Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൧ : ദോഹാ-൧൨൩ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൧൯൭
देउ इत्यादि । देउ देवः परमाराध्यः ण नास्ति कस्मिन् कस्मिन् नास्ति । देउले
देवकुले देवतागृहे णवि सिलए नैव शिलाप्रतिमायां, णवि लिप्पइ नैव लेपप्रतिमायां, णवि
चित्ति नैव चित्रप्रतिमायाम् । तर्हि क्व तिष्ठति । निश्चयेन अखउ अक्षयः णिरंजणु
कर्माञ्जनरहितः । पुनरपि किंविशिष्टः । णाणमउ ज्ञानमयः केवलज्ञानेन निर्वृत्तः सिउ
शिवशब्द वाच्यो निजपरमात्मा । एवंगुणविशिष्टः परमात्मा देव इति । संठिउ संस्थितः
समचित्ति समभावे समभावपरिणतमनसि इति । तद्यथा । यद्यपि व्यवहारेण धर्मवर्तनानिमित्तं
स्थापनारूपेण पूर्वोक्त गुणलक्षणो देवो देवगृहादौ तिष्ठति तथापिनिश्चयेन शत्रुमित्र-
सुखदुःखजीवितमरणादिसमतारूपे वीतरागसहजानन्दैकरूपपरमात्मतत्त्वसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुभूति-
रूपाभेदरत्नत्रयात्मकसमचित्ते शिवशब्दवाच्यः परमात्मा तिष्ठतीति भावार्थः ।। तथा चोक्तं
समचित्तपरिणतश्रमणलक्षणम् — ‘‘समसत्तुबंधुवग्गो समसुहदुक्खो पसंसणिंदसमो । समलोह-
कंचणो वि य जीविदमरणे समो समणो ।।’’ ।।१२३।। इत्येकत्रिंशत्सूत्रैश्चूलिकास्थलं गतम् ।
विराज रहा है, अन्य जगह नहीं है ।
भावार्थ : — यद्यपि व्यवहारनयकर धर्मकी प्रवृत्तिके लिये स्थापनारूप अरहंतदेव
देवालयमें तिष्ठते हैं, धातु पाषाणकी प्रतिमाको देव कहते हैं तो भी निश्चयनयकर शत्रु मित्र सुख
-दुःख जीवित-मरण जिसके समान हैं, तथा वीतराग सहजानंदस्वरूप परमात्मतत्त्वके सम्यक्
श्रद्धान ज्ञान चारित्ररूप अभेद रत्नत्रयमें लीन ऐसे ज्ञानियोंके सम चित्तमें परमात्मा तिष्ठता है ।
ऐसा ही अन्य जगह भी समचित्तको परिणत हुए मुनियोंका लक्षण कहा है । ‘‘समस्तु’’ इत्यादि ।
इसका अर्थ ऐसा है कि जिसके सब दुःख समान हैं, शत्रु-मित्रोंका वर्ग समान हैं, प्रशंसा निंदा
समान हैं, पत्थर और सोना समान है, और जीवन-मरण जिसके समान हैं, ऐसा समभावका
ഭാവാര്ഥ: — ജോ കേ വ്യവഹാരനയഥീ ധര്മനീ വര്തനാ മാടേ സ്ഥാപനാരൂപേ പൂര്വോക്ത ഗുണനാ
ലക്ഷണവാളാ ദേവ ദേവാലയമാം രഹേ ഛേ തോപണ, നിശ്ചയനയഥീ ജേ ശത്രു-മിത്ര, സുഖ-ദുഃഖ, ജീവിത-മരണ
ആദിമാം സമതാരൂപ ഛേ അനേ ജേ വീതരാഗ സഹജാനംദ ജ ജേനും ഏക രൂപ ഛേ ഏവാ പരമാത്മതത്ത്വനാം
സമ്യക്ശ്രദ്ധാന, സമ്യഗ്ജ്ഞാന, സമ്യഗ്അനുഭൂതിരൂപ അഭേദ രത്നത്രയാത്മക സമചിത്തമാം ‘ശിവ’ ശബ്ദഥീ
വാച്യ ഏവോ പരമാത്മാ രഹേ ഛേ. സമചിത്തമാം പരിണത ശ്രമണനും സ്വരൂപ (ശ്രീ പ്രവചനസാരനാ ത്രീജാ
അധികാരനീ ൨൪൧ ഗാഥാമാം) കഹ്യും ഛേ കേ ‘‘समसत्तु बंधुवग्गो समसुहदुक्खो पसंसणिंदसमो ।
समलोट्ठुकंचणो पुण जीविदमरणे समो समणो ।।
(അര്ഥ: — ശത്രു അനേ ബംധുവര്ഗ ജേനേ സമാന ഛേ, സുഖ അനേ ദുഃഖ ജേനേ സമാന ഛേ, പ്രശംസാ
അനേ നിംദാ പ്രത്യേ ജേനേ സമതാ ഛേ, ലോഷ്ട (മാടീനും ഢേഫും) അനേ കാംചന ജേനേ സമാന ഛേ തേമ ജ ജീവിത
അനേ മരണ പ്രത്യേ ജേനേ സമതാ ഛേ, തേ ശ്രമണ ഛേ.) ൧൨൩.