પ્રશ્ન : — આપ યહ કહ ચુકે હૈં કિ સમ્યગ્દૃષ્ટિકે નિર્જરા હોતી હૈ, બન્ધ નહીં હોતા . કિન્તુ સિદ્ધાન્તમેં ગુણસ્થાનોંકી પરિપાટીમેં અવિરત સમ્યગ્દૃષ્ટિ ઇત્યાદિકે બન્ધ કહા ગયા હૈ . ઔર ઘાતિકર્મોંકા કાર્ય આત્માકે ગુણોંકા ઘાત કરના હૈ, ઇસલિયે દર્શન, જ્ઞાન, સુખ, વીર્ય — ઇન ગુણોંકા ઘાત ભી વિદ્યમાન હૈ . ચારિત્રમોહકા ઉદય નવીન બન્ધ ભી કરતા હૈ . યદિ મોહકે ઉદયમેં ભી બન્ધ ન માના જાયે તો યહ ભી ક્યોં ન માન લિયા જાયે કિ મિથ્યાદૃષ્ટિકે મિથ્યાત્વ-અનન્તાનુબન્ધીકા ઉદય હોને પર ભી બન્ધ નહીં હોતા ?
ઉત્તર : — બન્ધકે હોનેંમેં મુખ્ય કારણ મિથ્યાત્વ-અનન્તાનુબન્ધીકા ઉદય હી હૈ; ઔર સમ્યગ્દૃષ્ટિકે તો ઉનકે ઉદયકા અભાવ હૈ . ચારિત્રમોહકે ઉદયસે યદ્યપિ સુખગુણકા ઘાત હોતા હૈ તથા મિથ્યાત્વ-અનન્તાનુબન્ધીકે અતિરિક્ત ઔર ઉનકે સાથ રહનેવાલી અન્ય પ્રકૃતિયોંકે અતિરિક્ત શેષ ઘાતિકર્મોંકી પ્રકૃતિયોંકા અલ્પ સ્થિતિ-અનુભાગવાલા બન્ધ તથા શેષ અઘાતિકર્મોંકી પ્રકૃતિયોંકા બન્ધ હોતા હૈ, તથાપિ જૈસા મિથ્યાત્વ-અનન્તાનુબન્ધી સહિત હોતા હૈ વૈસા નહીં હોતા . અનન્ત સંસારકા કારણ તો મિથ્યાત્વ-અનન્તાનુબન્ધી હી હૈ; ઉનકા અભાવ હો જાને પર ફિ ર ઉનકા બન્ધ નહીં હોતા; ઔર જહાઁ આત્મા જ્ઞાની હુઆ વહાઁ અન્ય બન્ધકી ગણના કૌન કરતા હૈ ? વૃક્ષકી જડ કટ જાને પર ફિ ર હરે પત્તે રહનેકી અવધિ કિતની હોતી હૈ ? ઇસલિયે ઇસ અધ્યાત્મશાસ્ત્રમેં સામાન્યતયા જ્ઞાની-અજ્ઞાની હોનેકે સમ્બન્ધમેં હી પ્રધાન કથન હૈ . જ્ઞાની હોનેકે બાદ જો કુછ કર્મ રહે હોં વે સહજ હી મિટતે જાયેંગે . નિમ્નલિખિત દૃષ્ટાન્તકે અનુસાર જ્ઞાનીકે સમ્બન્ધમેં સમઝ લેના ચાહિએ . કોઈ પુરુષ દરિદ્રતાકે કારણ એક ઝોપડેમેં રહતા થા . ભાગ્યોદયસે ઉસે ધન-ધાન્યસે પરિપૂર્ણ બડે મહલકી પ્રાપ્તિ હો ગઈ, ઇસલિયે વહ ઉસમેં રહનેકો ગયા . યદ્યપિ ઉસ મહલમેં બહુત દિનોંકા કૂડા-કચરા ભરા હુઆ થા તથાપિ જિસ દિન ઉસને આકર મહલમેં પ્રવેશ કિયા ઉસ દિનસે હી વહ ઉસ મહલકા સ્વામી હો ગયા, સમ્પત્તિવાન હો ગયા . અબ વહ કૂડા-કચરા સાફ કરના હૈ સો વહ ક્રમશઃ અપની શક્તિકે અનુસાર સાફ કરતા હૈ . જબ સારા કચરા સાફ હો જાયેગા ઔર મહલ ઉજ્જ્વલ હો જાયેગા તબ વહ પરમાનન્દકો ભોગેગા . ઇસીપ્રકાર જ્ઞાનીકે સમ્બન્ધમેં સમઝના ચાહિએ .૧૬૨.
ટીકા : — ઇસપ્રકાર નિર્જરા (રંગભૂમિમેંસે) બાહર નિકલ ગઈ .
ભાવાર્થ : — ઇસપ્રકાર, જિસને રંગભૂમિમેં પ્રવેશ કિયા થા વહ નિર્જરા અપના સ્વરૂપ બતાકર રંગભૂમિસે બાહર નિકલ ગઈ .
૩૬૬