vAgviShayavyApAranivRuttihetUpanyAsoyam .
jIvA hi nAnAvidhA muktA amuktA, bhavyA abhavyAshcha . sansAriNa trasA sthAvarA; dvIndriyatrIndriyachaturindriyasangnyasangnibhedAt panch trasA, pRuthivyaptejovAyuvanaspataya sthAvarA . bhAvikAle svabhAvAnantachatuShTayAtmasahajagnAnAdiguNai bhavanayogyA bhavyA, eteShAn viparItA laukik jalpajAlako (vachanasamUhako ) tajakar, shAshvatasukhadAyak ek nij tattvako prApta hotA hai .266.
gAthA : 156 anvayArtha : — [nAnAjIvA ] nAnA prakArake jIv hain, [nAnAkarma ] nAnA prakArakA karma hai; [nAnAvidhA labdhi bhavet ] nAnA prakArakI labdhi hai; [tasmAt ] isaliye [svaparasamayai ] svasamayon tathA parasamayonke sAth (svadharmiyon tathA paradharmiyonke sAth ) [vachanavivAda ] vachanavivAd [varjanIya ] varjaneyogya hai .
TIkA : — yah, vachanasambandhI vyApArakI nivRuttike hetukA kathan hai (arthAt vachanavivAd kisaliye chhoDaneyogya hai usakA kAraN yahAn kahA hai ) .
jIv nAnA prakArake hain : mukta hain aur amukta, bhavya aur abhavya, sansArI — tras aur sthAvar . dvIndriy, trIndriy, chaturindriy tathA (panchendriy ) sangnI tathA (panchendriy ) asangnI aise bhedonke kAraN tras jIv pAnch prakArake hain . pRithvI, pAnI, tej, vAyu aur vanaspati yah (pAnch prakArake ) sthAvar jIv hain . bhaviShya kAlamen svabhAv - ananta - chatuShTayAtmak sahajagnAnAdi guNonrUpase ❃bhavanake yogya (jIv ) ve bhavya hain; unase viparIt (jIv ) ve vAstavamen abhavya hain . dravyakarma, bhAvakarma aur nokarma aise bhedonke kAraN, athavA (ATh ) mUl prakRiti aur ❃ bhavan = pariNaman; honA so .
312 ]