j~nAna.n hi paradravya.n ki.nchidapi na gR^ihNAti na mu.nchati cha, prAyogikaguNasAmarthyAt vaisrasikaguNasAmarthyAdvA j~nAnen paradravyasya gR^ihItu.n moktu.n chAshakyatvAt . paradravya.n cha na j~nAnasyAmUrtAtmadravyasya mUrtapudgaladravyatvAdAhAraH . tato j~nAna.n nAhAraka.n bhavati . ato j~nAnasya deho na sha.nk nIyaH .
TIkA : — j~nAn paradravyako ki.nchitmAtra bhI na to grahaN karatA hai aur na Cho.DtA hai, kyo.nki prAyogik (arthAt par nimittase utpanna) guNakI sAmarthyase tathA vaisrasik (arthAt svAbhAvik) guNakI sAmarthyase j~nAnake dvArA paradravyakA grahaN tathA tyAg karanA ashakya hai. aur, (karma-nokarmAdirUp) paradravya j~nAnakA — amUrtik AtmadravyakA — AhAr nahI.n hai, kyo.nki vah mUrtik pudgaladravya hai; (amUrtikake mUrtik AhAr nahI.n hotA). isaliye j~nAn AhArak nahI.n hai. isaliye j~nAnake dehakI sha.nkA na karanI chAhie.
(yahA.N ‘j~nAn’ se ‘AtmA’ samajhanA chAhie; kyo.nki, abhed vivakShAse lakShaName.n hI lakShyakA vyavahAr kiyA jAtA hai. is nyAyase TIkAkAr AchAryadev AtmAko j~nAn hI kahate Aye hai.n.)
bhAvArtha : — j~nAnasvarUp AtmA amUrtik hai aur AhAr to karma-nokarmarUp pudgalamay mUrtik hai; isalie paramArthataH AtmAke pudgalamay AhAr nahI.n hai. aur AtmAkA aisA hI svabhAv hai ki vah paradravyako kadApi grahaN nahI.n karatA; — svabhAvarUp pariNamit ho yA vibhAvarUp pariNamit ho, — apane hI pariNAmakA grahaN-tyAg hotA hai, paradravyakA grahaN-tyAg to ki.nchitmAtra bhI nahI.n hotA.
isaprakAr AtmAke AhAr na honese usake deh hI nahI.n hai..404 se 407..
jab ki AtmAke deh hai hI nahI.n, isaliye pudgalamay dehasvarUp li.ng ( – veSh, bAhya chihna) mokShakA kAraN nahI.n hai — is arthakA, AgAmI gAthAo.nkA sUchak kAvya kahate hai.nH —
shlokArtha : — [eva.n shuddhasya j~nAnasya dehaH ev na vidyate ] isaprakAr shuddhaj~nAnake deh hI nahI.n hai; [tataH j~nAtuH dehamaya.n li~N.hga.n mokShakAraNam na ] isalie j~nAtAko dehamay chihna mokShakA kAraN nahI.n hai.238.
578