Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੭੨ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੩੪੧
एवेति । अत्राह प्रभाकरभट्टः । हे भगवान् यदि विज्ञानमात्रेण मोक्षो भवति तर्हि सांख्यादयो
वदन्ति ज्ञानमात्रादेव मोक्षः तेषां किमिति दूषणं दीयते भवद्भिरिति । भगवानाह । अत्र
वीतरागनिर्विकल्पस्वसंवेदनसम्यग्ज्ञानमिति भणितं तिष्ठति तेन वीतरागविशेषणेन चारित्रं
लभ्यते सम्यग्विशेषणेन सम्यक्त्वमपि लभ्यते पानकवदेकस्यापि मध्ये त्रयमस्ति । तेषां मते
तु वीतरागविशेषणं नास्ति सम्यग्विशेषणं च नास्ति ज्ञानमात्रमेव । तेन दूषणं भवतीति
भावार्थः ।।७२।।
अथ तमेवार्थं विपक्षदूषणद्वारेण द्रढयति —
२००) देउ णिरंजणु इउँ भणइ णाणिं मुक्खु ण भंति ।
णाण-विहीणा जीवडा चिरु संसारु भमंति ।।७३।।
ਅਹੀਂ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਭਟ੍ਟ ਪੂਛੇ ਛੇ ਕੇ ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਜੋ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਥੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਥਾਯ ਛੇ ਤੋ ਪਛੀ
ਸਾਂਖ੍ਯਾਦਿ ਪਣ ਕਹੇ ਛੇ ਕੇ – ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਥੀ ਜ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਥਾਯ ਛੇ. ‘ਤੇਮਨੇ’ ਆਪ ਸ਼ਾ ਮਾਟੇ ਦੂਸ਼ਣ ਆਪੋ
ਛੋ?
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰਦੇਵ ਕਹੇ ਛੇ ਕੇ – ਅਹੀਂ ‘ਵੀਤਰਾਗ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਰੂਪ
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ’ ਏਮ ਕਹੇਲ ਛੇ; ਤੇਥੀ ਤ੍ਯਾਂ ‘ਵੀਤਰਾਗ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਥੀ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਪਣ ਆਵੀ ਜਾਯ ਛੇ,
‘ਸਮ੍ਯਗ੍’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਥੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਆਵੀ ਜਾਯ ਛੇ. ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਏਕ ਪਾਨਕਮਾਂ (ਪੀਣਾਮਾਂ) ਅਨੇਕ
ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਆਵੀ ਜਾਯ ਛੇ ਤੇਵੀ ਰੀਤੇ (ਵੀਤਰਾਗ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਰੂਪ ਜ੍ਞਾਨ ਕਹੇਵਾਥੀ) ਏਕਨੀ
ਅਂਦਰ ਤ੍ਰਣੇਯ ਆਵੀ ਜਾਯ ਛੇ. ਪਣ ਤੇਮਨਾ ਮਤਮਾਂ ‘ਵੀਤਰਾਗ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਥੀ ਅਨੇ ਸਮ੍ਯਕ੍
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਥੀ’ ‘ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰ’ ਜ ਛੇ (‘ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰ’ ਜ ਏਟਲੁਂ ਜ ਕਹੇ ਛੇ) ਤੇਥੀ ਤੇਮਾਂ ਦੂਸ਼ਣ
ਆਵੇ ਛੇ, ਏਵੋ ਭਾਵਾਰ੍ਥ ਛੇ. ੭੨.
ਹਵੇ, ਵਿਪਕ੍ਸ਼ੀਨੇ ਦੂਸ਼ਣ ਆਪੀਨੇ ਤੇ ਜ ਅਰ੍ਥਨੇ ਦ੍ਰਢ ਕਰੇ ਛੇ : —
सम्यग्ज्ञान कहा गया है, सो वीतराग कहनेसे वीतरागचारित्र भी आ जाता है, और सम्यक् पदके
कहनेसे सम्यक्त्व भी आ जाता है । जैसे एक चूर्णमें अथवा पाकमें अनेक औषधियाँ आ जाती
हैं, परन्तु वस्तु एक ही कहलाती है, उसी तरह वीतरागनिर्विकल्प स्वसंवेदनज्ञानके कहनेसे
सम्यग्दर्शन, ज्ञान, चारित्र ये तीनों आ जाते हैं । सांख्यादिकके मतमें वीतराग विशेषण नहीं है,
और सम्यक् विशेषण नहीं है, केवल ज्ञानमात्र ही कहते हैं, सो वह मिथ्याज्ञान है, इसलिये
दूषण देते हैं, यह जानना ।।७२।।
आगे इसी अर्थको, विपक्षीको दूषण देकर दृढ़ करते हैं —