: vaishākh : 2425 : ātmadharma : 131 :
‘ātmāpaṇun’ rahetun nathī em māne chhe ane ghaṇā em māne chhe ke paramātmāmān gnān na hoy. e badhānun
nirākaraṇ karavā māṭe ahīn samajāvyun chhe ke ātmā pote ja paramātmā chhe ane te gnānamūrti chhe. potānā
svarūpathī ā ātmā pote ja paramātmā chhe. ––1––
pahelā shlokam je gnānamūrti paramātmasvarūpane namaskār karyā chhe tenun svarūp havenā nav shlokomān
vistārathī varṇave chhe–
सोऽस्त्यात्मा सोपयोगोऽयं क्रमाद्धेतुफलावहः।
यो ग्राह्योऽग्राह्यनाद्यन्तः स्थित्युत्पत्तिव्ययात्मकः।। २।।
sāmānya artha:– te ātmā upayogasahit chhe ane teo kramathī hetu ane phaḷarūp chhe (arthāt ātmā
kāraṇ chhe ane upayog tenun kārya chhe); vaḷī te grāhya chhe ne agrāhya paṇ chhe, ādi–antarahit chhe ne utpād–vyay–
dhruv sahit paṇ chhe.
bhāvārtha:– pahelī gāthāmān je paramātmasvarūpane namaskār karyā chhe te koī bījo nathī paṇ ā ātmā ja
chhe. te ātmā upayogasvarūp chhe. ātmadravya kāraṇarūp chhe ne gnānadarshanasvarūp upayog e ja tenun kārya chhe, e
sivāy anya koī kārya ātmānun nathī. samyaggnānavaḍe tenun grahaṇ thaī shake chhe–te jāṇī shakāy chhe tethī ātmā
grāhya chhe, ane īndriyo vaḍe ke rāgādirūp vikalpo vaḍe tenun grahaṇ thaī shakatun nathī tethī te agrāhya chhe. svabhāvathī
grāhya ane parabhāvothī agrāhya–evā syādvavādathī ahīn ātmasvarūpane prakāshit karyun chhe. vaḷī te ātmā
potānā dravyasvabhāvathī anādi anant chhe, tene ādi ke ant nathī, ane te ja ātmā potānā paryāy
svabhāvathī utpād–vyay–dhruv sahit chhe; kṣhaṇe kṣhaṇe tenī avasthā badalāyā kare chhe. ā rīte nityapaṇun ane
anityapaṇun e banne dharmonun varṇan karīne, anekānt dvārā ātmasvabhāv batāvyo chhe.
jo ātmā, potānun mūḷ svarūp je rīte chhe te rīte tene oḷakhe to pote te svarūpane sambodhīne tene
jāgr̥ut kare. paṇ jo mūḷ svarūpane ja na jāṇe to te svarūpane kaī rīte sambodhan kare? svarūp je rīte chhe te rīte
na jāṇe ane viparīt rīte māne to svarūpanī jāgr̥uti na thāy. jem chakravartī rājā vagere mahāpuruṣhone temanā
yogya bahu mānapūrvak sambodhan karavāmān āve to ja teo javāb āpe chhe, tem chaitanyarājā mahāmahimāvant chhe,
teno mahimā jāṇīne tenā yathārtha bahumān pūrvak, jo tene sambodhavāmān āve to ja te anubhavāy chhe. māṭe
svarūpano anubhav karavā māṭe pahelānn tenī barābar oḷakhāṇ karavī joīe. tethī ahīn āchāryadev pahelānn to
das shlok sudhī ātmasvarūpanun ja varṇan kare chhe, pachhī tenī prāpti–anubhav–no upāy batāvīne temān ja tanmay
rahevā sambandhī shloko kaheshe. –2–
ā paramātmasvarūpī ātmā kathañchit chetan chhe ane kathañchit achetan paṇ chhe–em have varṇave chhe:–
प्रमेयत्वादिभिर्धर्मैरचिदात्मा चिदात्मकः–
–ज्ञानदर्शनतस्तस्माच्चेतनाऽचेतनात्मकः ।। ३।।
sāmānya artha:– e paramātmā prameyatva vagere dharmonī apekṣhāe achidātmak chhe, ane gnān–darshananī
apekṣhāe chetanātmak chhe. ––e rīte ātmā kathañchit chetan–achetanātmak chhe.
bhāvārtha:– darek vastuno anekāntasvabhāv potānā svarūpamān ja prakāshe chhe. anekānta to darek dravyonī
sampūrṇa bhinnatā jaṇāvīne bhedagnān karāvanār chhe, tene badale agnānīo potānī mithyākalpanāthī anekāntanun
svarūp kalpīne te anekānntanī othe potānī sva–paranī ekatvabuddhinun poṣhaṇ kare chhe. ahīn shrīāchāryadev parathī
bhinna, ekalā svatattvamān ja anekānta kaī rīte chhe tenī oḷakhāṇ karāve chhe. he jīv! tun par sāme na jo, paṇ
tārā ja svarūpamān tun anekānta shodh. jo jīv anekāntasvarūpe potāne oḷakhe to potānā nitya shuddha bhāvano
ādar karīne samyagdraṣhṭi thāy.
ātmā vastu chhe, temān anantadharmo rahelā chhe. ek ātmāmān ja chetanapaṇun ane achetanapaṇun evā
paraspar viruddha be dharmo rahelā chhe, e vāt agnānīne to virodharūp bhāse chhe, paṇ anekāntarūp vastusvabhāvane
jāṇanār gnānī to paraspar viruddha be dharmo vaḍe ek vastunī siddhi kare chhe. ā shlok ātmāmān ja chetanapaṇun ne
achetanapaṇun kaī rīte chhe tenun varṇan, karyun chhe.
ek ātmāmān gnān, darshan, sukh, astitva, prameyatva, pradeshatva vagere anant dharmo chhe; temān gnānadarshan
svaparane prakāshanārā chhe–gnānadarshan sva–parane chete chhe––jāṇe dekhe chhe tethī teo (–gnān–darshan) chetanarūp dharmo chhe