Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
శ్రీ దిగంబర జైన స్వాధ్యాయమందిర ట్రస్ట, సోనగఢ - ౩౬౪౨౫౦
అధికార-౧ : దోహా-౬౮ ]పరమాత్మప్రకాశ: [ ౧౨౧
उपयोगोंसे परिणमन करके जीवन, मरण, शुभ, अशुभ, कर्मबंधको करता है, और
शुद्धात्मानुभूतिके प्रगट होने पर शुद्धोपयोगसे परिणत होकर मोक्षको करता है, तो भी शुद्ध
पारिणामिक परमभाव ग्राहक शुद्धद्रव्यार्थिकनयकर न बंधका कर्ता है और न मोक्षका कर्ता
है । ऐसा कथन सुनकर शिष्यने प्रश्न किया, कि हे प्रभो, शुद्धद्रव्यार्थिकस्वरूप
शुद्धनिश्चयनयकर मोक्षका भी कर्ता नहीं है, तो ऐसा समझना चाहिये, कि शुद्धनयकर मोक्ष
ही नहीं है, जब मोक्ष नहीं, तब मोक्षके लिये यत्न करना वृथा है । उसका उत्तर कहते हैं –
मोक्ष है, वह बंधपूर्वक है, और बंध है, वह शुद्धनिश्चयनयकर होता ही नहीं, इस कारण बंधके
अभावरूप मोक्ष है, वह भी शुद्धनिश्चयनयकर नहीं है । जो शुद्धनिश्चयनयसे बंध होता, तो हमेशा
बंधा ही रहता, कभी बंधका अभाव न होता । इसके बारेमें दृष्टांत कहते हैं — कोई एक पुरुष
साँकलसे बँध रहा है, और कोई एक पुरुष बंध रहित हैं, उनमेंसे जो पहले बंधा था, उसको
ఉపయోగరూపే పరిణమీనే జన్మ, మరణ అనే శుభ-అశుభ బంధనే కరే ఛే, అనే శుద్ధ ఆత్మానీ
అనుభూతినా సద్భావమాం శుద్ధ ఉపయోగరూపే పరిణమీనే మోక్ష పణ కరే ఛే తోపణ శుద్ధ పారిణామిక
పరమభావగ్రాహక శుద్ధద్రవ్యార్థికనయథీ జన్మమరణ అనే బంధమోక్షనే కరతో నథీ.
అహీం, శిష్య ప్రశ్న పూఛే ఛే : — జో శుద్ధద్రవ్యార్థికనయరూప శుద్ధనిశ్చయనయథీ మోక్షనే కరతో
నథీ తో శుద్ధనయథీ మోక్ష నథీ, తో పఛీ తేనే మాటే అనుష్ఠాన కరవుం వృథా ఛే?
తేనో పరిహార : — మోక్ష ఖరేఖర బంధపూర్వక ఛే అనే శుద్ధనిశ్చయనయథీ తో తే బంధ పణ
నథీ, తే కారణే బంధనా ప్రతిపక్షభూత ఏవో మోక్ష తే పణ శుద్ధనిశ్చయనయథీ నథీ. వళీ జో
శుద్ధనిశ్చయనయథీ బంధ హోయ తో సర్వదా బంధ జ రహే. ఆ విషయనా సమర్థనమాం ద్రష్టాంత కహే ఛే : —
కోఈ ఏక పురుష సాంకళథీ బంధాయో ఛే అనే బీజో బంధన రహిత ఛే. జే బంధాయో ఛే తేనే ‘ఛూట్యో’
ఏవో వ్యవహార ఘటే ఛే. బీజా పురుషనే (జే పహేలేథీ బంధాయో జ నథీ తేనే) తమే ‘ఛూట్యా’ ఏమ జో
కహేవామాం ఆవే తో తే క్రోధ కరే ఛే, కారణ కే బంధ నథీ తో పఛీ మోక్షనుం వచన కఈ రీతే ఘటే? తేవీ
परमार्थेन हे योगिन् जिनवर एवं ब्रूते कथयति । तथाहि । यद्यप्यात्मा शुद्धात्मानुभूत्यभावे सति
शुभाशुभोपयोगाभ्यां परिणम्य जीवितमरणशुभाशुभबन्धान् करोति । शुद्धात्मानुभूतिसद्भावे तु
शुद्धोपयोगेन परिणम्य मोक्षं च करोति तथापि शुद्धपारिणामिकपरमभावग्राहकेण
शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन न करोति । अत्राह शिष्यः । यदि शुद्धद्रव्यार्थिकलक्षणेन शुद्धनिश्चयेन मोक्षं
च न करोति तर्हि शुद्धनयेन मोक्षो नास्तीति तदर्थमनुष्ठानं वृथा । परिहारमाह । मोक्षो हि
बन्धपूर्वकः, स च बन्धः शुद्धनिश्चयेन नास्ति, तेन कारणेन बन्धप्रतिपक्षभूतो मोक्षः सोऽपि
शुद्धनिश्चयेन नास्ति । यदि पुनः शुद्धनिश्चयेन बन्धो भवति तदा सर्वदैव बन्ध एव ।
अस्मिन्नर्थे द्रष्टान्तमाह । एकः कोऽपि पुरुषः शृङ्खलाबद्धस्तिष्ठति द्वितीयस्तु