श्रोत्राणीन्द्रियाणि भण्यन्ते । परमोपशममूर्तिपरमात्मस्वभावस्य क्षोभोत्पादकाः क्रोधमान-
मायालोभकषाया अभिधीयन्ते । रागादिविकल्पनिवृत्तिरूपायाः शुद्धात्मानुभूतेः प्रतिकूलानि
हिंसानृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहप्रवृत्तिरूपाणि पञ्चाव्रतानि । निष्क्रियनिर्विकारात्मतत्त्वाद्विपरीता
मनोवचनकायव्यापाररूपाः परमागमोक्ताः सम्यक्त्वक्रिया मिथ्यात्वक्रियेत्यादिपञ्चविंशतिक्रियाः
उच्यन्ते । इन्द्रियकषायाव्रतक्रियारूपास्रवाणां स्वरूपमेतद्विज्ञेयम् । यथा समुद्रेऽनेक-
रत्नभाण्डपूर्णस्य सच्छिद्रपोतस्य जलप्रवेशे पातो भवति, न च वेलापत्तनं प्राप्नोति । तथा
सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रलक्षणामूल्यरत्नभाण्डपूर्णजीवपोतस्य पूर्वोक्तास्रवद्वारैः कर्मजलप्रवेशे सति
संसारसमुद्रे पातो भवति, न च केवलज्ञानाव्याबाधसुखाद्यनन्तगुणरत्नपूर्णमुक्तिवेलापत्तनं
प्राप्नोतीति । एवमास्रवगतदोषानुचिन्तनमास्रवानुप्रेक्षा ज्ञातव्येति ।।७।।
अथ संवरानुप्रेक्षा कथ्यते — यथा तदेव जलपात्रं छिद्रस्य झम्पने सति जलप्रवेशाभावे
निर्विघ्नेन वेलापत्तनं प्राप्नोति; तथा जीवजलपात्रं निजशुद्धात्मसंवित्तिबलेन
इन्द्रियाद्यास्रवच्छिद्राणां झम्पने सति कर्मजलप्रवेशाभावे निर्विघ्नेन केवलज्ञानाद्यनन्त-
परम – उपशममूर्ति परमात्मस्वभावने क्षोभ उत्पन्न करनार क्रोध, मान, माया अने
लोभ — ए चार कषाय कहेवाय छे. रागादि विकल्पोनी निवृत्तिरूप शुद्धात्मानुभूतिथी
प्रतिकूळ हिंसा, असत्य, चोरी, अब्रह्मचर्य अने परिग्रहमां प्रवृत्तिरूप पांच अव्रत छे.
निष्क्रिय निर्विकार आत्मतत्त्वथी विपरीत एवी, मन – वचन – कायाना व्यापाररूप,
परमागममां कहेली सम्यक्त्वक्रिया, मिथ्यात्वक्रिया वगेरे पचीस क्रिया छे. आ रीते इन्द्रिय,
कषाय, अव्रत अने क्रियारूप आस्रवोनुं स्वरूप जाणवुं. जेम समुद्रमां अनेक रत्नोरूपी
मालथी भरेलुं, छिद्रवाळुं वहाण तेमां जळ प्रवेशतां डूबी जाय छे, समुद्रने किनारे नगरमां
पहोंची शकतुं नथी; तेम सम्यग्दर्शन – ज्ञान – चारित्रस्वरूप अमूल्य रत्नोरूपी मालथी भरेलुं
जीवरूपी वहाण, पूर्वोक्त आस्रवरूपी द्वारोमां कर्मरूपी जळ प्रवेशतां संसाररूपी समुद्रमां
डूबी जाय छे, केवळज्ञान, अव्याबाध सुख आदि अनंतगुणरूप रत्नोथी पूर्ण एवा,
मुक्तिरूपी समुद्रकिनाराना नगरमां पहोंची शकतुं नथी. एम, आस्रवमां रहेला दोषोनुं
चिंतन करवुं तेने आस्रव - अनुप्रेक्षा जाणवी. ७.
हवे, संवर – अनुप्रेक्षा कहेवामां आवे छेः — जेवी रीते ते ज वहाण छिद्र बंध
थई जवाथी, तेमां पाणीनो प्रवेश न थवाने लीधे निर्विघ्नपणे समुद्रकिनाराना नगरमां
पहोंची जाय छे, तेवी रीते जीवरूपी वहाण निजशुद्धात्मानी संवित्तिना बळे इन्द्रियादि
आस्रवोरूपी छिद्रो बंध थतां, कर्मरूपी जळनो प्रवेश तेमां न थवाथी निर्विघ्नपणे
सप्ततत्त्व-नवपदार्थ अधिकार [ १२७