dUr karaneke ma.ntrAdik tathA viSh dUr karaneke upAy aur svaroday AdikA varNan hai, isake terah karo.D.h.h pad hai.n. terahavA.N ‘kriyAvishAl’ nAmak pUrva hai, isame.n sa.ngItashAstra, Cha.nd, ala.nkArAdik tathA chausaTh kalA, garbhAdhAnAdi chaurAsI kriyA, samyagdarshan Adi ekasau ATh kriyA, dev va.ndanAdi pachchIs kriyA, nitya–naimittik kriyA ityAdikA varNan hai, isake pad nau karo.D.h.h hai.n. chaudahavA.N ‘trilokabi.ndusAr’ nAmak pUrva hai, isame.n tInalokakA svarUp aur bIjagaNitakA tathA mokShakA svarUp tathA mokShakI kAraNabhUt kriyAkA svarUp ItyAdikA varNan hai, isake pad bArah karo.D.h.h pachAs lAkh hai.n. aise chaudah pUrva hai.n, inake sab pado.nkA jo.D.h.h pichyANave karo.D.h.h pachAs lAkh hai. bArahave.n a.ngakA pA.NchavA.N bhed chUlikA hai, isake pA.Nch bhed hai.n, inake pad do karo.D.h.h nau lAkh navAsI hajAr do sau hai.n. isake pratham bhed jalagatA chUlikAme.n jalakA sta.nbhan karanA, jalame.n gaman karanA; agnigatA chUlikAme.n agni sta.nbhan karanA, agnime.n pravesh karanA, agnikA bhakShaN karanA ityAdikA kAraNabhUt ma.ntra–ta.ntrAdikakA prarUpaN hai, isake pad do karo.D.h.h nau lAkh navAsI hajAr do sau hai.n. itane itane hI pad anya chAr chUlikA ke jAnane. dUsarA bhed sthalagatA chUlikA hai, isame.n meru, parvat, bhUmi ityAdime.n pravesh karanA, shIghra gaman karanA ityAdi kriyAke kAraN ma.ntra, ta.ntra, tapashcharaNAdikakA prarUpaN hai. tIsarA bhed mAyAgatA chUlikA hai, isame.n mAyAmayI indrajAl vikriyAke kAraNabhUt ma.ntra, ta.ntra, tapashcharaNAdikakA prarUpaN hai. chauthA bhed rUpagatA chUlikA hai, isame.n si.nh, hAthI, gho.DA, bail, hiraN ityAdi anek prakArake rUp banA leneke kAraNabhUt ma.ntra, ta.ntra, tapashcharaN AdikA prarUpaN hai, tathA chitrAm, kAShThalepAdikakA lakShaN varNan hai aur dhAtu rasAyanakA nirUpaN hai. pA.NchavA.N bhed AkAshagatA chUlikA hai, isame.n AkAshame.n gamanAdikake kAraNabhUt ma.ntra, ta.ntra, ta.ntrAdikakA prarUpaN hai. aise bArahavA.N a.ng hai. is prakArase bArah a.ngasUtra hai.n.
a.ngabAhya shrutake chaudah prakIrNak hai.n. pratham prakIrNak sAmAyik nAmak hai, isame.n nAm, sthApanA, dravya, kShetra, kAl, bhAvake bhedase Chah prakAr ityAdi sAmAyikakA visheSharUpase varNan hai. dUsarA chaturvi.nshatistav nAmakA prakIrNak hai, isame.n chaubIs tIrtha.nkaro.nkI mahimAkA varNan hai. tIsarA va.ndanA nAmakA prakIrNak hai, usame.n ek tIrtha.nkar ke Ashray va.ndanA stutikA varNan hai. chauthA pratikramaN nAmakA prakIrNak hai, isame.n sAt prakArake pratikramaNake varNan hai.n.
44] [aShTapAhuD bArahavA.N ‘prANavAd’ nAmak pUrva hai, isame.n ATh prakAr vaidyak tathA bhUtAdikakI vyAdhike