संसयविमोहविब्भमविवज्जियं अप्पपरसरूवस्स ।
गहणं सम्मण्णाणं सायारमणेयभेयं तु ।।४२।।
संशयविमोहविभ्रमविवर्जित आत्मपरस्वरूपस्य ।
ग्रहणं सम्यक् ज्ञानं साकारं अनेकभेदं च ।।४२।।
व्याख्या : — ‘‘संसयविमोहविब्भमविवज्जियं’’ ‘‘संशयः’’ शुद्धात्मतत्त्वादिप्रतिपादक-
मागमज्ञानं किं वीतरागसर्वज्ञप्रणीतं भविष्यति परसमयप्रणीतं वेति, संशयः । तत्र दृष्टान्तः —
स्थाणुर्वा पुरुषो वेति । ‘‘विमोहः’ परस्परसापेक्षनयद्वयेन द्रव्यगुणपर्यायादिपरिज्ञानाभावो
विमोहः । तत्र दृष्टान्तः — गच्छत्तृणस्पर्शवद्दिग्मोहवद्वा । ‘‘विभ्रमः’’ अनेकान्तात्मकवस्तुनो
नित्यक्षणिकैकान्तादिरूपेण ग्रहणं विभ्रमः । तत्र दृष्टान्त : — शुक्तिकायां रजतविज्ञानवत् ।
pratipādan kare chheḥ —
gāthā 42
gāthārthaḥ — ātmā ane parapadārthonā svarūpane sanshay, vimoh ane vibhramarahit
jāṇavun te samyakgnān chhe; te sākār ane anek bhedovāḷun chhe.
ṭīkāḥ — ‘‘संसयविमोहविब्भमविवज्जियं’’ sanshay – shuddha ātmatattvādinun pratipādak
shāstragnān shun vītarāg sarvagne kahelun te satya hashe ke anyamatīoe kahelun satya hashe, e
sanshay chhe. tenun draṣhṭānt – jhāḍanun ṭhūṇṭhun chhe ke māṇas chhe? vimoh — paraspar sāpekṣha1 dravyārthik
ane paryāyārthik e banne nayo pramāṇe dravya – guṇ – paryāyādinā gnānano abhāv te vimoh
chhe. tyān draṣhṭānt — gaman karanār puruṣhane pagamān tr̥uṇ ādino sparsha thatān spaṣhṭa gnān na
thāy ke sheno sparsha thayo te athavā dishā bhūlāī javī te. vibhram — anekāntātmak vastune
‘ā nitya ja chhe,’ ‘ā kṣhaṇik ja chhe’ em ekāntarūp jāṇavun, te vibhram chhe. tenun
1. dravyārthikanay ane paryāyārthikanay ekabījānī apekṣhā sahit hoy chhe, nirapekṣha hotā nathī. jemake, dravyanun
gnān mukhya hoy tyāre paryāyanun gnān gauṇ hoy chhe, sarvathā abhāvarūp hotun nathī – paryāyano sarvathā
asvīkār hoto nathī.
sansay vimoh vibhram dūri, āpā parakūn gahai jarūri;
so hai samyakgnān, anek, bhed līyen sākār aṭek. 42.
mokṣhamārga adhikār [ 201