Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
shrI diga.nbar jain svAdhyAyama.ndir TrasTa, sonagaDh - 364250
258 ]yogIndudevavirachit: [ adhikAr-2 : dohA-28
पुनर्यद्यपि गुरुशिष्यादिरूपेण परस्परोग्रहं करोति तथापि पुद्गलादिपञ्चद्रव्याणां किमपि न
करोतीत्यकारणम् । ‘कत्ता’ शुद्धपारिणामिकपरमभावग्राहकेण शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन यद्यपि बन्ध-
मोक्षद्रव्यभावरूप पुण्यपापघटपटादीनामकर्ता जीवस्तथाप्यशुद्धनिश्चयेन शुभाशुभोपयोगाभ्यां
परिणतः सन् पुण्यपापबन्धयोः कर्ता तत्फ लभोक्त ा च भवति विशुद्धज्ञानदर्शनस्वभावनिज-
शुद्धात्मद्रव्यसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुष्ठानरूपेण शुद्धोपयोगेन १
तत्परिणतः सन् मोक्षस्यापि कर्ता
तत्फ लभोक्त ा च । शुभाशुभशुद्धपरिणामानां परिणमनमेव कर्तृत्वम् सर्वत्र ज्ञातव्यमिति ।
पुद्गलादिपञ्चद्रव्याणां च स्वकीयस्वकीयपरिणामेन परिणमनमेव कर्तृत्वम् । वस्तुवृत्त्या पुनः
पुण्यपापादिरूपेणाकर्तृत्वमेव । ‘सव्वगदं’ लोकालोकव्याप्त्यपेक्षया सर्वगतमाकाशं भण्यते धर्माधर्मौ
kAryo kare Che tethI kAraNo Che, jyAre jIvadravya to joke gurushiShyAdirUpe paraspar upakAr kare
Che topaN – pudgalAdi pA.nch dravyonu.n kA.nI paN karato nathI, tethI jIv akAraN Che.
(10) ‘कत्ताकत्ता’ jIv shuddhapAriNAmik paramabhAvagrAhak shuddhadravyArthikanayathI – joke
ba.ndhamokShano, dravyabhAvarUp puNya-pApano ane ghaT paT Adino akartA Che topaN
ashuddhanishchayanayathI shubhAshubh upayogarUpe pariNamato thako puNya-pApaba.ndhano kartA ane tenA.n phaLano
bhoktA Che. ane vishuddhaj~nAn-vishuddhadarshan jeno svabhAv Che evA nijashuddhAtmadravyanA
samyakshraddhAn, samyagj~nAn, samyag anuShThAnarUp shuddhopayog vaDe te-rUpe pariNamato thako mokShano
paN kartA Che ane tenA phaLano bhoktA Che. shubh, ashubh, shuddhapariNAmorUpe pariNamavu.n te ja
kartApaNu.n sarvatra jANavu.n ane pudgalAdi pA.nchadravyone potapotAnA pariNAmarUp pariNamavu.n te ja
kartApaNu.n Che ane vastudraShTithI to puNya-pAp AdirUpe kartApaNu.n nathI ja.
(11) ‘सव्वगदंसव्वगदं’ AkAsh lokAlokamA.n vyApavAnI apekShAe, sarvagat Che, ane
dharmadravya tathA adharmadravya, lokamA.n vyApavAnI apekShAe sarvagat Che. vaLI jIvadravya ek ek
उनके फ लका भोक्ता होता है, तथा विशुद्ध ज्ञान दर्शनरूप निज शुद्धात्मद्रव्यका श्रद्धान ज्ञान
आचरणरूप शुद्धोपयोगकर परिणत हुआ मोक्षका भी कर्ता होता है, और अनंतसुखका भोक्ता
होता है । इसलिये जीवको कर्ता भी कहा जाता है, और भोक्ता भी कहा जाता है । शुभ, अशुभ,
शुद्ध परिणमन ही सब जगह कर्तापना है, और पुद्गलादि पाँच द्रव्योंको अपने अपने परिणामरूप
जो परिणमन वही कर्तापना है, पुण्य पापादिका कर्तापना नहीं है, सर्वगतपना लोकालोक
व्यापकताकी अपेक्षा आकाश ही में है, धर्मद्रव्य-अधर्मद्रव्य ये दोनों लोकाकाशव्यापी हैं,
अलोकमें नहीं है, और जीवद्रव्यमें एक जीवकी अपेक्षा केवलसमुद्घातमें लोकपूरण अवस्थामें
लोकमें सर्वगतपना है, तथा नाना जीवकी अपेक्षा सर्वगतपना नहीं है, पुद्गलद्रव्य लोकप्रमाण
1. pAThAntar : — तत्परिणतः = तु परिणतः