samayasār gāthā 237 thī 241 ] [ 17
have badhāno saravāḷo karī siddhānt kahe chhe-‘māṭe nyāyabaḷathī ja ā phalit thayun ke, je upayogamān rāgādikaraṇ (arthāt upayogamān je rāgādikanun karavun), te bandhanun kāraṇ chhe.’
ahāhā..! bhagavān ātmā sachchidānandasvarūp prabhu sadā chaitanya upayogasvarūp chhe. teno pariṇamanarūp upayog je gnān temān rāganī ekatā karavī te bandhanun kāraṇ chhe em kahe chhe. rāg ho; paṇ e bandhanun (mukhya) kāraṇ nathī, parantu rāgamān ekatābuddhi hoy te bandhanun kāraṇ chhe. ahā! ahīn darshanashuddhithī ekadam vāt upāḍī chhe. mithyādraṣhṭine rāgamān ekatābuddhi chhe te ja bandhanun kāraṇ chhe em siddha karavun chhe ne? eṭale samyagdraṣhṭine je alpa rāg chhe ane tenāthī mithyātva ne anantānubandhī sivāyano je alpa bandh chhe tene ahīn gauṇ gaṇī te bandhanun kāraṇ nathī em kahyun chhe. ahā! samakitīne asthiratānā rāgane kāraṇe je alpabandh chhe tene mukhya na gaṇatān mithyādraṣhṭine rāganī ekatābuddhithī je mithyātva ane anantānubandhīno bandh thāy chhe te ja mukhyapaṇe bandh chhe em ahīn siddha karavun chhe.
‘ववहारोऽभूदत्थो’ -vyavahār abhūtārtha nām asatyārtha chhe em gāthā 11 mān kahyun chhe. tyān asatyārtha kahīne pachhī 12 mī gāthāmān kahyun ke vyavahār chhe, te sat chhe, jāṇelo prayojanavān chhe. koī ne em thāy ke 11 mī gāthāmān vyavahār asatya chhe arthāt chhe nahi, avidyamān chhe em kahyun to pachhī 12 mī gāthāmān vyavahār chhe em kyāthī āvyun?
bhāī! eno artha em chhe ke 11 mī gāthāmān samakitīne shuddhanayano āshray (shuddhanayanā āshraye ja samakit chhe em) siddha karavo chhe tethī tyān vyavahārane gauṇ karīne nathī, abhūt-avidyamān chhe em kahyun chhe ane 12 mī gāthāmān samakitīne asthiratāno alpa rāg chhe te siddha karavo chhe tethī vyavahār jāṇelo prayojanavān chhe em tyān kahyun chhe. tethī to paṇḍit shrī jayachandajīe khulāso karyo ke vyavahārane je asatya kīdho chhe te gauṇ karīne kīdho chhe paṇ abhāv karīne asatya kīdho nathī. bandhanā kāraṇamān paṇ ahīn em ja samajavun.
ahā! āshray karavānā sambandhamān trikāḷī dhruv dravya ja mukhya chhe. tethī tyān (11 mī gāthāmān) mukhya je dravyasvabhāv chhe tene nishchay kahīne te satyārtha chhe em kahyun chhe ane paryāyane vyavahār kahīne asat kīdhī. āshay em chhe ke mukhya je dravyasvabhāv tenī draṣhṭi karatān samakit thāy chhe māṭe te satyārtha chhe em kahīne paryāyane gauṇ karī asatyārtha kahīne nathī em kahevāmān āvyun chhe.
bhāī! ā to vītarāgano mārga chhe. emān vītarāgatā kem thāy enun rahasya