Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
जीवः पुण्णें अमरु वियाणु पुण्येनामरो देवो भवतीति जानीहि । मिस्सें माणुस-गइ लहइ मिश्रेण
पुण्यपापद्वयेन मनुष्यगतिं लभते । दोहि वि खइ णिव्वाणु द्वयोरपि कर्मक्षयेऽपि निर्वाणमिति ।
तद्यथा । सहजशुद्धज्ञानानन्दैकस्वभावात्परमात्मनः सकाशाद्विपरीतेन छेदनादिनारकतिर्यग्गति-
दुःखदानसमर्थेन पापकर्मोदयेन नारकतिर्यग्गतिभाजनो भवति जीवः । तस्मादेव शुद्धात्मनो
विलक्षणेन पुण्योदयेन देवो भवति । तस्मादेव शुद्धात्मनो विपरीतेन पुण्यपापद्वयेन मनुष्यो भवति ।
तस्यैव विशुद्धज्ञानदर्शनस्वभावेन निजशुद्धात्मतत्त्वसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुष्ठानरूपेण शुद्धोपयोगेन
मुक्त ो भवतीति तात्पर्यार्थः । तथा चोक्त म् — ‘‘पावेण णरयतिरियं गम्मइ धम्मेण देवलोयम्मि ।
मिस्सेण माणुसत्तं दोण्हं पि खएण णिव्वाणं ।।’’ ।।६३।।
अथ निश्चयप्रतिक्रमणप्रत्याख्यानालोचनस्वरूपे स्थित्वा व्यवहारप्रतिक्रमण प्रत्याख्याना-
੩੨੪ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੬੩
उसके उदयसे नरक तिर्यंचगतिका पात्र होता है, आत्मस्वरूपसे विपरीत शुभ कर्मोंके उदयसे
देव होता है, दोनोंके मेलसे मनुष्य होता है, और शुद्धात्मस्वरूपसे विपरीत इन दोनों पुण्य
-पापोंके क्षयसे निर्वाण (मोक्ष) मिलता है । मोक्षका कारण एक शुद्धोपयोग है, वह शुद्धोपयोग
निज शुद्धात्मतत्त्वके सम्यक् श्रद्धान ज्ञान आचरणरूप है । इसलिये इस शुद्धोपयोगके बिना
किसी तरह भी मुक्ति नहीं हो सकती, यह सारांश जानो । ऐसा ही सिद्धान्त – ग्रन्थमें भी हरएक
जगह कहा गया है । जैसे — यह जीव पापसे नरक तिर्यंचगतिको जाता है, और धर्म (पुण्य)
से देवलोकमें जाता है, पुण्य-पाप दोनोंके मेलसे मनुष्यदेहको पाता है, और दोनोंके क्षयसे मोक्ष
पाता है ।।६३।।
आगे निश्चयप्रतिक्रमण, निश्चयप्रत्याख्यान और निश्चयआलोचनारूप जो शुद्धोपयोग
ਨਰਕਗਤਿ ਅਨੇ ਤਿਰ੍ਯਂਚਗਤਿਨਾਂ ਛੇਦਨ ਆਦਿ ਦੁਃਖ ਦੇਵਾਮਾਂ ਸਮਰ੍ਥ ਏਵਾ ਪਾਪਕਰ੍ਮਨਾ ਉਦਯਥੀ ਜੀਵ
ਨਾਰਕਗਤਿਨੁਂ ਅਨੇ ਤਿਰ੍ਯਂਚਗਤਿਨੁਂ ਭਾਜਨ ਥਾਯ ਛੇ, ਤੇ ਜ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਥੀ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਏਵਾ ਪੁਣ੍ਯੋਦਯਥੀ
ਦੇਵ ਥਾਯ ਛੇ, ਤੇ ਜ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਥੀ ਵਿਪਰੀਤ ਪੁਣ੍ਯ-ਪਾਪ ਦ੍ਵਯਥੀ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਥਾਯ ਛੇ ਅਨੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨ,
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦਰ੍ਸ਼ਨ ਜੇਨੋ ਸ੍ਵਭਾਵ ਛੇ ਏਵਾ ਤੇ ਜ ਨਿਜ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ ਅਨੇ
ਸਮ੍ਯਗ੍ ਅਨੁਸ਼੍ਠਾਨਰੂਪ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਯੋਗਥੀ ਮੁਕ੍ਤ ਥਾਯ ਛੇ. ਵਲ਼ੀ ਕਹ੍ਯੁਂ ਪਣ ਛੇ ਕੇ — ‘‘पावेण णरयतिरियं
गम्मइ धम्मेण देवलोयम्मि । मिस्सेण माणुसत्तं दोण्हं पि खएण णिव्वाणं ।।’’ (ਅਰ੍ਥ: — ਆ ਜੀਵ ਪਾਪਥੀ
ਨਰਕਗਤਿ ਅਨੇ ਤਿਰ੍ਯਂਚਗਤਿਮਾਂ ਜਾਯ ਛੇ. ਧਰ੍ਮਥੀ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਥੀ ਦੇਵਲੋਕਮਾਂ ਜਾਯ ਛੇ, ਪੁਣ੍ਯ ਪਾਪ
ਬਨ੍ਨੇਨਾ ਮਿਸ਼੍ਰਣਥੀ ਮਨੁਸ਼੍ਯਪਣੁਂ ਪਾਮੇ ਛੇ ਅਨੇ ਬਨ੍ਨੇਨਾ ਕ੍ਸ਼ਯਥੀ ਨਿਰ੍ਵਾਣ ਪਾਮੇ ਛੇ. ੬੩.
ਹਵੇ, ਜ੍ਞਾਨੀ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮਣ, ਨਿਸ਼੍ਚਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਅਨੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਆਲੋਚਨਾਸ੍ਵਰੂਪਮਾਂ ਸ੍ਥਿਤ