gāthā 46
gāthārthaḥ — sansāranān kāraṇono nāsh karavā māṭe gnānīne je bāhya ane antaraṅg
kriyāono nirodh chhe; shrī jinendre kahelun te param samyak chāritra chhe.
ṭīkāḥ — ‘‘तं’’ te ‘‘परमं’’ param – upekṣhālakṣhaṇavāḷun, nirvikār svasamvedanarūp
shuddhopayoganun avinābhūt, param ‘‘सम्मचारित्तं’’ samyakchāritra jāṇavun. te shun?
‘‘बहिरब्भंतरकिरियारोहो’’ niṣhkriy, nitya nirañjan, vishuddha gnānadarshanasvabhāvī nijātmāthī
pratipakṣhabhūt kriyāvyāpārano — ke je (kriyāvyāpār) bāhyamān vachan ane kāyānā shubhāshubh
vyāpārarūp chhe ane antaraṅgamān mananā shubhāshubh vikalparūp chhe teno — nirodh arthāt
tyāg. (te paṇ samyakchāritra chhe.) te nirodh shā māṭe chhe? ‘‘भवकारणप्पणासट्ठं’’ pāñch
prakāranā sansārathī rahit, nirdoṣh paramātmāthī vilakṣhaṇ je sansār te sansāranā vyāpāranā
kāraṇabhūt je shubhāshubh karma – āsrav tenā vināsh māṭe chhe. āvun bāhya ane antaraṅg
kriyāonā nirodharūp chāritra kone kahe chhe? ‘‘णाणिस्स’’ nishchayaratnatrayasvarūp abhedagnānīne
āvun chāritra hoy chhe. vaḷī te chāritra kevun chhe? ‘‘जं जिणुत्तं’’ te chāritra jinendradev,
vītarāg sarvagna dvārā kahevāyelun chhe. ā rīte vītarāg samyagdarshan ane samyaggnānanā
avinābhūt tathā nishchayaratnatrayasvarūp nishchayamokṣhamārganā trījā avayavarūp
vītarāgachāritranun vyākhyān karyun. 46.
बहिरभ्यन्तरक्रियारोधः भवकारणप्रणाशार्थम् ।
ज्ञानिनः यत् जिनोक्तम् तत् परमं सम्यक्चारित्रम् ।।४६।।
व्याख्या — ‘‘तं’’ तत् ‘‘परमं’’ परमोपेक्षालक्षणं निर्विकारस्वसंवित्त्यात्मक-
शुद्धोपयोगाविनाभूतं परमं ‘‘सम्मचारित्तं’’ सम्यक्चारित्रं ज्ञातव्यम् । तत्किं — ‘‘बहिरब्भंतर-
किरियारोहो’’ निष्क्रियनित्यनिरञ्जनविशुद्धज्ञानदर्शनस्वभावस्य निजात्मनः प्रतिपक्षभूतस्य
बहिर्विषये शुभाशुभवचनकायव्यापाररूपस्य तथैवाभ्यन्तरे शुभाशुभमनोविकल्परूपस्य च
क्रियाव्यापारस्य योऽसौ निरोधस्त्यागः, स च किमर्थं ? ‘‘भवकारणप्पणासट्ठं’’ पञ्चप्रकार-
भवातीतनिर्दोषपरमात्मनो विलक्षणस्य भवस्य – संसारस्य व्यापारकारणभूतो योऽसौ
शुभाशुभकर्मास्रवस्तस्य प्रणाशार्थं विनाशार्थमिति । इत्युभयक्रियानिरोधलक्षणचारित्रं कस्य
भवति ? ‘‘णाणिस्स’’ निश्चयरत्नत्रयात्मकाभेदज्ञानिनः । पुनरपि किं विशिष्टं ? ‘‘जं
जिणुत्तं’’ यज्जिनेन वीतरागसर्वज्ञेनोक्तमिति । एवं वीतरागसम्यक्त्वज्ञानाविनाभूतं
निश्चयरत्नत्रयात्मक-निश्चयमोक्षमार्गः तृतीयावयवरूपं वीतरागचारित्रं व्याख्यातम् ।।४६।।
218 ]
br̥uhad – dravyasaṅgrah