Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
śrī digaṁbar jain svādhyāyamaṁdir ṭrasṭa, sonagaḍh - 364250
जातौ साधारणा अपि विजातौ पुनरसाधारणाः । अमूर्तित्वं पुद्गलद्रव्यं प्रत्यसाधारणमाकाशादिकं
प्रति साधारणं । प्रदेशत्वं पुनः कालद्रव्यं प्रति पुद्गलपरमाणुद्रव्यं च प्रत्यसाधारणं शेषद्रव्यं प्रति
साधारणमिति संक्षेपव्याख्यानम् । एवं शेषद्रव्याणामपि यथासंभवं ज्ञातव्यमिति भावार्थः ।।५८।।
अथानन्तसुखस्योपादेयभूतस्याभिन्नत्वात् शुद्धगुणपर्यायप्रतिपादनमुख्यत्वेन सूत्राष्टकं
guṇo sādhāraṇ che. jñān sukhādi guṇo svajātimāṁ (arthāt jīvadravyonī apekṣāe) sādhāraṇ che
paṇ vijātimāṁ (vijātiy dravyonī apekṣāe) asādhāraṇ che. amūrtatva, pudgaladravya, prati
(pudgaladravyanī apekṣāe) asādhāraṇ che, ākāśādi prati sādhāraṇ che. vaḷī pradeśapaṇuṁ kāḷadravya
prati ane pudgalaparamāṇudravya prati asādhāraṇ che, bākīnā dravyo prati sādhāraṇ che.
e pramāṇe saṁkṣepamāṁ kathan karyuṁ.
e pramāṇe bākīnā dravyonuṁ kathan paṇ yathāsaṁbhav samajī levuṁ evo bhāvārtha che. 58.
have jemāṁ traṇ prakāranā ātmānuṁ kathan che evā pahelā mahādhikāramāṁ dravya-guṇaparyāyanā
vyākhyānanī mukhyatāthī sātamā sthaḷamāṁ traṇ dohāsūtra samāpta thayāṁ.
have upādeyabhūt anaṁtasukhathī abhinna hovāthī śuddhaguṇaparyāyanā kathananī mukhyatāthī
āṭh sūtro kahevāmāṁ āve che, te āṭh gāthāsūtromāṁthī pratham cār sūtro karmaśaktinā svarūpanī
कालकी अपेक्षा असाधारण है । पुद्गल – द्रव्यमें मूर्तीकगुण असाधारण है, इसीमें पाया जाता
है, अन्यमें नहीं और अस्तित्वादि गुण इसमें पाये जाते हैं, तथा अन्यमें भी, इसलिये साधारणगुण
हैं । चेतनपना पुद्गलमें सर्वथा नहीं पाया जाता । पुद्गल-परमाणुको द्रव्य कहते हैं । स्पर्श,
रस, गंध, वर्णस्वरूप जो मूर्ति वह पुद्गलका विशेषगुण है । अन्य सब द्रव्योंमें जो उनका
स्वरूप है, वह द्रव्य है, और अस्तित्वादि गुण, तथा स्वभाव परिणति पर्याय है । जीव और
पुद्गलके बिना अन्य चार द्रव्योंमें विभाव-गुण और विभाव-पर्याय नहीं है, तथा जीव पुद्गलमें
स्वभाव-विभाव दोनों हैं । उनमेंसे सिद्धोंमें तो स्वभाव ही है, और संसारीमें विभावकी मुख्यता
है । पुद्गल परमाणुमें स्वभाव ही है, और स्कंध विभाव ही है । इस तरह छहों द्रव्योंका संक्षेपसे
व्याख्यान जानना ।।५८।।
ऐसे तीन प्रकारकी आत्माका है कथन जिसमें ऐसे पहले महाधिकारमें द्रव्य-गुण
पर्यायके व्याख्यानकी मुख्यतासे सातवें स्थलमें तीन दोहा-सूत्र कहे । आगे आदर करने योग्य
अतीन्द्रिय सुखसे तन्मयी जो निर्विकल्पभाव उसकी प्राप्तिके लिए शुद्ध गुण-पर्यायके
व्याख्यानकी मुख्यतासे आठ दोहा कहते हैं । इनमें पहले चार दोहोमें अनादि कर्मसम्बन्धका
adhikār-1 : dohā-58 ]paramātmaprakāś: [ 103