Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൧൪൪ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൧ : ദോഹാ-൮൬
भेदभावनां करोति ताद्रशीं क्रमेण सूत्रसप्तकेन विवृणोति —
८६) अप्पा गोरउ किण्हु ण वि अप्पा रत्तु ण होइ ।
अप्पा सुहुमु वि थूलु ण वि णाणिउ जाणेँ जोइ ।।८६।।
आत्मा गौरः कृष्णः नापि आत्मा रक्त : न भवति ।
आत्मा सूक्ष्मोऽपि स्थूलः नापि ज्ञानी ज्ञानेन पश्यति ।।८६।।
आत्मा गौरो न भवति रक्त ो न भवति आत्मा सूक्ष्मोऽपि न भवति स्थूलोऽपि नैव ।
तर्हि किंविशिष्टः । ज्ञानी ज्ञानस्वरूपः ज्ञानेन करणभूतेन पश्यति । अथवा ‘णाणिउ जाणइ
जोइं’ इति पाठान्तरं, ज्ञानी योऽसौ योगी स जानात्यात्मानम् । अथवा ज्ञानी ज्ञानस्वरूपेण
आत्मा । कोऽसौ जानाति । योगीति । तथाहि — कृष्णगौरादिकधर्मान् व्यवहारेण जीवसंबद्धानपि
तथापि शुद्धनिश्चयेन शुद्धात्मनो भिन्नान् कर्मजनितान् हेयान् वीतरागस्वसंवेदनज्ञानी
स्वशुद्धात्मतत्त्वे तान् न योजयति संबद्धान्न करोतीति भावार्थः ।।८६।। अथ —
भेदविज्ञानकी भावनाको करता है, वैसी भेदविज्ञान-भावनाका स्वरूप क्रमसे सात दोहा-सूत्रोंमें
कहते हैं —
गाथा – ८६
अन्वयार्थ : — [आत्मा ] आत्मा [गौरः कृष्णः नापि ] सफे द नहीं है, काला नहीं है,
[आत्मा ] आत्मा [रक्तः ] लाल [न भवति ] नहीं है, [आत्मा ] आत्मा [सूक्ष्मः अपि स्थूलः
नैव ] सूक्ष्म भी नहीं है, और स्थूल भी नहीं है, [ज्ञानी ] ज्ञानस्वरूप है, [ज्ञानेन ] ज्ञानदृष्टिसे
[पश्यति ] देखा जाता है, अथवा ज्ञानी पुरुष योगी ही ज्ञानकर आत्माको जानता है ।।
भावार्थ : — ये श्वेत काले आदि धर्म व्यवहारनयकर शरीरके सम्बन्धसे जीवके कहे
जाते हैं, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर शुद्धात्मासे जुदे हैं, कर्मजनित हैं, त्यागने योग्य हैं । जो वीतराग
स्वसंवेदन ज्ञानी है, वह निज शुद्धात्मतत्त्वमें इन धर्मोंको नहीं लगाता, अर्थात् इनको अपने नहीं
समझता है ।।८६।।
ഭേദഭാവനാ കരേ ഛേ, തേവീ ഭേദഭാവനാ ക്രമേ കരീനേ സാത ഗാഥാസൂത്രോഥീ കഹേ ഛേ : —
ഭാവാര്ഥ: — കൃഷ്ണ, ഗൌരാദി ധര്മോ വ്യവഹാരനയഥീ ജീവനീ സാഥേ സംബദ്ധ ഛേ തോപണ ജേ ശുദ്ധ
നിശ്ചയനയഥീ ശുദ്ധ ആത്മാഥീ ഭിന്ന ഛേ, കര്മജനിത ഛേ, ഹേയ ഛേ, തേമനേ വീതരാഗ സ്വസംവേദനജ്ഞാനീ
സ്വശുദ്ധാത്മതത്ത്വമാം യോജതോ നഥീ അനേ സംബദ്ധ കരതോ നഥീ. ഏ ഭാവാര്ഥ ഛേ. ൮൬.