Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ଶ୍ରୀ ଦିଗଂବର ଜୈନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମଂଦିର ଟ୍ରସ୍ଟ, ସୋନଗଢ - ୩୬୪୨୫୦
ଅଧିକାର-୨ : ଦୋହା-୩୫ ]ପରମାତ୍ମପ୍ରକାଶ: [ ୨୭୩
दर्शनपूर्वं भवति स्फु टं यत् जीवानां विज्ञानम् ।
वस्तुविशेषं जानन् जीव तत् मन्यस्व अविचलं ज्ञानम् ।।३५।।
दंसणपुव्वु इत्यादि । दंसणपुव्वु सामान्यग्राहकनिर्विकल्पसत्तावलोकनदर्शनपूर्वकं हवेइ
भवति फु डु स्फु टं जं यत् जीवहं जीवानाम् । किं भवति । विण्णाणु विज्ञानम् । किं कुर्वन्
सन् । वत्थु-विसेसु मुणंतु वस्तुविशेषं वर्णसंस्थानादिविकल्पपूर्वकं जानन् । जिय हे जीव । तं तत्
मुणि मन्यस्व जानीहि । किं जानीहि अविचलु णाणु अविचलं संशयविपर्ययानध्यवसायरहितं
ज्ञानमिति । तत्रेदं दर्शनपूर्वकं ज्ञानं व्याख्यातम् । यद्यपि शुद्धात्मभावनाव्याख्यानकाले प्रस्तुतं न
भवति तथापि भणितं भगवता । कस्मादिति चेत् । चक्षुरचक्षुरवधिकेवलभेदेन दर्शनोपयोगश्चतुर्विधो
ଭାଵାର୍ଥ: — ଅହୀଂ ଆ ଦର୍ଶନପୂର୍ଵକ ଜ୍ଞାନନୁଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନ କରଵାମାଂ ଆଵ୍ଯୁଂ ଛେ ଜୋକେ ଆ
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାନୀ ଭାଵନାନା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକାଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥୀ ତୋପଣ ଆପେ କେମ କହ୍ଯୁଂ?
ଉତ୍ତର ::::: — ଚକ୍ଷୁଦର୍ଶନ, ଅଚକ୍ଷୁଦର୍ଶନ, ଅଵଧିଦର୍ଶନ ଅନେ କେଵଳଦର୍ଶନନା ଭେଦଥୀ ଦର୍ଶନୋପଯୋଗ
ଚାର ପ୍ରକାରନୋ ଛେ. ଭଵ୍ଯ ଜୀଵନେ ଦର୍ଶନମୋହ ଚାରିତ୍ରମୋହନା ଉପଶମ, କ୍ଷଯୋପଶମ ଅନେ କ୍ଷଯ ଥତାଂ
ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାନୀ ଅନୁଭୂତିରୂପ-ରୁଚିରୂପ-ଵୀତରାଗ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ହୋଯ ଛେ ତେମ ଜ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନୀ ଅନୁଭୂତିମାଂ
ସ୍ଥିରତାରୂପ ଵୀତରାଗ ଚାରିତ୍ର ହୋଯ ଛେ ତେ କାଳେ ତେ ଚାର ଭେଦୋମାଂ ଜେ ବୀଜୁଂ ମନ ସଂବଂଧୀ ନିର୍ଵିକଲ୍ପ
-ଅଚକ୍ଷୁଦର୍ଶନ ଛେ ତେ ମନ ସଂବଂଧୀ ପୂର୍ଵୋକ୍ତ ସତ୍ତାଵଲୋକନରୂପ ନିର୍ଵିକଲ୍ପ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ଵୋକ୍ତ
ନିଶ୍ଚଯସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵ ଅନେ ନିଶ୍ଚଯଚାରିତ୍ରନା ବଳଥୀ ନିର୍ଵିକଲ୍ପ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାନୁଭୂତିରୂପ ଧ୍ଯାନ ଵଡେ
गाथा – ३५
अन्वयार्थ : — [यत् ] जो [जीवानां ] जीवोंके [विज्ञानम् ] ज्ञान है, वह [स्फु टं ]
निश्चयकरके [दर्शनपूर्वं ] दर्शनके बादमें [भवति ] होता है, [तत् ज्ञानम् ] वह ज्ञान
[वस्तुविशेषं जानन् ] वस्तुकी विस्तीर्णताको जाननेवाला है, उस ज्ञानको [जीव ] हे जीव
[अविचलं ] संशय विमोह विभ्रमसे रहित [मन्यस्व ] तू जान ।
भावार्थ : — जो सामान्यको ग्रहण करे, विशेष न जाने, वह दर्शन है, तथा जो वस्तुका
विशेष वर्णन आकार जाने वह ज्ञान है । यह दर्शन ज्ञानका व्याख्यान किया । यद्यपि वह
व्यवहारसम्यग्ज्ञान शुद्धात्माकी भावनाके व्याख्यानके समय प्रशंसा योग्य नहीं है, तो भी प्रथम
अवस्थामें प्रशंसा योग्य है, ऐसा भगवानने कहा है । क्योंकि चक्षु-अचक्षु अवधि केवलके
भेदसे दर्शनोपयोग चार तरहका होता है । उन चार भेदोंमें दूसरा भेद अचक्षुदर्शन मनसंबंधी
निर्विकल्प भव्यजीवोंके दर्शनमोह, चारित्रमोहके उपशम तथा क्षयके होने पर शुद्धात्मानुभूति
रुचिरूप वीतराग सम्यक्त्व होता है, और शुद्धात्मानुभूतिमें स्थिरतारूप वीतरागचारित्र होता है,