Parmatma Prakash (Gujarati Hindi) (English transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 334 of 565
PDF/HTML Page 348 of 579

 

background image
334 ]
yogIndudevavirachita
[ adhikAr-2 dohA-68
ज्ञान, चारित्र इन तीनोंको धर्म कहा है जिस धर्मके ये ऊ पर कहे गये लक्षण हैं, वह राग,
द्वेष, मोह रहित परिणामधर्म है, वह जीवका स्वभाव ही है, क्योंकि वस्तुका स्वभाव ही धर्म
है ऐसा दूसरी जगह भी ‘‘धम्मो’’ इत्यादि गाथासे कहा है, कि जो आत्मवस्तुका स्वभाव
है, वह धर्म है, उत्तम क्षमादि भावरूप दस प्रकारका धर्म है, रत्नत्रय धर्म है, और जीवोंकी
रक्षा यह धर्म है
यह जिनभाषित धर्म चतुर्गतिके दुःखोंमें पड़ते हुए जीवोंको उद्धारता है यहाँ
शिष्यने प्रश्न किया, कि जो पहले दोहेमें तो तुमने शुद्धोपयोगमें संयमादि सब गुण कहे, और
यहाँ आत्माका शुद्ध परिणाम ही धर्म कहा है, उसमें धर्म पाये जाते हैं, तो पहले दोहेमें और
इसमें क्या भेद है ? उसका समाधान
पहले दोहेमें तो शुद्धोपयोग मुख्य कहा था, और इस
दोहेमें धर्म मुख्य कहा है शुद्धोपयोगका ही नाम धर्म है, तथा धर्मका नाम ही शुद्धोपयोग
है शब्दका भेद है, अर्थका भेद नहीं है दोनोंका तात्पर्य एक है इसलिए सब तरह शुद्ध
परिणामो धर्मः सोऽपि जीवशुद्धस्वभाव एव वस्तुस्वभावो धर्मः सोऽपि तथैव तथा
चोक्त म्‘‘धम्मो वत्थुसहावो’’ इत्यादि एवंगुणविशिष्टो धर्मश्चतुर्गतिदुःखेषु पतन्तं जीवं
धरतीति धर्मः अत्राह शिष्यः पूर्वसूत्रे भणितं शुद्धोपयोगमध्ये संयमादयः सर्वे गुणा
लभ्यन्ते अत्र तु भणितमात्मनः शुद्धपरिणाम एव धर्मः, तत्र सर्वे धर्माश्च लभ्यन्ते
को विशेषः परिहारमाह तत्र शुद्धोपयोगसंज्ञा मुख्या, अत्र तु धर्मसंज्ञा मुख्या एतावान्
विशेषः तात्पर्यं तदेव तेन कारणेन सर्वप्रकारेण शुद्धपरिणाम एव कर्तव्य इति
भावार्थः ।।६८।।
(ratnakaranD shrAvakAchAr gAthA 3) arthajinendradev samyagdarshan, samyaggnAn ane
samyagchAritrane dharma kahe chhe e rIte je dharmanun svarUp kahevAmAn Avyun te paN te pramANe
(jIvano shuddha bhAv) rAgadveShamoharahit pariNAm dharma chhe te paN jIvano shuddha svabhAv ja
chhe. vastuno svabhAv te dharma chhe te paN te pramANe (jIvano shuddha bhAv) chhe. kahyun paN chhe.
‘‘धम्मो वत्थुसहावो’’ ityAdi (kArtikeyAnuprekShA 476) vastuno svabhAv te dharma
chhe vagere AvA guNothI vishiShTa evo je dharma chAragatinA dukhomAn paDatA jIvone dhArI rAkhe
chhe, te dharma chhe.
ahIn, shiShya prashna kare chhe ke Ape pUrvasUtramAn em kahyun ke shuddhopayoganI andar
sanyamAdi badhA guNo AvI jAy chhe ane ahIn Ape em kahyun ke AtmAno shuddha
pariNAm ja dharma chhe ane temAn sarva dharmo AvI jAy chhe to bannemAn shI visheShatA chhe?
tenun samAdhAAn kahe chhetyAn shuddhopayogasangnA mukhya chhe ane ahIn dharmasangnA
mukhya chhe, eTalI ja visheShatA chhe. bannenun tAtparya te ja chhe (bannenun tAtparya ek sarakhun