180 ]br̥uhad – dravyasaṅgrah
सम्यग्दर्शनं ज्ञानं चरणं मोक्षस्य कारणं जानीहि ।
व्यवहारात् निश्चयतः तत्त्रिकमयः निजः आत्मा ।।३९।।
व्याख्या — ‘‘सम्मद्दंसणणाणं चरणं मोक्खस्स कारणं जाणे ववहारा’’
सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रत्रयं मोक्षस्य कारणं, हे शिष्य ! जानीहि व्यवहारनयात् । ‘‘णिच्छयदो
तत्तियमइओ णिओ अप्पा’’ निश्चयतस्तत्त्रितयमयो निजात्मेति । तथाहि वीतरागसर्वज्ञप्रणीत-
षड्द्रव्यपञ्चास्तिकायसप्ततत्त्वनवपदार्थसम्यक्श्रद्धानज्ञानव्रताद्यनुष्ठानविकल्परूपो व्यवहारमोक्ष-
मार्गः । निजनिरञ्जनशुद्धात्मतत्त्वसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुचरणैकाग्य्रापरिणतिरूपो निश्चयमोक्षमार्गः ।
gāthā 39
gāthārthaḥ — samyagdarshan, samyaggnān ane samyakchāritrane vyavahāranayathī mokṣhanun
kāraṇ jāṇo. samyagdarshan, samyaggnān ane samyakchāritramay nij ātmāne nishchayathī
mokṣhanun kāraṇ jāṇo.
ṭīkāḥ — ‘‘सम्मद्दंसणणाणं चरणं मोक्खस्स कारणं जाणे ववहारा’’ – he shiṣhya!
samyagdarshan, samyaggnān ane samyakchāritra — e traṇane vyavahāranayathī mokṣhanun kāraṇ
jāṇo. ‘‘णिच्छयदो तत्तियमइओ णिओ अप्पा’’ nishchayathī1 samyagdarshan, samyaggnān ane
samyakchāritra — e traṇamay nijātmā ja mokṣhanun kāraṇ chhe. te samajāvavāmān āve chheḥ —
vītarāgasarvagnapraṇīt chha dravya, pañchāstikāy, sāt tattva ane nav padārthonān samyakshraddhān,
gnān ane vratādi ācharaṇanā vikalparūp2 vyavahāramokṣhamārga chhe; nij nirañjan
shuddhātmatattvanān samyakshraddhān – gnān – ācharaṇanī ekāgrapariṇatirūp nishchayamokṣhamārga chhe.
1. ‘‘jainashāstronun paramārthe vītarāgapaṇun ja tātparya chhe. ā vītarāgapaṇāne vyavahār – nishchayanā avirodh
vaḍe ja anusaravāmān āve to iṣhṭasiddhi thāy chhe, parantu anyathā nahīn.’’ [juo, shrī pañchāstikāy
gāthā 172 ṭīkā pr̥uṣhṭha 254.] ‘‘chhaṭhṭhā guṇasthāne muniyogya shuddha pariṇati nirantar hovī temaj
mahāvratādi sambandhī shubhabhāvo yathāyogyapaṇe hovā te nishchay – vyavahāranā avirodhanun (sumeḷanun)
udāharaṇ chhe. pāñchamā guṇasthāne te guṇasthānane yogya shuddha pariṇati nirantar hovī temaj deshavratādi
sambandhī shubhabhāvo yathāyogyapaṇe hovā te nishchay – vyavahāranā avirodhanun udāharaṇ chhe.’’ [juo, shrī
pañchāstikāy gāthā 172, pr̥uṣhṭha 254 phūṭanoṭ. 2]
2. vikalpa chhe te rāg chhe ane teno har samaye anshe abhāv thato jāy chhe arthāt kathañchit bhinna
sādhya – sādhan bhāvano abhāv thato jāy chhe, tethī tene vyavahāramokṣhamārga kahe chhe. [ juo,
pañchāstikāy pr̥uṣhṭha 235 – 236.]