jñānaṁ hi trisamayāvacchinnasarvadravyaparyāyarūpavyavasthitaviśvajñeyākārānākrāmat sarvagatamuktaṁ, tathābhūtajñānamayībhūy vyavasthitatvādbhagavānapi sarvagat ev . evaṁ sarvagatajñānaviṣayatvātsarve‘rthā api sarvagatajñānāvyatiriktasya bhagavatastasya te viṣayā iti bhaṇitatvāttadgatā ev bhavanti .
tatra niścayanayenānākulatvalakṣaṇasaukhyasaṁvedanatvādhiṣṭhānatvāvacchinnātmapramāṇajñānasva- tattvāparityāgen viśvajñeyākārānanupagamyāvabudhyamāno‘pi vyavahāranayen bhagavān sarvagat iti vyapadiśyate . tathā naimittikabhūtajñeyākārānātmasthānavalokya sarve‘rthāstadgatā ityupacaryante . na ca teṣāṁ paramārthato‘nyonyagamanamasti, sarvadravyāṇāṁ svarūpaniṣṭhatvāt . ayaṁ kramo jñāne‘pi niśceyaḥ ..26.. sarvajñaḥ . kasmāt sarvagato bhavati . jiṇo jinaḥ ṇāṇamayādo ya jñānamayatvāddhetoḥ savve vi ya taggayā jagadi aṭṭhā sarve‘pi ca ye jagatyarthāste darpaṇe bimbavad vyavahāreṇ tatra bhagavati gatā bhavanti . kasmāt . te bhaṇidā te‘rthāstatra gatā bhaṇitāḥ visayādo viṣayatvātparicchedyatvāt jñeyatvāt . kasya . tassa tasya bhagavat iti . tathāhi ---yadanantajñānamanākulatvalakṣaṇānantasukhaṁ ca tadādhārabhūtastāvadātmā . itthaṁ- bhūtātmapramāṇaṁ jñānamātmanaḥ svasvarūpaṁ bhavati . itthaṁbhūtaṁ svasvarūpaṁ dehagatamaparityajannev lokālokaṁ paricchinatti . tataḥ kāraṇādvayavahāreṇ sarvagato bhaṇyate bhagavān . yen ca kāraṇen nīlapītādibahiḥ- padārthā ādarśe bimbavat paricchittyākāreṇ jñāne pratiphalanti tataḥ kāraṇādupacāreṇārthakāryabhūtā
ṭīkā : — jñān trikālake sarva dravya – paryāyarūp pravartamān samasta jñeyākāroṁko pahun̐c jānese ( – jānatā honese) sarvagat kahā gayā hai; aur aise (sarvagat) jñānamay hokar rahanese bhagavān bhī sarvagat hī haiṁ . isaprakār sarva padārtha bhī sarvagat jñānake viṣay honese, sarvagat jñānase abhinna un bhagavānake ve viṣay haiṁ aisā (śāstrameṁ) kahā hai; isaliye sarva padārtha bhagavānagat hī ( – bhagavānameṁ prāpta hī) haiṁ .
vahān̐ (aisā samajhanā ki) — niścayanayase anākulatālakṣaṇ sukhakā jo saṁvedan us sukhasaṁvedanake 1adhiṣṭhānatā jitanā hī ātmā hai aur us ātmāke barābar hī jñān svatattva hai; us nij – svarūp ātmapramāṇ jñānako choṛe binā, samasta 2jñeyākāroṁke nikaṭ gaye binā, bhagavān (sarva padārthoṁko) jānate haiṁ . niścayanayase aisā hone par bhī vyavahāranayase yah kahā
44pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. adhiṣṭhān = ādhār, rahanekā sthān . (ātmā sukhasaṁvedanakā ādhār hai . jitanemeṁ sukhakā vedan hotā hai utanā hī ātmā hai .)
2. jñeyākāroṁ = par padārthoṁke dravya -guṇ -paryāy jo ki jñey haiṁ . (yah jñeyākār paramārthataḥ ātmāse sarvathā bhinna hai .)