218 pravachan ratnAkar bhAg-11
bhAvArtha– je satpuruSho anekAnt sAthe susangat draShTi vaDe anekAntamay vastusthitine dekhe chhe, teo e rIte syAdvAdanI shuddhine pAmIne-jANIne, jinadevanA mArgane-syAdvAdanyAyane-nahi ullanghatA thakA, gnAnasvarUp thAy chhe. 26p.
‘इति वस्तु–तत्त्व–व्यवस्थितिम् नैकान्त–सङ्गत–दशा स्वयमेव प्रविलोकयन्तः’ AvI (anekAntAtmak) vastutattvanI vyavasthitine anekAnta-sangat (-anekAnta sAthe susangat, anekAnta sAthe meLavALI) draShTi vaDe svayamev dekhatA thakA...’
juo, shun kahe chhe? ke anekAntAtmak-anek dharmasvarUp vastu bhagavAn AtmA chhe. ahA! AvI vastutattvanI vyavasthAne-dravyaparyAyamay vastu vyavasthAne anekAnta sAthe susangat-meLavALI draShTi vaDe jeo dekhe chhe, vAstavamAn teo yathArtha draShTivALA chhe. dravyanI draShTi (dravyadraShTi) AvA dravyaparyAyasvarUp vastunA yathArtha gnAnapUrvak hoy chhe. ‘svayamev dekhatA thakA’-em kahyun ne? matalab ke dharmI satpuruSho pote ja potAnA gnAnanI nirmaL dashAmAn jevI anekAntamay vastu chhe tevI anekAntathI susangat draShTi vaDe dekhe chhe. samajANun kAI...?
have kahe chhe-ane e rIte ‘स्याद्वाद–शुध्दिम् अधिकाम् अधिगम्य’ syAdvAdanI atyant shuddhine jANIne, ‘जिन–नीतिम् अलङ्गयन्तः’ jinanItine (jineshvaradevanA mArgane) nahi ullanghatA thakA, ‘सन्तः ज्ञानीभवन्ति’ satpuruSho gnAnasvarUp thAy chhe.
‘syAdvAdanI atyant shuddhine jANIne’ eTale shun? ke je prakAre vastu nitya chhe te prakAre tene nitya jANIne, tathA je prakAre vastu anitya chhe te prakAre tene anitya jANIne, tevI ja rIte vastu je prakAre ek chhe te prakAre ek jANIne tathA je prakAre anek chhe te prakAre anek jANIne;-A pramANe vastu nitya-anitya, ek-anek, sat-asat, tat-atat ityAdi prakAre jem chhe tem apekShAthI yathArtha jANavI te syAdvAdanI atyant shuddhi chhe-tene jANIne; ahAhA...! dravyaparyAyasvarUp vastu AtmA chhe tene yathArtha jANIne, jinanItine arthAt bhagavAn jineshvaradevanA mArgane nahi ullanghatA thakA... , juo, satpuruSho-santo-bhagavAnanA mArgane oLangatA nathI. ahAhA...! Am bhagavAnanA mArgane nahi oLangatA thakA, satpuruSho gnAnasvarUp thAy chhe arthAt pUrNa gnAnasvarUpane-kevaLagnAnane pAme chhe.
juo A jinanIti! ahAhA...! jevun vastusvarUp chhe tevun jANavun, jevI vastu chhe tevI tenI shraddhA karavI, ane svasanmukh thaIne vastu-AtmadravyamAn ja ramaNatA karavI te jinanIti nAm jinamArga chhe. santo AvA mArgane nahi oLangatA thakA, mArgane ja anusaratA thakA, kevaLagnAnadashAne pAme chhe. lyo, A sivAy bIjAnun kAI bhalun-burun karavun evI AtmAnI shakti nathI.
prashna– to siddha bhagavAn shun kAm kare? uttara– pote gnAnasvarUp thaIne ekalA Anandane anubhave-bhogave. bhagavAn anant sukh pragaT thayun tene bhogave bas.
prashna– AvA moTA bhagavAn thaIne koInun kAI kare nahi? uttara– nA koInun kAI kare evo AtmasvabhAv ja nathI. harAm jo koInun kAI kare, kemake koInun kAI karavAno AtmAno svabhAv ja nathI. ahA! Avun vastusvarUp chhe tenAthI viparIt mAnavun te jinanIti-jinamArga nathI, paN anIti chhe; ahA! jinanItine je oLange chhe te mithyAdraShTi thAy chhe ne ghor sansAramAn paribhrame chhe. satpuruSho jinanItine oLangatA nathI; koInun kAI karavA rokAtA nathI. samajANun kAI...?
‘je satpuruSho anekAnta sAthe susangat draShTi vaDe anekAntamay vastusthitine dekhe chhe, teo e rIte syAdvAdanI shuddhine pAmIne-jANIne, jinadevanA mArgane-syAdvAdanyAyane-nahi ullanghatA thakA, gnAnasvarUp thAy chhe.’
ahAhA...! anekAntamay vastusvarUp chhe, ne syAdvAd tenun dyotak chhe. shun kIdhun? syAdvAd, anekAntamay vastune yathArtha prakAshe chhe. ahIn kahe chhe je satpuruSho anekAnta sAthe susangat-meLavALI draShTi vaDe Atmavastune dekhe chhe, teo e rIte syAdvAdanI shuddhine pAme chhe, arthAt syAdvAd dvArA vastune yathArtha prakAshe chhe-dekhe chhe; ane e rIte jinadevanA mArgane-