ଭାଵଶୁଦ୍ଧଯଭିଧାନପରମାଲୋଚନାସ୍ଵରୂପପ୍ରତିପାଦନଦ୍ଵାରେଣ ଶୁଦ୍ଧନିଶ୍ଚଯାଲୋଚନାଧିକାରୋପ- ସଂହାରୋପନ୍ଯାସୋଽଯମ୍ .
ତୀଵ୍ରଚାରିତ୍ରମୋହୋଦଯବଲେନ ପୁଂଵେଦାଭିଧାନନୋକଷାଯଵିଲାସୋ ମଦଃ . ଅତ୍ର ମଦଶବ୍ଦେନ ମଦନଃ କାମପରିଣାମ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ . ଚତୁରସଂଦର୍ଭଗର୍ଭୀକୃତଵୈଦର୍ଭକଵିତ୍ଵେନ ଆଦେଯନାମକର୍ମୋଦଯେ ସତି ସକଲଜନପୂଜ୍ଯତଯା, ମାତୃପିତୃସମ୍ବନ୍ଧକୁଲଜାତିଵିଶୁଦ୍ଧଯା ଵା, ଶତସହସ୍ରକୋଟିଭଟାଭିଧାନ- ପ୍ରଧାନବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତୋପାର୍ଜିତନିରୁପମବଲେନ ଚ, ଦାନାଦିଶୁଭକର୍ମୋପାର୍ଜିତସଂପଦ୍ଵୃଦ୍ଧିଵିଲାସେନ, ଅଥଵା ବୁଦ୍ଧିତପୋଵୈକୁର୍ଵଣୌଷଧରସବଲାକ୍ଷୀଣର୍ଦ୍ଧିଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵା, କମନୀଯକାମିନୀଲୋଚନାନନ୍ଦେନ ଵପୁର୍ଲାଵଣ୍ଯ- ରସଵିସରେଣ ଵା ଆତ୍ମାହଂକାରୋ ମାନଃ . ଗୁପ୍ତପାପତୋ ମାଯା . ଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଲେ ଧନଵ୍ଯଯାଭାଵୋ ଲୋଭଃ;
ଗାଥା : ୧୧୨ ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ମଦମାନମାଯାଲୋଭଵିଵର୍ଜିତଭାଵଃ ତୁ ] ମଦ (ମଦନ), ମାନ, ମାଯା ଔର ଲୋଭ ରହିତ ଭାଵ ଵହ [ଭାଵଶୁଦ୍ଧିଃ ] ଭାଵଶୁଦ୍ଧି ହୈ [ଇତି ] ଐସା [ଭଵ୍ଯାନାମ୍ ] ଭଵ୍ଯୋଂକୋ [ଲୋକାଲୋକପ୍ରଦର୍ଶିଭିଃ ] ଲୋକାଲୋକକେ ଦ୍ରଷ୍ଟାଓଂନେ [ପରିକଥିତଃ ] କହା ହୈ .
ଟୀକା : — ଯହ, ଭାଵଶୁଦ୍ଧିନାମକ ପରମ - ଆଲୋଚନାକେ ସ୍ଵରୂପକେ ପ୍ରତିପାଦନ ଦ୍ଵାରା ଶୁଦ୍ଧ- ନିଶ୍ଚଯ - ଆଲୋଚନା ଅଧିକାରକେ ଉପସଂହାରକା କଥନ ହୈ .
ତୀଵ୍ର ଚାରିତ୍ରମୋହକେ ଉଦଯକେ କାରଣ ପୁରୁଷଵେଦ ନାମକ ନୋକଷାଯକା ଵିଲାସ ଵହ ମଦ ହୈ . ଯହାଁ ‘ମଦ’ ଶବ୍ଦକା ଅର୍ଥ ‘ମଦନ’ ଅର୍ଥାତ୍ କାମପରିଣାମ ହୈ . (୧) ଚତୁର ଵଚନରଚନାଵାଲେ ❃
(୨) ମାତା - ପିତା ସମ୍ବନ୍ଧୀ କୁଲ - ଜାତିକୀ ଵିଶୁଦ୍ଧିସେ, (୩) ପ୍ରଧାନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତ ଦ୍ଵାରା ଉପାର୍ଜିତ ଲକ୍ଷକୋଟି ସୁଭଟ ସମାନ ନିରୁପମ ବଲସେ, (୪) ଦାନାଦି ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ଵାରା ଉପାର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତିକୀ ଵୃଦ୍ଧିକେ ଵିଲାସସେ, (୫) ବୁଦ୍ଧି, ତପ, ଵିକ୍ରିଯା, ଔଷଧ, ରସ, ବଲ ଔର ଅକ୍ଷୀଣ — ଇନ ସାତ ଋଦ୍ଧିଯୋଂସେ, ଅଥଵା (୬) ସୁନ୍ଦର କାମିନିଯୋଂକେ ଲୋଚନକୋ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରାନେଵାଲେ ଶରୀରଲାଵଣ୍ଯରସକେ ଵିସ୍ତାରସେ ହୋନେଵାଲା ଜୋ ଆତ୍ମ - ଅହଙ୍କାର (ଆତ୍ମାକା ଅହଂକାରଭାଵ) ଵହ ମାନ ହୈ . ଗୁପ୍ତ ପାପସେ ମାଯା ହୋତୀ ହୈ . ଯୋଗ୍ଯ ସ୍ଥାନ ପର ଧନଵ୍ଯଯକା ଅଭାଵ ଵହ ଲୋଭ ହୈ; ❃ ଵୈଦର୍ଭକଵି = ଏକ ପ୍ରକାରକୀ ସାହିତ୍ଯପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁନ୍ଦର କାଵ୍ଯରଚନାମେଂ କୁଶଲ କଵି