Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੧ : ਦੋਹਾ-੬੮ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੧੨੧
उपयोगोंसे परिणमन करके जीवन, मरण, शुभ, अशुभ, कर्मबंधको करता है, और
शुद्धात्मानुभूतिके प्रगट होने पर शुद्धोपयोगसे परिणत होकर मोक्षको करता है, तो भी शुद्ध
पारिणामिक परमभाव ग्राहक शुद्धद्रव्यार्थिकनयकर न बंधका कर्ता है और न मोक्षका कर्ता
है । ऐसा कथन सुनकर शिष्यने प्रश्न किया, कि हे प्रभो, शुद्धद्रव्यार्थिकस्वरूप
शुद्धनिश्चयनयकर मोक्षका भी कर्ता नहीं है, तो ऐसा समझना चाहिये, कि शुद्धनयकर मोक्ष
ही नहीं है, जब मोक्ष नहीं, तब मोक्षके लिये यत्न करना वृथा है । उसका उत्तर कहते हैं –
मोक्ष है, वह बंधपूर्वक है, और बंध है, वह शुद्धनिश्चयनयकर होता ही नहीं, इस कारण बंधके
अभावरूप मोक्ष है, वह भी शुद्धनिश्चयनयकर नहीं है । जो शुद्धनिश्चयनयसे बंध होता, तो हमेशा
बंधा ही रहता, कभी बंधका अभाव न होता । इसके बारेमें दृष्टांत कहते हैं — कोई एक पुरुष
साँकलसे बँध रहा है, और कोई एक पुरुष बंध रहित हैं, उनमेंसे जो पहले बंधा था, उसको
ਉਪਯੋਗਰੂਪੇ ਪਰਿਣਮੀਨੇ ਜਨ੍ਮ, ਮਰਣ ਅਨੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਬਂਧਨੇ ਕਰੇ ਛੇ, ਅਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਨੀ
ਅਨੁਭੂਤਿਨਾ ਸਦ੍ਭਾਵਮਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਉਪਯੋਗਰੂਪੇ ਪਰਿਣਮੀਨੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਪਣ ਕਰੇ ਛੇ ਤੋਪਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਪਾਰਿਣਾਮਿਕ
ਪਰਮਭਾਵਗ੍ਰਾਹਕ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕਨਯਥੀ ਜਨ੍ਮਮਰਣ ਅਨੇ ਬਂਧਮੋਕ੍ਸ਼ਨੇ ਕਰਤੋ ਨਥੀ.
ਅਹੀਂ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਪੂਛੇ ਛੇ : — ਜੋ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕਨਯਰੂਪ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨੇ ਕਰਤੋ
ਨਥੀ ਤੋ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਥੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਨਥੀ, ਤੋ ਪਛੀ ਤੇਨੇ ਮਾਟੇ ਅਨੁਸ਼੍ਠਾਨ ਕਰਵੁਂ ਵ੍ਰੁਥਾ ਛੇ?
ਤੇਨੋ ਪਰਿਹਾਰ : — ਮੋਕ੍ਸ਼ ਖਰੇਖਰ ਬਂਧਪੂਰ੍ਵਕ ਛੇ ਅਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਤੋ ਤੇ ਬਂਧ ਪਣ
ਨਥੀ, ਤੇ ਕਾਰਣੇ ਬਂਧਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਭੂਤ ਏਵੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਪਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਨਥੀ. ਵਲ਼ੀ ਜੋ
ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਬਂਧ ਹੋਯ ਤੋ ਸਰ੍ਵਦਾ ਬਂਧ ਜ ਰਹੇ. ਆ ਵਿਸ਼ਯਨਾ ਸਮਰ੍ਥਨਮਾਂ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਂਤ ਕਹੇ ਛੇ : —
ਕੋਈ ਏਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਾਂਕਲ਼ਥੀ ਬਂਧਾਯੋ ਛੇ ਅਨੇ ਬੀਜੋ ਬਂਧਨ ਰਹਿਤ ਛੇ. ਜੇ ਬਂਧਾਯੋ ਛੇ ਤੇਨੇ ‘ਛੂਟ੍ਯੋ’
ਏਵੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਘਟੇ ਛੇ. ਬੀਜਾ ਪੁਰੁਸ਼ਨੇ (ਜੇ ਪਹੇਲੇਥੀ ਬਂਧਾਯੋ ਜ ਨਥੀ ਤੇਨੇ) ਤਮੇ ‘ਛੂਟ੍ਯਾ’ ਏਮ ਜੋ
ਕਹੇਵਾਮਾਂ ਆਵੇ ਤੋ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇ ਛੇ, ਕਾਰਣ ਕੇ ਬਂਧ ਨਥੀ ਤੋ ਪਛੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨੁਂ ਵਚਨ ਕਈ ਰੀਤੇ ਘਟੇ? ਤੇਵੀ
परमार्थेन हे योगिन् जिनवर एवं ब्रूते कथयति । तथाहि । यद्यप्यात्मा शुद्धात्मानुभूत्यभावे सति
शुभाशुभोपयोगाभ्यां परिणम्य जीवितमरणशुभाशुभबन्धान् करोति । शुद्धात्मानुभूतिसद्भावे तु
शुद्धोपयोगेन परिणम्य मोक्षं च करोति तथापि शुद्धपारिणामिकपरमभावग्राहकेण
शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन न करोति । अत्राह शिष्यः । यदि शुद्धद्रव्यार्थिकलक्षणेन शुद्धनिश्चयेन मोक्षं
च न करोति तर्हि शुद्धनयेन मोक्षो नास्तीति तदर्थमनुष्ठानं वृथा । परिहारमाह । मोक्षो हि
बन्धपूर्वकः, स च बन्धः शुद्धनिश्चयेन नास्ति, तेन कारणेन बन्धप्रतिपक्षभूतो मोक्षः सोऽपि
शुद्धनिश्चयेन नास्ति । यदि पुनः शुद्धनिश्चयेन बन्धो भवति तदा सर्वदैव बन्ध एव ।
अस्मिन्नर्थे द्रष्टान्तमाह । एकः कोऽपि पुरुषः शृङ्खलाबद्धस्तिष्ठति द्वितीयस्तु