गुफामां द्वारमांथी नीकळीने आर्यखंडना अर्धभागमां पूर्व तरफ वळीने प्रथम ऊंडाई करतां
दशगणी अर्थात् पांच कोश ऊंडी तेमज प्रथमनी पहोळाई करतां दशगणी अर्थात् साडी
बासठ योजन पहोळी गंगा नदी पूर्व समुद्रमां प्रवेश करे छे. आ गंगानी जेम सिंधु नदी
पण ते ज हिमवत् पर स्थित पद्मह्दमांथी पर्वतनी उपर ज पश्चिम द्वारमांथी नीकळीने
पछी दक्षिण दिशा तरफ आवीने विजयार्ध पर्वतनी गुफाना द्वारमांथी नीकळीने आर्यखंडना
अर्धभागमां पश्चिम तरफ वळीने पश्चिम समुद्रमां प्रवेश करे छे. आ रीते दक्षिण दिशा
तरफ आवेली गंगा अने सिंधु – बे नदीओथी अने पूर्व
– पश्चिम विस्तरेला विजयार्ध पर्वतथी
भरतक्षेत्रना छ खंड थया.
हवे, महा हिमवान पर्वत पर स्थित महापद्म ह्दनी दक्षिण दिशामांथी हैमवत्
क्षेत्रनी मध्यमांथी आवीने त्यां रहेल नाभिगिरि पर्वतथी अर्धो योजन दूर रहेती, ते ज
पर्वतनी अर्धी प्रदक्षिणा करीने रोहित नामनी नदी पूर्व समुद्रमां गई छे. एवी ज रीते
हिमवत् पर्वत उपर रहेला पद्म ह्दमांथी उत्तर तरफ आवीने, ते ज नाभिगिरिथी अर्धो
योजन दूर रहीने, तेनी ज अर्धी प्रदक्षिणा करीने रोहितास्या नामनी नदी पश्चिम समुद्रमां
गई छे. आवी रीते रोहित अने रोहितास्या नामनी बे नदीओ हैमवत नामना जघन्य
पूर्वापरसमुद्रस्पर्शिनो विजयार्द्धस्य गुहाद्वारेण निर्गत्य, तत आर्यखण्डार्द्धभागे पूर्वेण व्यावृत्य
प्रथमावगाहापेक्षया दशगुणेन गव्यूतिपञ्चकावगाहेन तथैव प्रथमविष्कम्भापेक्षया दशगुणेन
योजनार्द्धसहितद्विषष्टियोजनप्रमाणविस्तारेण च पूर्वसमुद्रे प्रविष्टा गङ्गा । तथा गङ्गावत्सिन्धुरपि
तस्मादेव हिमवत्पर्वतस्थपद्मह्दात्पर्वतस्यैवोपरि पश्चिमद्वारेण निर्गत्य पश्चाद्दक्षिणदिग्विभागेनागत्य
विजयार्द्धगुहाद्वारेण निर्गत्यार्यखण्डार्द्धभागे पश्चिमेन व्यावृत्य पश्चिमसमुद्रे प्रविष्टेति । एवं
दक्षिणदिग्विभागसमागतगङ्गासिन्धुभ्यां पूर्वापरायतेन विजयार्द्धपर्वतेन च षट्खण्डीकृतं
भरतक्षेत्रम् ।
अथ महाहिमवत्पर्वतस्थमहापद्मह्दाद्दक्षिणदिग्विभागेन हैमवतक्षेत्रमध्ये समागत्य
तत्रस्थनाभिगिरिपर्वतं योजनार्द्धेनास्पृशन्ती तस्यैवार्धे प्रदक्षिणं कृत्वा रोहित्पूर्वसमुद्रम् गता ।
तथैव हिमवत्पर्वतस्थितपद्मह्दादुत्तरेणागत्य तमेव नाभिगिरिं योजनार्धेनास्पृशन्ती
तस्यैवार्द्धप्रदक्षिणं कृत्वा रोहितास्या पश्चिमसमुद्रं गता । इति रोहिद्रोहितास्यासंज्ञं नदीद्वन्द्वं
हैमवतसंज्ञजघन्यभोगभूमिक्षेत्रे ज्ञातव्यम् । अथ निषधपर्वतस्थिततिगिञ्छनामह्दाद्दक्षिणेनागत्य
नाभिगिरिपर्वतं योजनार्धेनास्पृशन्ती तस्यैवार्धप्रदक्षिणं कृत्वा हरित्पूर्वसमुद्रम् गता । तथैव
१३८ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह