te doSh guru pAse pragaT karatAn jo sankoch thAy to te mAyA chhe.
doSh chhUpAvavAnI buddhithI guru pAse pragaT na kare ane potAnI meLe prAyashchit le agar to ‘hun mAro A doSh
kare to te mAyA chhe. ane potAne lAgelA badhAy doSho saraLapaNe pragaT karI devAnA bhAv te paN shubhabhAv chhe,
te shubhabhAvano paN Adar nathI tethI munine te vyavahArathI uttamaArjav chhe. ane vItarAg bhAve TakI rahIne
doShanI utpatti ja thavA na devI te paramArtha uttamaArjavadharma chhe. shubh rAgathI dharma mAne evo agnAnI jIv game
tevI saraLatAnA pariNAm rAkhe, jarAk jarAk doShane pragaT karIne prAyashchit le, topaN tene uttam Arjav dharma
jarAy nathI. kem ke rAgamAn dharma mAnyo tyAn mUL mithyAtvarUpI doSh chhe, tenun to tene bhAn nathI. je doSh chhe tene
ja guN mAnI beTho chhe tene saraLatA kevI? samyagdarshanapUrvak ja uttam saraLatA hoI shake, ane te ja dharma chhe. jevun
mudrak : chunIlAl mANekachand ravANI, shiShTa sAhitya mudraNAlay, moTA AnkaDiyA, saurAShTra tA. 1–5–48
PDF/HTML Page 33 of 33
single page version
rAkhe, paN mAnyatA evI hoy ke A vachan bolavAnI
kriyA hun karun chhun ane AnAthI mane lAbh thAy chhe,–to
tevA jIvane sAchI saraLatA nathI, teNe vakra mAnyatA
karIne potAnA AkhA chaitanya svabhAvane chhUpAvyo te
ja paramArthe anant kapaT chhe.
shrIguru vagerenA upakArane je chhUpAve chhe te to
vyavahAramAn paN saraL nathI, tene uttam vItarAgI
saraLatA to hoy ja nahi. jene vyavahAr saraLatA
pragaTI hoy te jIv guru pAse em vinayathI pragaT kare
ke prabho, hun pAmar mUDh hato, pAmar hato, Aj sudhI
mane kAI ja khabar na hatI, ApanI kRupAthI ja mane
lAvIne svabhAvanun bahumAn karyA vagar to vyavahAr
saraLatA
karavI joIe ke shun dharma chhe ne shun doSh chhe? potAnA
paramArtha svabhAvane jANIne tenA Ashraye sthir rahetAn
rAg–dveSharUp mAyAnI utpatti ja na thAy–e uttam
Arjav dharma chhe. munione tevI ghaNI sthiratA pragaTI
hoy chhe, paN temane je alpa rAg hoy te TALIne
sampUrNa vItarAgI sthiratA pragaTAvavAno puruShArtha teo
kare chhe. ane gRuhasthoe pratham to evI sAchI
vadhAravAnI bhAvanA karavI joIe. je potAnA
AtmAmAn AvI sAchI oLakhAN kare ane
vItarAgabhAv pragaT kare teNe ja sAchA dash lakShaN parva
ujavyA kahevAy.
antarmuhUrta karatAn vadhAre kAL sthir raheto nathI paN
badalI jAy chhe. A rIte upayog badalavAnun ane temAn
kram paDavAnun kAraN shun chhe? kevaLagnAnIne gnAn–darshan
ek gneyathI bIjA gney upar badalato nathI. chhadmasthane
upayog badale chhe ane kram paDe chhe tenun kAraN rAg
nathI parantu gnAn–darshanano paryAy ja kShayopashamabhAve chhe
tethI temAn kram paDe chhe ane upayog badale chhe. bAramA
guNasthAne vItarAgatA chhe, tyAn rAg na hovA chhatAn
upayogamAn kram to paDe chhe ane upayog badale paN chhe.
tethI, rAg hoy to ja upayog badale–em nathI paN
gnAn–darshananA pariNamananI apUrNatA (–
sAtamAthI bAramA guNasthAn sudhImAn paN upayog
badalAy chhe, shrutagnAnanun avalamban chhe ane vachche
upayog badalatAn darshanaupayog paN AvI jAy chhe.
(charchAmAnthI: rAjakoT tA. 23–11–44)
shakAtun nathI. sharIrathI shAnt beTho hoy to ja
anAkuLatA kahevAy ane laDAI karatA dekhAy te vakhate
anAkuLatA
bahArathI shAnt beThelo dekhAy chhatAn antaramAn to te
vikAramAn ja tanmay vartato hovAthI ekAntapaNe AkuLatA
ja bhogave chhe–tene svarUp–jAgRuti jarAy nathI. ane
gnAnI jIvo laDAI vakhate paN antaramAn te vikArabhAv
sAthe tanmayapaNe vartatA nathI, tethI te vakhate paN temane
anshe AkuLatArahit shAntinun vedan hoy chhe–eTalI
svarUp–jAgRuti to dharmAtmAne vartatI ja hoy chhe. AvI
svarUp–jAgRuti te dharma chhe, bIjo koI dharma nathI.
anant dukh prApta thAy; chAre gatimAn rajhaLe.
karelAn hoy te pramANe lAbh, alAbh, AyuSh, shAtA,
ashAtA maLe chhe. potAthI kAI apAtun levAtun nathI.
ahankAre karI ‘men Ane sukh Apyun, men dukh Apyun, men
karma upArjan kare chhe. mithyAtve karI khoTo dharma upArjan
kare chhe. (bIjI AvRutti pRu. 436) shrImad rAjachandra
‘taNakhalAnnA be kaTakA karavAnI shakti paN ame
dharAvatA nathI; adhik shun kahevun? ’ shrImad rAjachandra