Parmatma Prakash (Gujarati Hindi) (Punjabi transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 481 of 565
PDF/HTML Page 495 of 579

background image
Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੬੨ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੪੮੧
तिष्ठति इति यत्र यदायं जीवो रागादिपरभावशून्यनिर्विकल्पसमाधौ तिष्ठति
तदायमुच्छ्वासरूपो वायुर्नासिकाछिद्रद्वयं वर्जयित्वा स्वयमेवानीहितवृत्त्या तालुप्रदेशे यत् केशात्
शेषाष्टमभागप्रमाणं छिद्रं तिष्ठति तेन क्षणमात्रं दशमद्वारेण तदनन्तरं क्षणमात्रं नासिकया
तदनन्तरं रन्ध्रेण कृत्वा निर्गच्छतीति
न च परकल्पितवायुधारणारूपेण श्वासनाशो ग्राह्यः
कस्मादिति चेत् वायुधारणा तावदीहापूर्विका, ईहा च मोहकार्यरूपो विकल्पः स च
ਅਹੀਂ, ਜ੍ਯਾਰੇ ਆ ਜੀਵ ਰਾਗਾਦਿ ਪਰਭਾਵਥੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਸਮਾਧਿਮਾਂ ਰਹੇ ਛੇ ਤ੍ਯਾਰੇ
ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੂਪ ਵਾਯੁ ਨਾਕਨਾ ਬਨ੍ਨੇ ਛਿਦ੍ਰੋਨੇ ਛੋਡੀਨੇ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਅਨੀਹਿਤਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਥੀ ਤਾਲੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਾਂ ਵਾਲ਼ਨੀ
ਅਣੀਨਾ ਆਠਮਾ ਭਾਗ ਜੇਵਡੁਂ ਜੇ ਛਿਦ੍ਰ ਛੇ ਤੇ ਦਸ਼ਮ ਦ੍ਵਾਰਥੀ ਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰ, ਤ੍ਯਾਰ ਪਛੀ ਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰ
ਨਾਸਿਕਾਥੀ, ਤ੍ਯਾਰ ਪਛੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਂਧ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਥੀ ਨੀਕਲ਼ੇ ਛੇ ਪਣ ਪਰਕਲ੍ਪਿਤ (ਪਾਤਂਜਲਿ ਮਤਵਾਲ਼ਾਥੀ
ਕਲ੍ਪਿਤ) ਵਾਯੁਧਾਰਣਰੂਪੇ ਸ਼੍ਵਾਸਨੋ ਨਾਸ਼ ਨ ਸਮਜਵੋ (ਸ਼੍ਵਾਸਨੁਂ ਰੁਂਧਨ ਨ ਸਮਜਵੁਂ). ਸ਼ਾ ਮਾਟੇ? ਕਾਰਣ
ਕੇ ਵਾਯੁਧਾਰਣਾ ਪ੍ਰਥਮ ਤੋ ਇਹਾਪੂਰ੍ਵਕ ਛੇ ਅਨੇ ਇਹਾ ਮੋਹਨਾ ਕਾਰ੍ਯਰੂਪ ਵਿਕਲ੍ਪ ਛੇ. ਵਲ਼ੀ, ਤੇ
(ਅਨੀਹਿਤਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਥੀ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਨਾ ਬਲ਼ਥੀ ਨੀਕਲ਼ਤੋ ਵਾਯੁ) ਮੋਹਨੁਂ ਕਾਰਣ ਥਤੋ ਨਥੀ, ਤੇਥੀ
ਅਹੀਂ ਪਰਕਲ੍ਪਿਤ ਵਾਯੁ ਘਟਤੋ ਨਥੀ. ਵਲ਼ੀ ਕੁਂਭਕ, ਪੂਰਕ, ਰੇਚਕ ਆਦਿ ਜੇਨੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਛੇ ਤੇ ਵਾਯੁਧਾਰਣਾ
ਅਹੀਂ ਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰ ਜ ਥਾਯ ਛੇ ਪਣ ਅਭ੍ਯਾਸਨਾ ਵਸ਼ੇ ਘਡੀ, ਪ੍ਰਹਰ, ਦਿਵਸ ਆਦਿ ਸੁਧੀ ਪਣ ਥਾਯ ਛੇ
अर्थात् निजस्वभावमें मनकी चंचलता नहीं रहती जब यह जीव रागादि परभावोंसे शून्य
निर्विकल्पसमाधिमें होता है, तब यह श्वासोच्छ्वासरूप पवन नासिकाके दोनों छिद्रोंको छोड़कर
स्वयमेव अवाँछीक वृत्तिसे तालुवाके बालकी अनीके आठवें भाग प्रमाण अत सूक्ष्म छिद्रमें
(दशवें द्वारमें) होकर निकलती है, नासाके छेदको छोड़कर तालुरंध्रमें (छेदमें) होकर
निकलती है
और पातंजलिमतवाले वायुधारणारूप श्वासोच्छ्वास मानते हैं, वह ठीक नहीं हैं,
क्योंकि वायुधारणा वाँछापूर्वक होती है, और वाँछा है, वह मोहसे उत्पन्न विकल्परूप है,
वाँछाका कारण मोह है
वह संयमीक ो वायुका निरोध वाँछापूर्वक नहीं होता है, स्वाभाविक
ही होता है जिनशासनमें ऐसा कहा है, कि कुंभक (पवनको खेंचना) पूरक (पवनको
थाँभना) रेचक (पवनको निकालना) ये तीन भेद प्राणायामके हैं, इसीको वायुधारणा कहते
हैं यह क्षणमात्र होती है, परंतु अभ्यासके वशसे घड़ी, पहर, दिवस आदि तक भी होती है
उस वायुधारणाका फ ल ऐसा कहा है, कि देह आरोग्य होती है, देहके सब रोग मिट जाते हैं,
शरीर हलका हो जाता है, परंतु मुक्ति इस वायुधारणासे नहीं होती, क्योंकि वायुधारणा शरीरका
धर्म है, आत्माका स्वभाव नहीं है
शुद्धोपयोगियोंके सहज ही बिना यत्नके मन भी रुक जाता
है, और श्वास भी स्थिर हो जाते हैं शुभोपयोगियोंके मनके रोकनेके लिये प्राणायामका अभ्यास
है, मनके अचल होनेपर कुछ प्रयोजन नहीं है जो आत्मस्वरूप है, वह केवल चेतनामयी ज्ञान