सम्यक्त्वत्रयमध्ये कस्यां गतौ कस्य सम्यक्त्वस्य सम्भवोऽस्तीति कथयति —
‘‘१सौधर्मादिष्वसंख्याब्दायुष्कतिर्यक्षु नृष्वपि । रत्नप्रभावनौ च स्यात्सम्यक्त्वत्रयमङ्गिनाम् ।२।’’
कर्मभूमिजपुरुषे च त्रयं सम्भवति बद्धायुष्के लब्धायुष्केऽपि । किन्त्वौपशमिकपर्याप्तावस्थायां
महर्द्धिकदेवेष्वेव । ‘‘२शेषेषु देवतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । द्वौ वेदकोपशमकौ स्यातां
पर्याप्तदेहिनाम् ।३।’’ इति निश्चयव्यवहाररत्नत्रयात्मकमोक्षमार्गावयविनः प्रथमावयवभूतस्य
सम्यक्त्वस्य व्याख्यानेन गाथा गता ।।४१।।
अथ रत्नत्रयात्मकमोक्षमार्गद्वितीयावयवरूपस्य सम्यग्ज्ञानस्य स्वरूपं प्रतिपादयति —
jyotiṣhī, bhavanavāsī ane vyantaradevomān, nīchenī chha narakanī pr̥ithvīomān, tiryañchomān,
manuṣhya strīomān ane devāṅganāomān samyagdraṣhṭi utpanna thatā3 nathī.]’’
aupashamik, vedak ane kṣhāyik nāmanā traṇ samyaktvomānthī kaī gatimān kyun
samyaktva sambhave chhe, tenun kathan kare chheḥ — ‘‘saudharma3 ādi svargomān, asaṅkhya varṣhanā
āyuṣhyavāḷā tiryañchomān, manuṣhyomān ane ratnaprabhā pratham narakamān traṇe samyaktva hoy chhe.
2.’’ jemaṇe āyuṣhya bāndhyun hoy ke na bāndhyun hoy tevā karmabhūminā manuṣhyomān traṇe
samyaktva hoy chhe, parantu aparyāpta avasthāmān aupashamik samyaktva maharddhik devomān ja
hoy chhe. ‘‘शेषेषु देवतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । द्वौ वेदकोपशमकौ स्यातां पर्याप्तदेहिनाम् ।
[arthaḥ — bākīnā devo ane tiryañchomān ane nīchenī chha narak bhūmiomān paryāpta jīvone
vedak ane upasham e be ja samyaktva hoy chhe.]’’
ā rīte nishchay – vyavahār4 ratnatrayātmak mokṣhamārge je avayavī tenā pratham
avayavarūp samyaktvanun vyākhyān karanārī gāthā pūrī thaī. 41.
have, ratnatrayātmak mokṣhamārganā bījā avayavarūp samyaggnānanun svarūp
१. नृभोगभूमितिर्यक्षु सौधर्मादिषु नाकिषु । आद्ययां श्वभ्रभूमौ च सम्यक्त्वत्रयमिष्यते ।।३००।।
२. शेष त्रिदशतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । पर्याप्तेषु द्वयं ज्ञेयं क्षायिकेण विनांगिषु ।।३०१।।
(अमितगति) पंचसंग्रह प्रथम परिच्छेद
3. shrī subhāṣhit ratnasandoh gāthā 829.
4. nishchay – vyavahār ratnatray ek sāthe ja hoy chhe. vyavahārano har samay anshe abhāv thaī nishchay –
ratnatray vr̥uddhiṅgat thāy chhe.
200 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah