Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൩൫ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൭൩
दर्शनपूर्वं भवति स्फु टं यत् जीवानां विज्ञानम् ।
वस्तुविशेषं जानन् जीव तत् मन्यस्व अविचलं ज्ञानम् ।।३५।।
दंसणपुव्वु इत्यादि । दंसणपुव्वु सामान्यग्राहकनिर्विकल्पसत्तावलोकनदर्शनपूर्वकं हवेइ
भवति फु डु स्फु टं जं यत् जीवहं जीवानाम् । किं भवति । विण्णाणु विज्ञानम् । किं कुर्वन्
सन् । वत्थु-विसेसु मुणंतु वस्तुविशेषं वर्णसंस्थानादिविकल्पपूर्वकं जानन् । जिय हे जीव । तं तत्
मुणि मन्यस्व जानीहि । किं जानीहि अविचलु णाणु अविचलं संशयविपर्ययानध्यवसायरहितं
ज्ञानमिति । तत्रेदं दर्शनपूर्वकं ज्ञानं व्याख्यातम् । यद्यपि शुद्धात्मभावनाव्याख्यानकाले प्रस्तुतं न
भवति तथापि भणितं भगवता । कस्मादिति चेत् । चक्षुरचक्षुरवधिकेवलभेदेन दर्शनोपयोगश्चतुर्विधो
ഭാവാര്ഥ: — അഹീം ആ ദര്ശനപൂര്വക ജ്ഞാനനും വ്യാഖ്യാന കരവാമാം ആവ്യും ഛേ ജോകേ ആ
വ്യാഖ്യാന ശുദ്ധ ആത്മാനീ ഭാവനാനാ വ്യാഖ്യാനകാളേ പ്രസ്തുത നഥീ തോപണ ആപേ കേമ കഹ്യും?
ഉത്തര ::::: — ചക്ഷുദര്ശന, അചക്ഷുദര്ശന, അവധിദര്ശന അനേ കേവളദര്ശനനാ ഭേദഥീ ദര്ശനോപയോഗ
ചാര പ്രകാരനോ ഛേ. ഭവ്യ ജീവനേ ദര്ശനമോഹ ചാരിത്രമോഹനാ ഉപശമ, ക്ഷയോപശമ അനേ ക്ഷയ ഥതാം
ശുദ്ധ ആത്മാനീ അനുഭൂതിരൂപ-രുചിരൂപ-വീതരാഗ സമ്യക്ത്വ ഹോയ ഛേ തേമ ജ ശുദ്ധാത്മാനീ അനുഭൂതിമാം
സ്ഥിരതാരൂപ വീതരാഗ ചാരിത്ര ഹോയ ഛേ തേ കാളേ തേ ചാര ഭേദോമാം ജേ ബീജും മന സംബംധീ നിര്വികല്പ
-അചക്ഷുദര്ശന ഛേ തേ മന സംബംധീ പൂര്വോക്ത സത്താവലോകനരൂപ നിര്വികല്പ ദര്ശന പൂര്വോക്ത
നിശ്ചയസമ്യക്ത്വ അനേ നിശ്ചയചാരിത്രനാ ബളഥീ നിര്വികല്പ നിജ ശുദ്ധ ആത്മാനുഭൂതിരൂപ ധ്യാന വഡേ
गाथा – ३५
अन्वयार्थ : — [यत् ] जो [जीवानां ] जीवोंके [विज्ञानम् ] ज्ञान है, वह [स्फु टं ]
निश्चयकरके [दर्शनपूर्वं ] दर्शनके बादमें [भवति ] होता है, [तत् ज्ञानम् ] वह ज्ञान
[वस्तुविशेषं जानन् ] वस्तुकी विस्तीर्णताको जाननेवाला है, उस ज्ञानको [जीव ] हे जीव
[अविचलं ] संशय विमोह विभ्रमसे रहित [मन्यस्व ] तू जान ।
भावार्थ : — जो सामान्यको ग्रहण करे, विशेष न जाने, वह दर्शन है, तथा जो वस्तुका
विशेष वर्णन आकार जाने वह ज्ञान है । यह दर्शन ज्ञानका व्याख्यान किया । यद्यपि वह
व्यवहारसम्यग्ज्ञान शुद्धात्माकी भावनाके व्याख्यानके समय प्रशंसा योग्य नहीं है, तो भी प्रथम
अवस्थामें प्रशंसा योग्य है, ऐसा भगवानने कहा है । क्योंकि चक्षु-अचक्षु अवधि केवलके
भेदसे दर्शनोपयोग चार तरहका होता है । उन चार भेदोंमें दूसरा भेद अचक्षुदर्शन मनसंबंधी
निर्विकल्प भव्यजीवोंके दर्शनमोह, चारित्रमोहके उपशम तथा क्षयके होने पर शुद्धात्मानुभूति
रुचिरूप वीतराग सम्यक्त्व होता है, और शुद्धात्मानुभूतिमें स्थिरतारूप वीतरागचारित्र होता है,