Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
व्यापाराभावेऽपि स्वात्मोत्थवीतराग परमानन्दसुखोपलब्धिरिति । अत्रेत्थंभूतं सुखमेवोपादेयमिति
भावार्थः । तथागमे चोक्त मात्मोत्थमतीन्द्रियसुखम् — ‘‘अइसयमादसमुत्थं विसयातीदं
अणोवममणंतं । अव्वुच्छिण्णं । च सुहं सुद्धुवओगप्पसिद्धाणं ।।’’ ।।९।।
मनके विकल्प – जालोंकी रुकावट होने पर विशेषतासे निर्व्याकुल सुख उपजता है । इसलिये
ये दो बातें प्रत्यक्ष ही दृष्टि पड़ती हैं । जो पुरुष निरोग और चिंता रहित हैं, उनके विषय – सामग्रीके
बिना ही सुख भासता है, और जो महामुनि शुद्धोपयोग अवस्थामें ध्यानारूढ़ हैं, उनके
निर्व्याकुलता प्रगट ही दिख रही है, वे इंद्रादिक देवोंसे भी अधिक सुखी हैं । इस कारण जब
संसार अवस्थामें ही सुखका मूल निर्व्याकुलता दीखती है, तो सिद्धोंके सुखकी बात ही क्या
है ? यद्यपि वे सिद्ध दृष्टिगोचर नहीं हैं, तो भी अनुमान कर ऐसा जाना जाता है, कि सिद्धोंके
भावकर्म, द्रव्यकर्म, नोकर्म नहीं, तथा विषयोंकी प्रवृत्ति नहीं है, कोई भी विकल्प – जाल नहीं
है, केवल अतींद्रिय आत्मीक – सुख ही है, वही सुख उपादेय है, अन्य सुख सब दुःस्वरूप
ही हैं । जो चारों गतियोंकी पर्यायें हैं, उनमें कदापि सुख नहीं है । सुख तो सिद्धोंके है, या
महामुनीश्वरोंके सुखका लेशमात्र देखा जाता है, दूसरेके जगतकी विषय – वासनाओंमें सुख नहीं
है ऐसा ही कथन श्रीप्रवचनसारमें किया है । ‘‘अइसय’’ इत्यादि । सारांश यह है, कि जो
शुद्धोपयोगकर प्रसिद्ध ऐसे श्रीसिद्धपरमेष्ठी हैं, उनके अतींद्रिय सुख है, वह सर्वोत्कृष्ट है, और
आत्मजनित है, तथा विषय – वासनासे रहित है, अनुपम है, जिसके समान सुख तीन लोकमें
भी नहीं है, जिसका पार नहीं ऐसा बाधारहित सुख सिद्धोंके है ।।९।।
പംചേന്ദ്രിയവിഷയ അനേ മനനാ വികല്പജാളനോ നിരോധ ഥതാം, വിശേഷപണേ ആത്മാഥീ ഉത്പന്ന സുഖ പ്രാപ്ത
ഥായ ഛേ. ആ സുഖ തോ സ്വസംവേദനപ്രത്യക്ഷഥീ ഗമ്യ ഛേ അനേ സിദ്ധോനും സുഖ തോ അനുമാനഥീ പണ
ജണായ ഛേ. തേ ആ പ്രമാണേ : — മുക്ത ആത്മാനേ ശരീര അനേ ഇന്ദ്രിയനാ വിഷയനാ വ്യാപാരനോ
അഭാവ ഹോവാ ഛതാം, സുഖ ഛേ ഏ സാധ്യ ഛേ. തേനോ ഹേതു ഏ ഛേ കേ അഹീം വീതരാഗ നിര്വികല്പ
സമാധിസ്ഥ പരമയോഗീഓനേ, പംചേന്ദ്രിവിഷയ വ്യാപാരനോ അഭാവ ഹോവാ ഛതാം പണ, പോതാനാ ആത്മാഥീ
ഉത്പന്ന വീതരാഗ പരമാനംദരൂപ സുഖനീ ഉപലബ്ധി ഹോയ ഛേ.
അഹീം, ആവും സുഖ ജ ഉപാദേയ ഛേ ഏവോ ഭാവാര്ഥ ഛേ. വളീ ആഗമ (ശ്രീ പ്രവചനസാര-൧-
൧൩)മാം ആത്മാഥീ ഉത്പന്ന അതീന്ദ്രിയ സുഖനും സ്വരൂപ പണ കഹ്യും ഛേ കേ : —
‘‘अइसयमादसमुत्थं विषयातीदं अणोवममणंतं ।
अव्वुच्छिण्णं च सुहं सुद्धुवओगप्पसिद्धाणं ।।’’
(അര്ഥ : — ശുദ്ധോപയോഗഥീ നിഷ്പന്ന ഥയേലാ ആത്മാഓനും (കേവളീ ഭഗവംതോനും അനേ സിദ്ധ
ഭഗവംതോനും) സുഖ അതിശയ, ആത്മോത്പന്ന, വിഷയാതീത (അതീന്ദ്രിയ), അനുപമ (ഉപമാ വിനാനും)
൨൧൬ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൯