Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੪੩੦ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੨੯
ਹਵੇ, ਫਰੀ ਪਣ ਅਧ੍ਰੁਵ ਅਨੁਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਨੁਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਕਰੇ ਛੇ : —
ਭਾਵਾਰ੍ਥ: — ਹੇ ਯੋਗੀ! ਟਂਕੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣ ਜ੍ਞਾਯਕ ਏਕਸ੍ਵਭਾਵੀ, ਅਕ੍ਰੁਤ੍ਰਿਮ, ਵੀਤਰਾਗਨਿਤ੍ਯਾਨਂਦ ਜ
ਜੇਨੁਂ ਏਕ ਸ੍ਵਰੂਪ ਛੇ ਏਵਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਥੀ ਅਨ੍ਯ ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਾਯਨਾ ਵ੍ਯਾਪਾਰਰੂਪ ਜੇ ਕਾਂਈ ਛੇ
ਤੇ ਬਧੁਂਯ ਵਿਨਸ਼੍ਵਰ ਛੇ, ਆ ਸਂਸਾਰਮਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨੀ ਸਦ੍ਰਸ਼ ਕਾਂਈਪਣ ਨਿਤ੍ਯ ਨਥੀ. ਆ
ਅਰ੍ਥ ਦ੍ਰਢ ਕਰਵਾ ਮਾਟੇ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾਂਤ ਕਹੇ ਛੇ. ਸ਼ੁਦ੍ਧਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਨੀ ਭਾਵਨਾਥੀ ਰਹਿਤ, ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ, ਵਿਸ਼ਯ,
ਕਸ਼ਾਯਮਾਂ ਆਸਕ੍ਤ ਜੀਵੇ ਜੇ ਕਰ੍ਮੋ ਉਪਾਰ੍ਜ੍ਯਾਂ ਛੇ ਤੇ ਕਰ੍ਮੋ ਸਹਿਤ ਜੀਵ ਬੀਜਾ ਭਵਮਾਂ ਜਤਾਂ ‘ਕੁਡਿ’
अथ पुनरप्यध्रुवानुप्रेक्षां प्रतिपादयति —
२५९) जोइय सयलु वि कारिमउ णिक्कारिमउ ण कोइ ।
जीविं जंतिं कुडि ण गय इहु पडिछंदा जोइ ।।१२९।।
योगिन् सकलमपि कृत्रिमं निःकृत्रिमं न किमपि ।
जीवेन यातेन देहो न गतः इमं द्रष्टान्तं पश्य ।।१२९।।
जोइय इत्यादि । जोइय हे योगिन् सयलु वि कारिमउ टङ्कोत्कीर्णज्ञायकैक-
स्वभावादकृत्रिमाद्वीतरागनित्यानन्दैकस्वरूपात् परमात्मनः सकाशाद् यदन्यन्मनोवाक्कायव्यापाररूपं
तत्समस्तमपि कृत्रिमं विनश्वरं णिक्कारिमउ ण कोइ अकृत्रिमं नित्यं पूर्वोक्त परमात्मसद्रशं संसारे
किमपि नास्ति । अस्मिन्नर्थे द्रष्टान्तमाह । जीविं जंतिं कुडि ण गय शुद्धात्मतत्त्वभावनारहितेन
आगे फि र भी अनित्यानुप्रेक्षाका व्याख्यान करते हैं —
गाथा – १२९
अन्वयार्थ : — [योगिन् ] हे योगी, [सकलमपि ] सभी [कृत्रिमं ] विनश्वर हैं,
[निःकृत्रिमं ] अकृत्रिम [किमपि ] कोई भी वस्तु [न ] नहीं है, [जीवेन यातेन ] जीवके जाने
पर उसके साथ [देहो न गतः ] शरीर भी नहीं जाता, [इमं दृष्टांतं ] इस दृष्टान्तको [पश्य ]
प्रत्यक्ष देखो ।
भावार्थ : — हे योगी, टंकोत्कीर्ण (अघटित घाट – बिना टाँकीका गढ़ा) अमूर्तीक
पुरुषाकार आत्मा केवल ज्ञायकस्वभाव अकृत्रिम वीतराग परमानंदस्वरूप, उससे जुदे जो मन,
वचन, कायके व्यापार उनको आदि ले सभी कार्य-पदार्थ विनश्वर हैं । इस संसारमें देहादि
समस्त सामग्री अविनाशी नहीं है, जैसा शुद्ध-बुद्ध परमात्मा अकृत्रिम है, वैसा देहादिमेंसे कोई
भी नहीं है, सब क्षणभंगुर हैं । शुद्धात्मतत्त्वकी भावनासे रहित जो मिथ्यात्व विषयकषाय हैं उनसे