Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൯ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൬൧
जं इत्यादि । जं यत् जह यथा थक्कउ स्थितं दव्वु द्रव्यं जिय हे जीव तं तत् तह तथा
जाणइ जानाति जो जि य एव । य एव कः । अप्पहं केरउ भावडउ आत्मनः संबन्धी भावः
परिणामः णाणु मुणिज्जहि ज्ञानं मन्यस्व जानीहि सो जि स एव पूर्वोक्त आत्मपरिणाम इति । तथा
च यद् द्रव्यं यथा स्थितं सत्तालक्षणं उत्पादव्ययध्रौव्यलक्षणं वा गुणपर्यायलक्षणं वा सप्त-
भङ्गयात्मकं वा तत् तथा जानाति य आत्मसंबन्धी स्वपरिच्छेदको भावः परिणामस्तत् सम्यग्-
ज्ञानं भवति । अयमत्र भावार्थः । व्यवहारेण सविकल्पावस्थायां तत्त्वविचारकाले स्वपरपरिच्छेदकं
ज्ञानं भण्यते । निश्चयनयेन पुनर्वीतरागनिर्विकल्पसमाधिकाले बहिरुपयोगो यद्यप्यनीहितवृत्त्या
निरस्तस्तथापीहापूर्वकविकल्पाभावाद्गौणत्वमितिकृत्वा स्वसंवेदनज्ञानमेव ज्ञानमुच्यते ।।२९।।
अथ स्वपरद्रव्यं ज्ञात्वा रागादिरूपपरद्रव्यविषयसंकल्पविकल्पत्यागेन स्वस्वरूपे अवस्थानं
ഭാവാര്ഥ: — ജേ ദ്രവ്യ ജേവീ രീതേ സ്ഥിത ഛേ തേവീ രീതേ അര്ഥാത് ജേ സത്താസ്വരൂപ ഛേ,
ഉത്പാദവ്യയധ്രൌവ്യസ്വരൂപ ഛേ അഥവാ ഗുണപര്യായസ്വരൂപ ഛേ അഥവാ സപ്ത ഭംഗീസ്വരൂപ ഛേ തേവീ രീതേ തേനേ
ജേ ആത്മാനോ സ്വ-പരപരിച്ഛേദക ഭാവ-പരിണാമ-ജാണേ ഛേ, തേ സമ്യഗ്ജ്ഞാന ഛേ.
അഹീം, ഏ ഭാവാര്ഥ ഛേ കേ വ്യവഹാരനയഥീ സവികല്പ-അവസ്ഥാമാം തത്ത്വനാ വിചാരകാളേ
സ്വപരിച്ഛേദക ജ്ഞാനനേ ജ്ഞാന കഹേവാമാം ആവേ ഛേ; അനേ നിശ്ചയനയഥീ വീതരാഗനിര്വികല്പ സമാധിനാ
കാളേ, ജോകേ ബഹിര ഉപയോഗ അനീഹിത ഛേ ഖരോ തോപണ ഇഹാപൂര്വക വികല്പനോ അഭാവ ഹോവാനേ ലീധേ
തേനും ഗൌണപണും ഹോവാഥീ സ്വസംവേദനജ്ഞാനനേ ജ ജ്ഞാന കഹേവാമാം ആവേ ഛേ. ൨൯.
ഹവേ, സ്വ-പരദ്രവ്യനേ ജാണീനേ രാഗാദിരൂപ ജേ പരദ്രവ്യനാ സംകല്പ-വികല്പനോ ത്യാഗ കരീനേ
रहित [य एव जानाति ] जो जानता है, [स एव ] वही [आत्मनः संबंधी भावः ] आत्माका
निजस्वरूप [ज्ञानं ] सम्यग्ज्ञान है, ऐसा [मन्यस्व ] तू मान ।
भावार्थ : — जो द्रव्य है, वह सत्ता लक्षण है, उत्पाद व्यय ध्रौव्यरूप है, और सभी
द्रव्य गुण पर्यायको धारण करते हैं, गुण पर्यायके बिना कोई नहीं हैं । अथवा सब ही द्रव्य
सप्तभंगीस्वरूप हैं, ऐसा द्रव्योंका स्वरूप जो निःसंदेह जाने, आप और परको पहचाने, ऐसा
जो आत्माका भाव (परिणाम) वह सम्यग्ज्ञान है । सारांश यह है, कि व्यवहारनयकर विकल्प
सहित अवस्थामें तत्त्वके विचारके समय आप और परका जानपना ज्ञान कहा है, और
निश्चयनयकर वीतराग निर्विकल्प समाधिसमय पदार्थोंका जानपना मुख्य नहीं लिया, केवल
स्वसंवेदनज्ञान ही निश्चयसम्यग्ज्ञान है । व्यवहारसम्यग्ज्ञान तो परम्पराय मोक्षका कारण है, और
निश्चयसम्यग्ज्ञान साक्षात् मोक्षका कारण है ।।२९।।
आगे निज और परद्रव्यको जानकर रागादिरूप जो परद्रव्यमें संकल्प-विकल्प हैं, उनके