क्रम प्रमाणे मिथ्यात्व, राग आदि विकल्पमळोना प्रत्याख्यानथी – ‘परिहारथी’ विशेषपणे
पोताना आत्मानी जे ‘शुद्धि’ अर्थात् निर्मळता छे, ते परिहारविशुद्धि चारित्र छे.
हवे, सूक्ष्मसांपराय चारित्रनुं कथन करे छेः — सूक्ष्म अतीन्द्रिय
निजशुद्धात्मसंवेदनना बळथी सूक्ष्मलोभ नामना सांपरायनो – कषायनो ज्यां पूर्णपणे
उपशम के क्षय थाय छे, ते सूक्ष्मसांपराय चारित्र छे.
हवे, यथाख्यात चारित्रनुं कथन करे छे — ‘यथा’ अर्थात् जेवुं सहज
शुद्धस्वभावपणाने लीधे, निष्कंपपणाने लीधे, निष्कषाय (कषाय विनानुं) आत्मानुं स्वरूप
छे तेवुं ज जे ‘आख्यात’ अर्थात् कहेवामां आव्युं छे, ते यथाख्यात चारित्र छे.
हवे, सामायिकादि पांच प्रकारनां चारित्रनुं गुणस्थानस्वामित्व कहे छे — प्रमत्त,
अप्रमत्त, अपूर्वकरण अने अनिवृत्तिकरण नामनां चार गुणस्थानोमां सामायिकचारित्र अने
छेदोपस्थापन चारित्र होय छे. परिहारविशुद्धि चारित्र प्रमत्त अने अप्रमत्त — ए बे
गुणस्थानोमां होय छे. सूक्ष्मसांपराय चारित्र एक सूक्ष्मसांपराय (दशमा) गुणस्थानमां ज
होय छे. यथाख्यात चारित्र उपशांतकषाय, क्षीणकषाय, सयोगीजिन अने अयोगीजिन
नामनां चार गुणस्थानोमां होय छे.
हवे, संयमना प्रतिपक्षनुं कथन करे छे. दार्शनिक आदि अगियार प्रतिमाना
भेदवाळुं, संयमासंयम नामनुं देशचारित्र एक पांचमा गुणस्थानमां ज जाणवुं. असंयम
प्रत्याख्यानेन परिहारेण विशेषेण स्वात्मनः शुद्धिर्नैर्मल्यं परिहारविशुद्धिश्चारित्रमिति । अथ
सूक्ष्मसाम्परायचारित्रं कथयति । सूक्ष्मातीन्द्रियनिजशुद्धात्मसंवित्तिबलेन सूक्ष्मलोभाभिधान-
साम्परायस्य कषायस्य यत्र निरवशेषोपशमनं क्षपणं वा तत्सूक्ष्मसाम्परायचारित्रमिति । अथ
यथाख्यातचारित्रं कथयति — यथा सहजशुद्धस्वभावत्वेन निष्कम्पत्वेन निष्कषायमात्मस्वरूपं
तथैवाख्यातं कथितं यथाख्यातचारित्रमिति ।
इदानीं सामायिकादिचारित्रपञ्चकस्य गुणस्थानस्वामित्वं कथयति । प्रमत्ता-
प्रमत्तापूर्वानिवृत्तिसंज्ञगुणस्थानचतुष्टये सामायिकचारित्रं भवति छेदोपस्थापनं च, परिहार-
विशुद्धिस्तुप्रमत्ताप्रमत्तगुणस्थानद्वये, सूक्ष्मसांपरायचारित्रं पुनरेकस्मिन्नेव सूक्ष्मसाम्परायगुणस्थाने,
यथाख्यातचारित्रमुपशान्तकषायक्षीणकषायसयोगिजिनायोगिजिनाभिधानगुणस्थानचतुष्टये
भवतीति । अथ संयमप्रतिपक्षं कथयति — संयमासंयमसंज्ञं दार्शनिकाद्यैकादशभेदभिन्नं
देशचारित्रमेकस्मिन्नेव पञ्चमगुणस्थाने ज्ञातव्यम् । असंयमस्तु मिथ्यादृष्टिसासादन-
सप्ततत्त्व-नवपदार्थ अधिकार [ १६५