ih tāvadbhagavantaḥ siddhā ev shuddhagnānamayatvātsarvatashchakṣhuṣhaḥ, sheṣhāṇi tu sarvāṇyapi bhūtāni mūrtadravyāvasaktadraṣhṭitvādindriyachakṣhūnṣhi . devāstu sūkṣhmatvavishiṣhṭamūrtadravyagrāhitvād- vadhichakṣhuṣhaḥ, ath cha te‘pi rūpidravyamātradraṣhṭatvenendriyachakṣhurbhyo‘vishiṣhyamāṇā indriyachakṣhuṣh ev . evamamīṣhu samasteṣhvapi sansāriṣhu mohopahatatayā gneyaniṣhṭheṣhu satsu gnānaniṣhṭhatvamūl- shuddhātmatattvasamvedanasādhyan sarvatashchakṣhustvan na siddhayet . ath tatsiddhaye bhagavantaḥ shramaṇā āgamachakṣhuṣho bhavanti . ten gneyagnānayoranyonyasamvalanenāshakyavivechanatve satyapi svapar- ev draṣhṭirityākhyāti — āgamachakkhū shuddhātmādipadārthapratipādakaparamāgamachakṣhuṣho bhavanti . ke te . sāhū nishchayaratnatrayādhāreṇ nijashuddhātmasādhakāḥ sādhavaḥ . indiyachakkhūṇi nishchayenātīndriyāmūrtakevalagnānādi- guṇasvarūpāṇyapi vyavahāreṇānādikarmabandhavashādindriyādhīnatvenendriyachakṣhūnṣhi bhavanti . kāni kartr̥̄uṇi . savvabhūdāṇi sarvabhūtāni sarvasansārijīvā ityarthaḥ . devā ya ohichakkhū devā api cha sūkṣhmamūrta- pudgaladravyaviṣhayāvadhichakṣhuṣhaḥ . siddhā puṇ savvado chakkhū siddhāḥ punaḥ shuddhabuddhaikasvabhāvajīvalokākāsh- pramitashuddhāsaṅkhyeyasarvapradeshachakṣhuṣh iti . anen kimuktan bhavati . sarvashuddhātmapradeshe lochanotpattinimittan
anvayārtha : — [sādhuḥ ] sādhu [āgamachakṣhuḥ ] āgamachakṣhu (-āgamarūp chakṣhuvāle) hain, [sarvabhūtāni ] sarvaprāṇī [indriy chakṣhūnṣhi ] indriyachakṣhuvāle hain, [devāḥ cha ] dev [avadhichakṣhuṣhaḥ ] avadhichakṣhu hain [punaḥ ] aur [siddhāḥ ] siddha [sarvataḥ chakṣhuṣhaḥ ] sarvataḥchakṣhu (-sarva orase chakṣhuvāle arthāt sarvātmapradeshose chakṣhuvān) hain ..234..
ṭīkā : — pratham to is lokamen bhagavanta siddha hī shuddhagnānamay honese sarvataḥ chakṣhu hain, aur sheṣh ‘sabhī bhūt (-jīv), mūrta dravyommen hī unakī dr̥uṣhṭi laganese indriyachakṣhu hain . dev sūkṣhmatva- vishiṣhṭa mūrta dravyoṅko grahaṇ karate hain isaliye ve avadhichakṣhu hain; athavā ve bhī, mātra rūpī dravyoṅko dekhate hain isaliye unhen indriyachakṣhuvālonse alag na kiyā jāy to, indriyachakṣhu hī hain .’ isaprakār yah sabhī sansārī mohase 1upahat honeke kāraṇ gneyaniṣhṭha honese, gnānaniṣhṭhatākā mūl jo shuddhātma- tattvakā samvedan usase sādhya (-sadhanevālā) aisā sarvataḥ chakṣhupanā unake siddha nahīn hotā .
ab, us (sarvataḥchakṣhupane) kī siddhike liye bhagavant shramaṇ āgamachakṣhu hote hain . yadyapi gney aur gnānakā pārasparik milan ho jānese unhen bhinna karanā ashakya hai (arthāt gney gnānamen gnāt na hon aisā karanā ashakya hai ) tathāpi ve us āgamachakṣhuse svaparakā vibhāg karake, mahāmohako jinane bhed ḍālā hai aise vartate hue paramātmāko pākar, satat gnānaniṣhṭha hī rahate hain .
436pravachanasār[ bhagavānashrīkundakund-
1. upahat = ghāyal, ashuddha, malin, bhraṣhṭa .