Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
एक ऊ ँटनीके दूधके घड़ेमें शहदका घड़ा समा जाता है, अथवा एक भूमिघरमें ढोल, घण्टा
आदि बहुत बाजोंका शब्द अच्छी तरह समा जाता है, उसी तरह एक लोकाकाशमें विशिष्ट
अवगाहनशक्तिके योगसे अनंत जीव और अनन्तानन्त पुद्गल अवकाश पाते हैं, इसमें विरोध
नहीं है, और जीवोंमें परस्पर अवगाहनशक्ति है । ऐसा ही कथन परमागममें कहा है —
‘‘एगणिगोद’’ इत्यादि । इसका अर्थ ऐसा है कि एक निगोदिया जीवके शरीरमें जीवद्रव्यके
प्रमाणसे दिखलाये गये जितने सिद्ध हैं, उन सिद्धोंसे अनंत गुणे जीव एक निगोदियाके शरीरमें
हैं, और निगोदियाका शरीर अंगुलके असंख्यातवें भाग है, सो ऐसे सूक्ष्म शरीरमें अनंत जीव
समा जाते हैं, तो लोकाकाशमें समा जानेमें क्या अचंभा है ? अनंतानंत पुद्गल लोकाकाशमें
समा रहे हैं, उसकी ‘‘ओगाढ’’ इत्यादि गाथा है । उसका अर्थ यह है कि सब प्रकार सब
जगह यह लोक पुद्गल कायोंकर अवगाढ़गाढ़ भरा है, ये पुद्गल काय अनंत हैं; अनेक
प्रकारके भेदको धरते हैं, कोई सूक्ष्म हैं कोई बादर हैं । तात्पर्य यह है कि यद्यपि सब द्रव्य
(൩) ജേവീ രീതേ ഏക രാഖനാ ഘഡാമാം പാണീനോ ഘഡോ സാരീ രീതേ സമാഈ ജായ ഛേ (ജേവീ രീതേ ഘഡാ
ജേടലീ രാഖമാം ഘഡാ ജേടലും പാണീ പൂരതും ശോഷാഈ ജായ ഛേ) അഥവാ (൪) ജേവീ രീതേ ഏക ഊംടണീനാ
ദൂധനാ ഘഡാമാം മധനോ ഘഡോ സമാഈ ജായ ഛേ അഥവാ (൫) ജേവീ രീതേ ഏക ഭൂമിഘരമാം (ഭോംയരാമാം)
ഢോല, ജയജയകാര അനേ ഘംട വഗേരേനാ അനേക ശബ്ദോ സാരീ രീതേ അവകാശ പാമേ ഛേ തേവീ രീതേ ഏക
ജ ലോകമാം വിശിഷ്ട അവഗാഹനശക്തിനേ ലീധേ പൂര്വോക്ത അനംത സംഖ്യാവാളാ ജീവോ അനേ അനംതാനംത
പുദ്ഗലോ അവകാശ പാമേ ഛേ, ഏമാം കോഈ വിരോധ നഥീ. പരമാഗമമാം (ശ്രീ ഗോമ്മടസാര ജീവകാംഡ ഗാ.
൧൯൫ മാം) ജീവോനീ അവഗാഹനശക്തിനും സ്വരൂപ പണ കഹ്യും ഛേ കേ ‘‘एगणिगोदसरीरे जीवा दव्वप्पमाणदो
दिट्ठा सिद्धे हिं अणंतगुणा सव्वेण वितीदकालेण ।।’’ (അര്ഥ: — അതീതകാളമാം ഥയേലാ സര്വ സിദ്ധോഥീ
ദ്രവ്യപ്രമാണഥീ അനംതഗുണാ ജീവോ ഏക നിഗോദനാ ശരീരമാം ജോവാമാം ആവ്യാ ഛേ. വളീ പംചാസ്തികായ
ഗാ. ൬൪ മാം) പുദ്ഗലോനീ അവഗാഹനശക്തിനും സ്വരൂപ പണ കഹ്യും ഛേ കേ – ‘‘ओगाढ गाढणिचिदो पुग्गलकाएहिं
सव्वदो लोगो । सुहुमेहिं बादरेहिं य णंताणंतेहिं विविहेहिं ।।’’ (അര്ഥ: — ലോക സര്വത: വിവിധ പ്രകാരനാ,
അനംതാനംത സൂക്ഷ്മ തേമ ജ ബാദര പുദ്ഗലകായോ (പുദ്ഗലസ്കംധോ) വഡേ [വിശിഷ്ട രീതേ] അവഗാഹാഈനേ ഗാഢ
लभते । अथवा यथैकस्मिन् भूमिगृहे बहवोऽपि पटहजयघण्टादिशब्दाः सम्यगवकाशं लभन्ते,
तथैकस्मिन् लोके विशिष्टावगाहनशक्ति योगात् पूर्वोक्त ानन्तसंख्या जीवपुद्गला अवकाशं लभन्ते
नास्ति विरोधः इति । तथा चोक्तं जीवानामवगाहनशक्ति स्वरूपं परमागमे — ‘‘एगणिगोदसरीरे
जीवा दव्वप्पमाणदो दिट्ठा । सिद्धे हिं अणंतगुणा सव्वेण वितीदकालेण ।।’’ पुनस्तथोक्तं
पुद्गलानामवगाहनशक्ति स्वरूपम् — ‘‘ओगाढगाढणिचिदो पुग्गलकाएहिं सव्वदो लोगो । सुहुमेहिं
बादरेहिं य णंताणंतेहिं विविहेहिं ।।’’ । अयमत्र भावार्थः । यद्यप्येकावगाहेन तिष्ठन्ति तथापि
൨൫൦ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൫