Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൪൮൬ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൧൬൪
लोयालोयपमाणु लोकालोकप्रमाणं लोकालोकव्याप्तिरूपं अथवा प्रसिद्धलोकालोकाकाशे
व्यवहारेण ज्ञानापेक्षया न च प्रदेशापेक्षया लोकालोकप्रमाणं मनो १
मानसं धरति तुट्टइ मोहु
तडत्ति तसु त्रुटयति नश्यति । कोऽसौ । मोहु मोहः । कथम् । झटिति तस्य ध्यानात् । न
केवलं मोहो नश्यति । पावइ प्राप्नोति । किम् । परहं पवाणु परस्य परमात्मस्वरूपस्य
प्रमाणम् । कीद्रशं तत्प्रमाणमिति चेत् । व्यवहारेण रूपग्रहणविषये चक्षुरिव सर्वगतः । यदि
पुनर्निश्चयेन सर्वगतो भवति तर्हि चक्षुणो २अग्निस्पर्शात्दाहः प्राप्नोति न च तथा ।
तथात्मनोऽपि परकीयसुखदुःखविषये तन्मयपरिणामत्वेन परकीयसुखदुःखानुभवं प्राप्नोति न च
ലോകാലോകവ്യാപ്തിരൂപ ലോകാലോക പ്രമാണ അഥവാ വ്യവഹാരനയഥീ പ്രസിദ്ധ ലോകാലോകാകാശമാം ജ്ഞാന-
അപേക്ഷാഏ വ്യാപ്ത പണ പ്രദേശനീ അപേക്ഷാഏ വ്യാപ്ത നഹി ഏവാ മനനേ ജേ ധ്യാതാ പുരുഷ സ്ഥിര കരേ
ഛേ തേനോ മോഹ ശീഘ്ര തേനാ ധ്യാനഥീ നാശ പാമേ ഛേ. മാത്ര മോഹ നാശ പാമേ ഛേ ഏടലും ജ നഹി പണ
പരമാത്മസ്വരൂപനും പ്രമാണ പണ പാമേ ഛേ.
പ്രശ്നന : — കേടലും തേ പ്രമാണ ഛേ?
ഉത്തര : — വ്യവഹാരഥീ ജേമ ചക്ഷു രൂപഗ്രഹണനീ ബാബതമാം സര്വഗത ഛേ തേമ തേ സര്വഗത ഛേ
പണ ജോ നിശ്ചയഥീ സര്വഗത ഹോയ തോ ചക്ഷുനേ അഗ്നിനാ സ്പര്ശനീ ബളതരാ ഥായ, പണ തേമ ഥതും നഥീ,
തേവീ രീതേ ജോ ആത്മാ നിശ്ചയഥീ സര്വഗത ഹോയ തോ പരകീയ സുഖദുഃഖമാം ആത്മാനാ തന്മയ പരിണാമ
ഹോവാഥീ പരനാ സുഖ-ദുഃഖനോ അനുഭവ പ്രാപ്ത ഥായ, പണ തേമ ഥതും നഥീ. (തേഥീ വ്യവഹാരഥീ ജ്ഞാന-
അപേക്ഷാഏ ആത്മാനേ സര്വഗതപണും ഛേ, പ്രദേശ-അപേക്ഷാഏ നഹി.)
വളീ, നിശ്ചയനയഥീ ആത്മാ ലോകപ്രമാണ അസംഖ്യാത പ്രദേശവാളോ ഹോവാ ഛതാം പണ
ज्ञान लोकालोकका प्रकाशक है, और निश्चयनयकर अपने स्वरूपका प्रकाशक है । आत्माका
केवलज्ञान लोकालोकको जानता है, इसी कारण ज्ञानकी अपेक्षा लोकालोकप्रमाण कहा जाता
है, प्रदेशोंकी अपेक्षा लोकालोकप्रमाण नहीं है । ज्ञानगुण लोकालोकमें व्याप्त है; परन्तु परद्रव्योंसे
भिन्न है । परवस्तुसे जो तन्मयी हो जावे, तो वस्तुका अभाव हो जावे । इसलिए यह निश्चय
हुआ, कि ज्ञान गुणक र लोकालोकप्रमाण जो आत्मा उसे आकाश भी कहते हैं, उसमें जो मन
लगावे, तब जगत्से मोह दूर हो और परमात्माको पावे । व्यवहारनयकर आत्मा ज्ञानकर सबको
जानता है, इसलिए सब जगत्में हैं । जैसे व्यवहारनयकर नेत्र रूपी पदार्थको जानता है; परन्तु
उन पदार्थोंसे भिन्न है । जो निश्चयकर सर्वगत होवे, तो परपदार्थोंसे तन्मयी हो जावे, जो उसे
तन्मयी होवे तो नेत्रोंको अग्निका दाह होना चाहिए, इस कारण तन्मयी नहीं है । उसी प्रकार
൧ പാഠാന്തര : — मानसं = मानसं ज्ञानं
൨. പാഠാന്തര : — अग्निस्पर्शात् दाहः = अग्निस्पर्शदाह