-
୩୩୨ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ନିମିତ୍ତସେ ଜୋ ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶରହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ ସୋ ନିଶ୍ଚଯସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ – ଐସା ଜାନନା.
ଫି ର ପ୍ରଶ୍ନଃ – କିତନେ ହୀ ଶାସ୍ତ୍ରୋଂମେଂ ଲିଖା ହୈ କି ଆତ୍ମା ହୈ ଵହୀ ନିଶ୍ଚଯସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ ଔର
ସର୍ଵ ଵ୍ଯଵହାର ହୈ ସୋ କିସ ପ୍ରକାର ହୈ?
ସମାଧାନଃ – ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶରହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ ସୋ ଆତ୍ମାକା ହୀ ସ୍ଵରୂପ ହୈ, ଵହାଁ
ଅଭେଦବୁଦ୍ଧିସେ ଆତ୍ମା ଔର ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵମେଂ ଭିନ୍ନତା ନହୀଂ ହୈ; ଇସଲିଯେ ନିଶ୍ଚଯସେ ଆତ୍ମାକୋ ହୀ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ
କହା. ଅନ୍ଯ ସର୍ଵ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକୋ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର ହୈଂ ଵ ଭେଦ-କଲ୍ପନା କରନେ ପର ଆତ୍ମା ଔର ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ
ଭିନ୍ନତା କହୀ ଜାତୀ ହୈ; ଇସଲିଯେ ଅନ୍ଯ ସର୍ଵ ଵ୍ଯଵହାର କହେ ହୈଂ – ଐସା ଜାନନା.
ଇସ ପ୍ରକାର ନିଶ୍ଚଯସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଔର ଵ୍ଯଵହାରସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵସେ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ଦୋ ଭେଦ ହୈଂ.
ତଥା ଅନ୍ଯ ନିମିତ୍ତାଦି ଅପେକ୍ଷା ଆଜ୍ଞାସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଦି ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ଦସ ଭେଦ କିଯେ ହୈଂ.
ଵହ ଆତ୍ମାନୁଶାସନମେଂ କହା ହୈଃ –
ଆଜ୍ଞାମାର୍ଗସମୁଦ୍ଭଵମୁପଦେଶାତ୍ସୂତ୍ରବୀଜସଂକ୍ଷେପାତ୍.
ଵିସ୍ତାରାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ଭଵମଵଗାଢପରମାଵାଗାଢେ ଚ..୧୧..
ଅର୍ଥ : – ଜିନ ଆଜ୍ଞାସେ ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ ହୋ ସୋ ଆଜ୍ଞାସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ.
ଯହାଁ ଇତନା ଜାନନା – ‘ମୁଝକୋ ଜିନଆଜ୍ଞା ପ୍ରମାଣ ହୈ’, ଇତନା ହୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ନହୀଂ
ହୈ. ଆଜ୍ଞା ମାନନା ତୋ କାରଣଭୂତ ହୈ. ଇସୀସେ ଯହାଁ ଆଜ୍ଞାସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କହା ହୈ. ଇସଲିଯେ ପହଲେ
ଜିନାଜ୍ଞା ମାନନେସେ ପଶ୍ଚାତ୍ ଜୋ ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ ସୋ ଆଜ୍ଞାସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ. ଇସୀ ପ୍ରକାର ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥମାର୍ଗକେ
ଅଵଲୋକନମେଂ ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୋ ସୋ ମାର୍ଗସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ୧.........
ଇସପ୍ରକାର ଆଠ ଭେଦ ତୋ କାରଣ-ଅପେକ୍ଷା କିଯେ. ତଥା ଶ୍ରୁତକେଵଲୀକୋ ଜୋ ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୈ,
୧ ମାର୍ଗସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକେ ବାଦ ଯହାଁ ପଂଡିତଜୀକୀ ହସ୍ତଲିଖିତ ପ୍ରତିମେଂ ଛହ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵକା ଵର୍ଣନ କରନେକେ ଲିଯେ ତୀନ
ପଂକ୍ତିଯୋଂକା ସ୍ଥାନ ଛୋଡ଼ା ଗଯା ହୈ, କିନ୍ତୁ ଵେ ଲିଖ ନହୀଂ ପାଯେ. ଯହ ଵର୍ଣନ ଅନ୍ଯ ଗ୍ରନ୍ଥୋଂକେ ଅନୁସାର ଦିଯା ଜାତା ହୈଃ —
[ତଥା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ତୀର୍ଥଙ୍କରାଦିକ ଉନକେ ପୁରାଣୋଂକେ ଉପଦେଶସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୋ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନ ଉସସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଗମ-
ସମୁଦ୍ରମେଂ ପ୍ରଵୀଣ ପୁରୁଷୋଂକେ ଉପଦେଶାଦିସେ ହୁଈ ଜୋ ଉପଦେଶଦୃଷ୍ଟି ସୋ ଉପଦେଶସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ. ମୁନିକେ ଆଚରଣକେ ଵିଧାନକୋ
ପ୍ରତିପାଦନ କରନେଵାଲା ଜୋ ଆଚାରସୂତ୍ର, ଉସେ ସୁନକର ଜୋ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରନା ହୋ ଉସେ ଭଲେ ପ୍ରକାର ସୂତ୍ରଦୃଷ୍ଟି କହୀ ହୈ, ଯହ
ସୂତ୍ରସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ. ତଥା ବୀଜ ଜୋ ଗଣିତଜ୍ଞାନକେ କାରଣ ଉନକେ ଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶନମୋହକେ ଅନୁପମ ଉପଶମକେ ବଲସେ, ଦୁଷ୍କର
ହୈ ଜାନନେକୀ ଗତି ଜିସକୀ ଐସା ପଦାର୍ଥୋଂକା ସମୂହ, ଉସକୀ ହୁଈ ହୈ ଉପଲବ୍ଧି ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାନରୂପ ପରିଣତି ଜିସକେ,
ଐସା ଜୋ କରଣାନୁଯୋଗକା ଜ୍ଞାନୀ ଭଵ୍ଯ, ଉସକେ ବୀଜଦୃଷ୍ଟି ହୋତୀ ହୈ, ଯହ ବୀଜସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଜାନନା. ତଥା ପଦାର୍ଥୋଂକୋ
ସଂକ୍ଷେପପନେସେ ଜାନକର ଜୋ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୁଆ ସୋ ଭଲୀ ସଂକ୍ଷେପଦୃଷ୍ଟି ହୈ, ଯହ ସଂକ୍ଷେପସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଜାନନା. ଦ୍ଵାଦଶାଂଗଵାଣୀକୋ
ସୁନକର କୀ ଗଈ ଜୋ ରୁଚି
– ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ଉସେ ହେ ଭଵ୍ଯ, ତୂ ଵିସ୍ତାରଦୃଷ୍ଟି ଜାନ, ଯହ ଵିସ୍ତାରସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୈ. ତଥା ଜୈନଶାସ୍ତ୍ରକେ
ଵଚନକେ ସିଵା କିସୀ ଅର୍ଥକେ ନିମିତ୍ତସେ ହୁଈ ସୋ ଅର୍ଥଦୃଷ୍ଟି ହୈ, ଯହ ଅର୍ଥସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଜାନନା. ]