ज्ञानं ज्ञानं भवति न पुनर्बोध्यतां याति बोध्यम् ।
भावाभावौ भवति तिरयन् येन पूर्णस्वभावः ।।२१७।।
श्लोकार्थः — [शुद्ध-द्रव्य-स्वरस-भवनात्] शुद्ध द्रव्यनुं (आत्मा आदि द्रव्यनुं) निजरसरूपे (अर्थात् ज्ञान आदि स्वभावे) परिणमन थतुं होवाथी, [शेषम् अन्यत्-द्रव्यं किं स्वभावस्य भवति] बाकीनुं कोई अन्यद्रव्य शुं ते (ज्ञानादि) स्वभावनुं थई शके? (न ज थई शके.) [यदि वा स्वभावः किं तस्य स्यात्] अथवा शुं ते (ज्ञानादि) स्वभाव कोई अन्यद्रव्यनो थई शके? (न ज थई शके. परमार्थे एक द्रव्यने अन्य द्रव्य साथे संबंध नथी.) [ज्योत्स्नारूपं भुवं स्नपयति] चांदनीनुं रूप पृथ्वीने उज्ज्वळ करे छे [भूमिः तस्य न एव अस्ति] तोपण पृथ्वी चांदनीनी थती ज नथी; [ज्ञानं ज्ञेयं सदा कलयति] तेवी रीते ज्ञान ज्ञेयने सदा जाणे छे [ज्ञेयम् अस्य अस्ति न एव] तोपण ज्ञेय ज्ञाननुं थतुं ज नथी.
भावार्थः — शुद्धनयनी द्रष्टिथी जोवामां आवे तो कोई द्रव्यनो स्वभाव कोई अन्य द्रव्यरूपे थतो नथी. जेम चांदनी पृथ्वीने उज्ज्वळ करे छे परंतु पृथ्वी चांदनीनी जरा पण थती नथी, तेम ज्ञान ज्ञेयने जाणे छे परंतु ज्ञेय ज्ञाननुं जरा पण थतुं नथी. आत्मानो ज्ञानस्वभाव होवाथी तेनी स्वच्छतामां ज्ञेय स्वयमेव झळके छे, परंतु ज्ञानमां ते ज्ञेयोनो प्रवेश नथी. २१६.
हवे आगळनी गाथाओनी सूचनारूप काव्य कहे छेः —
श्लोकार्थः — [तावत् राग-द्वेष-द्वयम् उदयते] त्यां सुधी राग-द्वेषनुं द्वंद्व उदय पामे छे ( – उत्पन्न थाय छे) [यावत् एतत् ज्ञानं ज्ञानं न भवति] के ज्यां सुधी आ ज्ञान ज्ञानरूप न थाय [पुनः बोध्यम् बोध्यतां न याति] अने ज्ञेय ज्ञेयपणाने न पामे. [तत् इदं ज्ञानं न्यक्कृत-अज्ञानभावं ज्ञानं भवतु] माटे आ ज्ञान, अज्ञानभावने दूर करीने, ज्ञानरूप थाओ — [येन भाव-अभावौ तिरयन् पूर्णस्वभावः भवति] के जेथी भाव-अभावने (राग-द्वेषने) अटकावी देतो पूर्णस्वभाव (प्रगट) थाय.
भावार्थः — ज्यां सुधी ज्ञान ज्ञानरूप न थाय, ज्ञेय ज्ञेयरूप न थाय, त्यां सुधी रागद्वेष ऊपजे छे; माटे आ ज्ञान, अज्ञानभावने दूर करीने, ज्ञानरूप थाओ, के जेथी ज्ञानमां जे भाव अने अभावरूप बे अवस्थाओ थाय छे ते मटी जाय अने ज्ञान पूर्णस्वभावने पामी जाय. ए प्रार्थना छे. २१७.
५१६