Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
शुद्धनिर्विकल्पपरमात्मतत्त्वभावनाबलेन द्रष्टश्रुतानुभूतभोगाकांक्षास्मरणरूपाणामतीतरागादिदोषाणां
निराकरणं निश्चयप्रतिक्रमणं भवति, वीतरागचिदानन्दैकानुभूतिभावनाबलेन भाविभोगाकांक्षा-
रूपाणां रागादिनां त्यजनं निश्चयप्रत्याख्यानं भण्यते, निजशुद्धात्मोपलम्भबलेन वर्तमानोदयागत-
शुभाशुभनिमित्तानां हर्षविषादादिपरिणामानां निजशुद्धात्मद्रव्यात् पृथक्करणं निश्चयालोचनमिति ।
इत्थंभूते निश्चयप्रतिक्रमणप्रत्याख्यानालोचनत्रये स्थित्वा योऽसौ व्यवहारप्रतिक्रमणप्रत्याख्याना-
लोचनत्रयं तन्त्रयानुकूलं वन्दननिन्दनादिशुभोपयोगं च त्यजन् स ज्ञानी भण्यते न चान्य इति
भावार्थः ।।६४।।
अथ —
੩੨੬ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੬੪
अनुभूतिकी भावनाके बलसे होनेवाले भोगोंकी वाँछारूप रागादिकका त्याग वह
निश्चयप्रत्याख्यान, और निज शुद्धात्माकी प्राप्तिके बलसे वर्तमान उदयमें आये जो शुभ-अशुभके
कारण हर्ष-विषादादि अशुद्ध परिणाम उनको निज शुद्धात्मद्रव्यसे जुदा करना वह
निश्चयआलोचन; इस तरह निश्चयप्रतिक्रमण प्रत्याख्यान और आलोचनामें ठहरकर जो कोई
व्यवहारप्रतिक्रमण, व्यवहारप्रत्याख्यान, व्यवहारआलोचना, इन तीनोंके अनुकूल वन्दना, निंदा
आदि शुभोपयोग है, उनको छोड़ता है वही ज्ञानी कहा जाता है, अन्य नहीं । सारांश यह है
कि ज्ञानी जीव पहले तो अशुभको त्यागकर शुभमें प्रवृत्त होता है, बाद शुभको भी छोड़के
शुद्धमें लग जाता है । पहले किये हुए अशुभ कर्मोंकी निवृत्ति वह व्यवहारप्रतिक्रमण,
अशुभपरिणाम होनेवाले हैं, उनका रोकना वह व्यवहारप्रत्याख्यान, और वर्तमानकालमें शुभकी
प्रवृत्ति अशुभकी निवृत्ति वह व्यवहारआलोचन है । व्यवहारमें तो अशुभका त्याग शुभका
अंगीकार होता है, और निश्चयमें शुभ-अशुभ दोनोंका ही त्याग होता है ।।६४।।
आगे इसी कथनको दृढ़ करते हैं —
ਭਵਿਸ਼੍ਯਕਾਲ਼ਨਾ ਭੋਗੋਨੀ ਆਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾਰੂਪ ਰਾਗਾਦਿਨੋ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਵੋ ਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਛੇ ਅਨੇ
ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਨਾ ਬਲ਼ਥੀ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਉਦਯਮਾਂ ਆਵੇਲਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮੋ ਜੇਮਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੋਯ
ਛੇ, ਏਵਾ ਹਰ੍ਸ਼ਵਿਸ਼ਾਦ ਆਦਿ ਪਰਿਣਾਮੋਨੇ ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਥੀ ਜੁਦਾ ਕਰਵਾ ਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਆਲੋਚਨਾ
ਛੇ.
ਆਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮਣ, ਨਿਸ਼੍ਚਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਅਨੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਆਲੋਚਨਾ ਏ ਤ੍ਰਣੇਮਾਂ ਸ੍ਥਿਰ ਥਈਨੇ
ਜੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮਣ, ਵ੍ਯਵਹਾਰਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਅਨੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਏ ਤ੍ਰਣੇਯ ਤਥਾ ਏ ਤ੍ਰਣਨੇ
ਅਨੁਕੂਲ਼ ਏਵਾ ਵਂਦਨਾ, ਨਿਂਦਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗਨੇ ਛੋਡੇ ਛੇ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨੀ ਛੇ, ਪਣ ਬੀਜੋ ਕੋਈ ਜ੍ਞਾਨੀ
ਨਥੀ, ਏਵੋ ਭਾਵਾਰ੍ਥ ਛੇ. ੬੪.
ਹਵੇ, ਆ ਕਥਨਨੇ ਦ੍ਰਢ ਕਰੇ ਛੇ : —