પરમભાવસ્વરૂપાખ્યાનમેતત્ .
ભવ્યસ્ય પારિણામિકભાવસ્વભાવેન પરમસ્વભાવઃ . ઔદયિકાદિચતુર્ણાં વિભાવ- સ્વભાવાનામગોચરઃ સ પંચમભાવઃ . અત એવોદયોદીરણક્ષયક્ષયોપશમવિવિધવિકારવિવર્જિતઃ . અતઃ કારણાદસ્યૈકસ્ય પરમત્વમ્, ઇતરેષાં ચતુર્ણાં વિભાવાનામપરમત્વમ્ . નિખિલકર્મવિષવૃક્ષ- મૂલનિર્મૂલનસમર્થઃ ત્રિકાલનિરાવરણનિજકારણપરમાત્મસ્વરૂપશ્રદ્ધાનપ્રતિપક્ષતીવ્રમિથ્યાત્વકર્મો- દયબલેન કુદ્રષ્ટેરયં પરમભાવઃ સદા નિશ્ચયતો વિદ્યમાનોઽપ્યવિદ્યમાન એવ . નિત્યનિગોદક્ષેત્ર- જ્ઞાનામપિ શુદ્ધનિશ્ચયનયેન સ પરમભાવઃ અભવ્યત્વપારિણામિક ઇત્યનેનાભિધાનેન ન સંભવતિ .
ગાથા : ૧૧૦ અન્વયાર્થ : — [કર્મમહીરુહમૂલછેદસમર્થઃ ] કર્મરૂપી વૃક્ષકા મૂલ છેદનેમેં સમર્થ ઐસા જો [સમભાવઃ ] સમભાવરૂપ [સ્વાધીનઃ ] સ્વાધીન [સ્વકીયપરિણામઃ ] નિજ પરિણામ [આલુંછનમ્ ઇતિ સમુદ્દિષ્ટમ્ ] ઉસે આલુઞ્છન કહા હૈ .
ટીકા : — યહ, પરમભાવકે સ્વરૂપકા કથન હૈ .
ભવ્યકો પારિણામિકભાવરૂપ સ્વભાવ હોનેકે કારણ પરમ સ્વભાવ હૈ . વહ પંચમ ભાવ ઔદયિકાદિ ચાર વિભાવસ્વભાવોંકો અગોચર હૈ . ઇસીલિયે વહ પંચમ ભાવ ઉદય, ઉદીરણા, ક્ષય, ક્ષયોપશમ ઐસે વિવિધ વિકારોંસે રહિત હૈ . ઇસ કારણસે ઇસ એકકો પરમપના હૈ, શેષ ચાર વિભાવોંકો અપરમપના હૈ . સમસ્ત કર્મરૂપી વિષવૃક્ષકે મૂલકો ઉખાડ દેનેમેં સમર્થ ઐસા યહ પરમભાવ, ત્રિકાલ - નિરાવરણ નિજ કારણપરમાત્માકે સ્વરૂપકી શ્રદ્ધાસે પ્રતિપક્ષ તીવ્ર મિથ્યાત્વકર્મકે ઉદયકે કારણ કુદૃષ્ટિકો, સદા નિશ્ચયસે વિદ્યમાન હોને પર ભી, અવિદ્યમાન હી હૈ (કારણ કિ મિથ્યાદૃષ્ટિકો ઉસ પરમભાવકે વિદ્યમાનપનેકી શ્રદ્ધા નહીં હૈ ) . નિત્યનિગોદકે જીવોંકો ભી શુદ્ધનિશ્ચયનયસે વહ પરમભાવ ‘અભવ્યત્વપારિણામિક’ ઐસે નામ સહિત નહીં હૈ (પરન્તુ શુદ્ધરૂપસે હી હૈ ) . જિસપ્રકાર મેરુકે અધોભાગમેં સ્થિત સુવર્ણરાશિકો ભી સુવર્ણપના હૈ, ઉસીપ્રકાર અભવ્યોંકો ભી પરમસ્વભાવપના હૈ; વહ વસ્તુનિષ્ઠ હૈ, વ્યવહારયોગ્ય નહીં હૈ (અર્થાત્ જિસપ્રકાર મેરુકે નીચે સ્થિત સુવર્ણરાશિકા સુવર્ણપના સુવર્ણરાશિમેં વિદ્યમાન હૈ કિન્તુ વહ કામમેં — ઉપયોગમેં નહીં આતા, ઉસીપ્રકાર અભવ્યોંકા પરમસ્વભાવપના આત્મવસ્તુમેં વિદ્યમાન હૈ કિન્તુ વહ કામમેં નહીં આતા ક્યોંકિ અભવ્ય જીવ પરમસ્વભાવકા આશ્રય કરનેકે