૧૭૦
સમાધાનઃ- .. સમ્યગ્દર્શન પ્રાપ્ત કરનેકા ગુરુદેવને કિતના સ્પષ્ટ કરકે માર્ગ બતાયા હૈ. કરનેકા સ્વયંકો બાકી રહતા હૈ. અપની પુરુષાર્થકી ક્ષતિકે કારણ અટકા હૈ. સ્વયં પુરુષાર્થ કરે તો હો સકે ઐસા હૈ. જો અટકા હૈ, વહ સ્વયંકી ક્ષતિકે કારણ. અપની પરિણતિકી ક્ષતિકે કારણ અટકા હૈ. બાકી માર્ગ તો એક હી હૈ, માર્ગ કહીં દૂસરા નહીં હૈ. માર્ગ તો એક હી હૈ.
એક જ્ઞાયક આત્માકો પહચાનના, વહી એક માર્ગ હૈ. દૂસરા કોઈ માર્ગ નહીં હૈ. માર્ગ કહીં જ્યાદા નહીં હૈ કિ ઉસે આકુલતા હો કિ ઇસ માર્ગ પર જાના, ઇસ માર્ગ પર જાના યા ઇસ માર્ગ પર જાના. ઐસા નહીં હૈ. માર્ગ તો એક હી હૈ. એક ચૈતન્ય પદાર્થ હૈ. સ્વતઃસિદ્ધ અનાદિઅનન્ત આત્મા હૈ, ઉસ આત્માકો પહચાનના. આત્મા અપનેઆપકો ભૂલ ગયા વહ એક આશ્ચર્યકી બાત હૈ કિ સ્વયં હોને પર ભી સ્વયંકો સ્વયં દેખતા નહીં હૈ. સ્વયં સ્વયંકો પહિચાને, ભિન્ન કરકે.
યે શરીર અપના સ્વરૂપ નહીં હૈ. ઉસકે સાથ એકત્વબુદ્ધિ, અન્દર વિકલ્પકે સાથ એકત્વબુદ્ધિ, સબ શુભાશુભ ભાવ, સબકે સાથ એકત્વબુદ્ધિ કર બૈઠા. ઉસસે ભિન્ન અપના જ્ઞાયક સ્વરૂપ જ્ઞાન લક્ષણ-સે પૂર્ણ જ્ઞાયકકો પહિચાનના. ઉસે પહિચાનકર ઉસકા ભેદજ્ઞાન કરકે, ઉસ પરિણતિકો દૃઢ કરકે સ્વયં ઉસમેં પ્રતીતિ દૃઢ કરકે, જ્ઞાન કરકે, ઉસમેં લીનતા કરે તો સમ્યગ્દર્શન હોતા હૈ. પરન્તુ કરના સ્વયંકો હૈ. સ્વયં કરતા નહીં હૈ. સ્વયં અપની મન્દતા-સે રુકા હૈ.
મુમુક્ષુઃ- ઇસમેં શ્રદ્ધાકા દોષ લેં, જ્ઞાનકા દોષ લેં યા પુુરુષાર્થકા દોષ લેં યા રુચિકી ક્ષતિ લેં?
સમાધાનઃ- સબ દોષ હૈ. શ્રદ્ધાકી ક્ષતિ હૈ, રુચિકી ક્ષતિ હૈ, પુરુષાર્થકી ક્ષતિ હૈ. સબ એકસાથ મિલે હૈં. જ્ઞાન યથાર્થ કબ કહા જાય? કિ જ્ઞાન જ્ઞાનરૂપ પરિણમે તબ. તબતક વહ બુદ્ધિપૂર્વકકા જ્ઞાન કરતા હૈ કિ વસ્તુ ઐસી હૈ. ફિર ભી વહ જ્ઞાન જ્ઞાયકરૂપ પરિણમતા નહીં હૈ. ઇસલિયે વહ જ્ઞાન ભી યથાર્થ નહીં હૈ. વિચાર કરકે જ્ઞાન કરે કિ યહ વસ્તુ ઐસે હી હૈ. પરન્તુ જ્ઞાયક જ્ઞાયકરૂપ પરિણમે નહીં, તબતક જ્ઞાનકો ભી યથાર્થ વિશેષણ લાગૂ નહીં પડતા. ઇસલિયે સબ દોષ હૈ.