adhikAr-2 dohA-143 ]paramAtmaprakAsha [ 453
jagatvyApI jagatkartA na samajavo, evo bhAvArtha chhe. 142.
have, samyaktvanun durlabhapaNun darshAve chhe —
bhAvArtha — atItakAL anAdi chhe, jIv paN anAdi chhe ane sansArarUpI samudra te
paN anAdi-anant chhe. e rIte anAdi kALamAn mithyAtva, rAgAdinI AdhInatAthI
nijashuddhAtmAthI chyut jIvane A be vastu maLI nathI. be kaI? (1) anantagnAnAdi-
शिवशब्दत्वेन सर्वत्र ज्ञातव्यो नान्यः । कोऽपि शिवनामा व्याप्येको जगत्कर्तेति भावार्थः ।।१४२।।
अथ सम्यक्त्वदुर्लभत्वं दर्शयति —
२७४) कालु अणाइ अणाइ जिउ भव-सायरु वि अणंतु ।
जीविं बिण्णि ण पत्ताइँ जिणु सामिउ सम्मत्तु ।।१४३।।
कालः अनादिः अनादिः जीवः भवसागरोऽपि अनन्तः ।
जीवेन द्वे न प्राप्त जिनस्वामी सम्यक्त्वम् ।।१४३।।
कालु इत्यादि । कालु अणाइ गतकालो अनादिः अणाइ जिउ जीवोऽप्यनादिः
भव-सायरु वि अणंतु भवः संसारस्य एव समुद्रः सोऽप्यनादिरनन्तश्च । जीविं बिण्णि ण पत्ताइं
एवमनादिकाले मिथ्यात्वरागाद्यधीनतया निजशुद्धात्मभावनाच्युतेन जीवेन द्वयं न लब्धम् । द्वये
माना है, ऐसा तू मत मान । तू अपने स्वरूपको अथवा केवलज्ञानियोंको अथवा मोक्षपदको
शिव समझ । यही श्रीवीतरागदेवकी आज्ञा हैं ।।१४२।।
आगे सम्यग्दर्शनको दुर्लभ दिखलाते हैं —
गाथा – १४३
अन्वयार्थ : — [कालः अनादिः ] काल भी अनादि है, [जीवः अनादिः ] जीव भी
अनादि हैं, और [भवसागरोडिप ] संसार – समुद्र भी [अनंतः ] अनादि अनंत है । लेकिन
[जीवेन ] इस जीवने [जिनः स्वामी सम्यक्त्वम् ] जिनराजस्वामी और सम्यक्त्व [द्वे ] ये दो
[न प्राप्ते ] नहीं पाये ।
भावार्थ : — काल, जीव और संसार ये तीनों अनादि हैं, उसमें अनादिकालसे भटकते
हुए इस जीवने मिथ्यात्व – रागादिकके वश होकर शुद्धात्मस्वरूप अपना न देखा, न जाना । यह
संसारी जीव अनादिकालसे आत्म – ज्ञानकी भावनासे रहित है । इस जीवने स्वर्ग, नरक, राज्यादि