bhAvapAhuD][195
arthaH––he bhavya! tU jIvakA svarUp isaprakAr jAn – kaisA hai? aras arthAt pA.Nch prakAr ke khaTTe, mIThe, kaDuve, kaShAyale aur khAre rasase rahit hai. kAlA, pIlA, lAl, saphed aur harA isaprakAr arUp arthAt pA.Nch prakAr ke rUp se rahit hai. do prakAr kI ga.ndh se rahit hai. avyakta arthAt indriyo.nke gochar – vyakta nahI.n hai. chetanA guNavAlA hai. ashabda arthAt shabda rahit hai. ali.ngagrahaN arthAt jisakA koI chinha indriy dvArA grahaN me.n nahI.n AtA hai. anirdiShTa sa.nsathAn arthAt chaukor, gol Adi kuCh AkAr usakA kahA nahI.n jAtA hai, isaprakAr jIv jAno. bhAvArthaH––ras, rUp, ga.ndh, shabda ye to pudgalake guN hai.n, inakA niShedharUp jIv kahA; avyakta, ali.ngagrahaN, anirdiShTasa.nsthAn kahA, isaprakAr ye bhI pudgalake svabhAv kI apekShA se niShedharUp hI jIv kahA aur chetanA guN kahA to yah jIvakA vidhirUp kahA. niShedh apekShA to vachanake agochar jAnanA aur vidhi apekShA svasa.nvedanagochar jAnanA. isaprakAr jIvakA svarUp jAnakar anubhavagochar karanA. yah gAthA samayasAr me.n 46, pravachanasArame.n 172, niyamasArame.n 46, pa.nchAstikAyame.n 127, dhavalA TIkA pu0 3 pR^i0 2, laghu dravyasa.ngrah gAthA 5 Adi me.n bhI hai. isakA vyAkhyAn TIkAkarane visheSh kahA hai vah vahA.Nse jAnanA chAhiye.. 64.. Age jIvakA svabhAv j~nAnasvarUp bhAvanA kahA, vah j~nAn kitane prakArakA bhAnA yah kahate hai.nH–––
bhAvaNabhAviyasahio divasivasuhabhAyaNo1 hoi.. 65..
bhAvanA bhAvitasahitaH divashivasukhabhAjana.n bhavati.. 65..
arthaH––he bhavyajan! tU yah j~nAn pA.Nch prakArase bhA, kaisA hai yah j~nAn? aj~nAn kA nAsh
karane vAlA hai, kaisA hokar bhA? bhAvanA se bhAvit jo bhAv us sahit bhA, shIghra bhA, isase
to div (svarga) aur shiv (mokSha) kA pAtra hogA.
bhAvArthaH––yadyapi j~nAn jAnaneke svabhAvase ek prakArakA hai to bhI karmake
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
1 ‘bhAyeN’ pAThAntar ‘bhAyaNo’