Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൩൩൪ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൬൮
ज्ञान, चारित्र इन तीनोंको धर्म कहा है । जिस धर्मके ये ऊ पर कहे गये लक्षण हैं, वह राग,
द्वेष, मोह रहित परिणाम – धर्म है, वह जीवका स्वभाव ही है, क्योंकि वस्तुका स्वभाव ही धर्म
है । ऐसा दूसरी जगह भी ‘‘धम्मो’’ इत्यादि गाथासे कहा है, कि जो आत्म – वस्तुका स्वभाव
है, वह धर्म है, उत्तम क्षमादि भावरूप दस प्रकारका धर्म है, रत्नत्रय धर्म है, और जीवोंकी
रक्षा यह धर्म है । यह जिनभाषित धर्म चतुर्गतिके दुःखोंमें पड़ते हुए जीवोंको उद्धारता है । यहाँ
शिष्यने प्रश्न किया, कि जो पहले दोहेमें तो तुमने शुद्धोपयोगमें संयमादि सब गुण कहे, और
यहाँ आत्माका शुद्ध परिणाम ही धर्म कहा है, उसमें धर्म पाये जाते हैं, तो पहले दोहेमें और
इसमें क्या भेद है ? उसका समाधान — पहले दोहेमें तो शुद्धोपयोग मुख्य कहा था, और इस
दोहेमें धर्म मुख्य कहा है । शुद्धोपयोगका ही नाम धर्म है, तथा धर्मका नाम ही शुद्धोपयोग
है । शब्दका भेद है, अर्थका भेद नहीं है । दोनोंका तात्पर्य एक है । इसलिए सब तरह शुद्ध
परिणामो धर्मः सोऽपि जीवशुद्धस्वभाव एव । वस्तुस्वभावो धर्मः । सोऽपि तथैव । तथा
चोक्त म् — ‘‘धम्मो वत्थुसहावो’’ इत्यादि । एवंगुणविशिष्टो धर्मश्चतुर्गतिदुःखेषु पतन्तं जीवं
धरतीति धर्मः । अत्राह शिष्यः । पूर्वसूत्रे भणितं शुद्धोपयोगमध्ये संयमादयः सर्वे गुणा
लभ्यन्ते । अत्र तु भणितमात्मनः शुद्धपरिणाम एव धर्मः, तत्र सर्वे धर्माश्च लभ्यन्ते ।
को विशेषः । परिहारमाह । तत्र शुद्धोपयोगसंज्ञा मुख्या, अत्र तु धर्मसंज्ञा मुख्या एतावान्
विशेषः । तात्पर्यं तदेव । तेन कारणेन सर्वप्रकारेण शुद्धपरिणाम एव कर्तव्य इति
भावार्थः ।।६८।।
(രത്നകരംഡ ശ്രാവകാചാര ഗാഥാ ൩) അര്ഥ: — ജിനേന്ദ്രദേവ സമ്യഗ്ദര്ശന, സമ്യഗ്ജ്ഞാന അനേ
സമ്യഗ്ചാരിത്രനേ ധര്മ കഹേ ഛേ ഏ രീതേ ജേ ധര്മനും സ്വരൂപ കഹേവാമാം ആവ്യും തേ പണ തേ പ്രമാണേ
(ജീവനോ ശുദ്ധ ഭാവ) രാഗദ്വേഷമോഹരഹിത പരിണാമ ധര്മ ഛേ തേ പണ ജീവനോ ശുദ്ധ സ്വഭാവ ജ
ഛേ. വസ്തുനോ സ്വഭാവ തേ ധര്മ ഛേ തേ പണ തേ പ്രമാണേ (ജീവനോ ശുദ്ധ ഭാവ) ഛേ. കഹ്യും പണ ഛേ.
‘‘धम्मो वत्थुसहावो’’ ഇത്യാദി (കാര്തികേയാനുപ്രേക്ഷാ ൪൭൬) വസ്തുനോ സ്വഭാവ തേ ധര്മ
ഛേ വഗേരേ ആവാ ഗുണോഥീ വിശിഷ്ട ഏവോ ജേ ധര്മ ചാരഗതിനാ ദുഃഖോമാം പഡതാ ജീവോനേ ധാരീ രാഖേ
ഛേ, തേ ധര്മ ഛേ.
അഹീം, ശിഷ്യ പ്രശ്ന കരേ ഛേ കേ ആപേ പൂര്വസൂത്രമാം ഏമ കഹ്യും കേ ശുദ്ധോപയോഗനീ അംദര
സംയമാദി ബധാ ഗുണോ ആവീ ജായ ഛേ അനേ അഹീം ആപേ ഏമ കഹ്യും കേ ആത്മാനോ ശുദ്ധ
പരിണാമ ജ ധര്മ ഛേ അനേ തേമാം സര്വ ധര്മോ ആവീ ജായ ഛേ തോ ബന്നേമാം ശീ വിശേഷതാ ഛേ?
തേനും സമാധാന കഹേ ഛേ: — ത്യാം ശുദ്ധോപയോഗസംജ്ഞാ മുഖ്യ ഛേ അനേ അഹീം ധര്മസംജ്ഞാ
മുഖ്യ ഛേ, ഏടലീ ജ വിശേഷതാ ഛേ. ബന്നേനും താത്പര്യ തേ ജ ഛേ (ബന്നേനും താത്പര്യ ഏക സരഖും