Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੪੮੬ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੬੪
लोयालोयपमाणु लोकालोकप्रमाणं लोकालोकव्याप्तिरूपं अथवा प्रसिद्धलोकालोकाकाशे
व्यवहारेण ज्ञानापेक्षया न च प्रदेशापेक्षया लोकालोकप्रमाणं मनो १
मानसं धरति तुट्टइ मोहु
तडत्ति तसु त्रुटयति नश्यति । कोऽसौ । मोहु मोहः । कथम् । झटिति तस्य ध्यानात् । न
केवलं मोहो नश्यति । पावइ प्राप्नोति । किम् । परहं पवाणु परस्य परमात्मस्वरूपस्य
प्रमाणम् । कीद्रशं तत्प्रमाणमिति चेत् । व्यवहारेण रूपग्रहणविषये चक्षुरिव सर्वगतः । यदि
पुनर्निश्चयेन सर्वगतो भवति तर्हि चक्षुणो २अग्निस्पर्शात्दाहः प्राप्नोति न च तथा ।
तथात्मनोऽपि परकीयसुखदुःखविषये तन्मयपरिणामत्वेन परकीयसुखदुःखानुभवं प्राप्नोति न च
ਲੋਕਾਲੋਕਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰੂਪ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਥਵਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਲੋਕਾਲੋਕਾਕਾਸ਼ਮਾਂ ਜ੍ਞਾਨ-
ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਪਣ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਨਹਿ ਏਵਾ ਮਨਨੇ ਜੇ ਧ੍ਯਾਤਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਸ੍ਥਿਰ ਕਰੇ
ਛੇ ਤੇਨੋ ਮੋਹ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਤੇਨਾ ਧ੍ਯਾਨਥੀ ਨਾਸ਼ ਪਾਮੇ ਛੇ. ਮਾਤ੍ਰ ਮੋਹ ਨਾਸ਼ ਪਾਮੇ ਛੇ ਏਟਲੁਂ ਜ ਨਹਿ ਪਣ
ਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਨੁਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪਣ ਪਾਮੇ ਛੇ.
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਨ : — ਕੇਟਲੁਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਛੇ?
ਉਤ੍ਤਰ : — ਵ੍ਯਵਹਾਰਥੀ ਜੇਮ ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਰੂਪਗ੍ਰਹਣਨੀ ਬਾਬਤਮਾਂ ਸਰ੍ਵਗਤ ਛੇ ਤੇਮ ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਤ ਛੇ
ਪਣ ਜੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਥੀ ਸਰ੍ਵਗਤ ਹੋਯ ਤੋ ਚਕ੍ਸ਼ੁਨੇ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੀ ਬਲ਼ਤਰਾ ਥਾਯ, ਪਣ ਤੇਮ ਥਤੁਂ ਨਥੀ,
ਤੇਵੀ ਰੀਤੇ ਜੋ ਆਤ੍ਮਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯਥੀ ਸਰ੍ਵਗਤ ਹੋਯ ਤੋ ਪਰਕੀਯ ਸੁਖਦੁਃਖਮਾਂ ਆਤ੍ਮਾਨਾ ਤਨ੍ਮਯ ਪਰਿਣਾਮ
ਹੋਵਾਥੀ ਪਰਨਾ ਸੁਖ-ਦੁਃਖਨੋ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਥਾਯ, ਪਣ ਤੇਮ ਥਤੁਂ ਨਥੀ. (ਤੇਥੀ ਵ੍ਯਵਹਾਰਥੀ ਜ੍ਞਾਨ-
ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਆਤ੍ਮਾਨੇ ਸਰ੍ਵਗਤਪਣੁਂ ਛੇ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼-ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਨਹਿ.)
ਵਲ਼ੀ, ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਆਤ੍ਮਾ ਲੋਕਪ੍ਰਮਾਣ ਅਸਂਖ੍ਯਾਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਾਲ਼ੋ ਹੋਵਾ ਛਤਾਂ ਪਣ
ज्ञान लोकालोकका प्रकाशक है, और निश्चयनयकर अपने स्वरूपका प्रकाशक है । आत्माका
केवलज्ञान लोकालोकको जानता है, इसी कारण ज्ञानकी अपेक्षा लोकालोकप्रमाण कहा जाता
है, प्रदेशोंकी अपेक्षा लोकालोकप्रमाण नहीं है । ज्ञानगुण लोकालोकमें व्याप्त है; परन्तु परद्रव्योंसे
भिन्न है । परवस्तुसे जो तन्मयी हो जावे, तो वस्तुका अभाव हो जावे । इसलिए यह निश्चय
हुआ, कि ज्ञान गुणक र लोकालोकप्रमाण जो आत्मा उसे आकाश भी कहते हैं, उसमें जो मन
लगावे, तब जगत्से मोह दूर हो और परमात्माको पावे । व्यवहारनयकर आत्मा ज्ञानकर सबको
जानता है, इसलिए सब जगत्में हैं । जैसे व्यवहारनयकर नेत्र रूपी पदार्थको जानता है; परन्तु
उन पदार्थोंसे भिन्न है । जो निश्चयकर सर्वगत होवे, तो परपदार्थोंसे तन्मयी हो जावे, जो उसे
तन्मयी होवे तो नेत्रोंको अग्निका दाह होना चाहिए, इस कारण तन्मयी नहीं है । उसी प्रकार
੧ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰ : — मानसं = मानसं ज्ञानं
੨. ਪਾਠਾਨ੍ਤਰ : — अग्निस्पर्शात् दाहः = अग्निस्पर्शदाह