Page -22 of 192
PDF/HTML Page 2 of 216
single page version
Page -21 of 192
PDF/HTML Page 3 of 216
single page version
ru. 20=00 hotī hai. tathā śrī kuṁdakuṁd-kahān pāramārthik
ṭrasṭa haste sva. śāṁtilāl ratilāl śāhakī orase 50
ru. 10=00 rakhā gayā hai.
Page -19 of 192
PDF/HTML Page 5 of 216
single page version
rāmajībhāī māṇekacanda dośīne sampādit kiyā thā . hindīmeṁ to
is pustakakī anek āvr̥ttiyān̐ (anya saṁsthāoṁ dvārā) nikal
cukī haiṁ . is āvr̥ttimeṁ prakaraṇake anusār bhāvapūrṇa tathā bālasubodh
citra aṁkit kiye gaye haiṁ, yah isakī viśeṣatā
svādhyāy bhī kaī jagah hotī hai .
viṣayavastuko yathārthatayā samajhaneke lie mumukṣuoṁko ve pravacanoṁko
acchī tarah sunanā atyaṁt āvaśyak hai. vartamānayugameṁ paramopakārī
pūjya gurudevaśrī tathā pūjya bahinaśrī caṁpābahinake upakār pratāpase
hī ham aise graṁthoṁko parḥakar apanā ātmahit sādh sakate haiṁ.
matake ekāṁt abhiprāyoṁkā niṣedh kiyā gayā hai, ataḥ isakā
Page -18 of 192
PDF/HTML Page 6 of 216
single page version
barābar samajh le.
śāh hiṁmatalāl choṭālāl, ḍô. vidyācaṁdajī śahā, śrī
manasukhalāl desāī, bra. harilāl jain tathā śrī kāntilāl
harilāl śāhane premapūrvak sahāyatā kī hai, ataḥ saṁsthā un sab
mahānubhāvoṁkā ābhār mānatī hai .
vīr saṁ. 2491
Page -17 of 192
PDF/HTML Page 7 of 216
single page version
hai kī mumukṣu samāj yah granthakā abhyās karake lābhānvit hogā
ki sab dharma-jijñāsu is granthakā svādhyāy karake usakā āśay
samajhakar mithyātvase apanī rakṣā karate hue svasanmukhatā dvārā
samyakpanā prāpta kareṁ .
pū. gurudevaśrīkā
120vān̐ janmotsav
tā. 26-4-2009
Page -16 of 192
PDF/HTML Page 8 of 216
single page version
dharmatattvake acche jñātā the . unhoṁne paramārtha jakaṛī, phu ṭakar anek
pad tathā prastut graṁth chahaḍhālākī racanā kī hai . apanī kavitāmeṁ
saral śabdoṁ dvārā sāgarako gāgarameṁ bharanekā prayatna kiyā hai .
unake śabda rucik ra haiṁ, bhāv ullās denevālā hai . unake padoṁkā
bhāv manan karane yogya hai, jo ki jainasiddhāntake jijñāsuoṁke
lie bahut upayogī hai .
aur jain parīkṣālayoṁke paṭhan-kramameṁ sthān diyā gayā hai . sarva
sajjanoṁse merī prārthanā hai ki is graṁthakā sarvatra pracār kareṁ aur
ātmahitameṁ agrasar honeke prayatnameṁ sāvadhān raheṁ .
Page -15 of 192
PDF/HTML Page 9 of 216
single page version
nitya pāṭh karate haiṁ. jain pāṭhaśālāoṁkī yah ek pāṭhay pustak
hai. granthakārane saṁvat 1891kī vaiśākh śuklā 3, (akṣay-
tr̥tīyā)ke din is granthakī racanā pūrṇa kī thī. is granthameṁ
dharmakā svarūp saṁkṣepameṁ bhalībhān̐ti samajhāyā gayā hai; aur vah bhī
aisī saral subodh bhāṣāmeṁ ki bālakase lekar vr̥ddha tak sabhī
saralatāpūrvak samajh sakeṁ.
isameṁ mithyādarśanake kāraṇarūp jīvakī anādise calī ā rahī
sāt bhūloṁkā svarūp diyā gayā hai; vah saṁkṣepameṁ nimnānusār hai
halan-calan mujhase hotā hai; śarīr (indriyoṁmeṁ)ke dvārā maiṁ
jānatā hūn̐, sukhako bhogatā hūn̐, śarīr nirog ho to mujhe lābh
ho
bhūl hai.
Page -14 of 192
PDF/HTML Page 10 of 216
single page version
ajīvatattvakī bhūl hai.
bhūl hai.
ve donoṁ aniṣṭa haiṁ
samajhameṁ na āye aisā mānatā hai. vah saṁvaratattvakī bhūl hai.
nirjarātattvakī bhūl hai.
bhoganā paṛatā hai arthāt cāroṁ gatiyoṁmeṁ manuṣya, dev, tiryaṁc aur
Page -13 of 192
PDF/HTML Page 11 of 216
single page version
sukh mānate haiṁ, kintu vah bhramaṇā hai
pratikūl, iṣṭa-aniṣṭa nahīṁ hai tathā saṁyogase kisīko sukh-duḥkh
ho aisā nahīṁ hai. kintu viparīt śraddhā, jñān, cāritra evaṁ
puruṣārthase jīv bhūl karatā hai aur usake kāraṇ duḥkhī hotā
hai. sacce puruṣārthase bhūlako haṭākar samyakśraddhā
avasthāko ṭālakar do indriyase paṁcendriyakī paryāy prāpta karanā
durlabh hai aur usameṁ bhī manuṣyabhavakī prāpti to ati-dīrghakālameṁ
hotī hai arthāt jīv manuṣyabhav nahiṁvat prāpta kar pātā hai.
kar sakatā hai; kintu manuṣya paryāyameṁ bhī yā to dharmakā yathārtha
vicār nahīṁ karatā, yā phi ra dharmake nām par calanevālī anek
mithyā-mānyatāoṁmeṁse kisī na kisī mithyā-mānyatāko grahaṇ
karake kudev, kuguru tathā kuśāstrake cakrameṁ phan̐s jātā hai, athavā
to ‘‘sarva dharma samān haiṁ’’
viśālabuddhi mānakar aur abhimānakā sevan karatā hai. kabhī vah
jīv sudev, suguru aur suśāstrakā bāhyasvarūp samajhatā hai,
Page -12 of 192
PDF/HTML Page 12 of 216
single page version
isalie punaḥ punaḥ saṁsār-sāgarameṁ bhaṭakakar apanā adhik kāl
nigodagati
sakatā hūn̐, par merā kar sakatā hai, parase mujhe lābh yā hāni
hote haiṁ
mithyādarśan kahā jātā hai. mithyādarśanake phalasvarūp jīv krodh,
mān, māyā, lobh
kintu unakā mūl mithyādarśanarūp mahāpāp hai, use ve nahīṁ
jānate; to phi ra usakā nivāraṇ kaise kareṁ ?
tathā corī, kintu in vyasanoṁse bhī barḥakar mahāpāp mithyātvakā
sevan hai, isalie jainadharma sarvapratham mithyātvako choṛanekā upadeś
detā hai, kintu adhikāṁś upadeśak, pracārak aur aguru
Page -11 of 192
PDF/HTML Page 13 of 216
single page version
mithyātvako ṭālanekā upadeś kahān̐se de sakate haiṁ ? ve ‘‘puṇya’’ko
dharmameṁ sahāyak mānakar usake upadeśakī mukhyatā dete haiṁ aur
isaprakār dharmake nām par mahāmithyātvarūpī pāpakā avyaktarūpase
poṣaṇ karate haiṁ. jīv is bhūlako ṭāl sake is hetu isakī
tīsarī tathā cauthī ḍhālameṁ samyagjñān aur mithyājñānakā svarūp
diyā gayā hai. isakā yah artha nahīṁ ki jīv śubhake badale aśubh
bhāv kare, kintu śubhabhāvako vāstavameṁ dharma athavā dharmameṁ sahāyak
nahīṁ mānanā cāhiye. yadyapi nicalī daśāmeṁ śubhabhāv hue binā nahīṁ
rahatā, kintu use saccā dharma mānanā vah mithyātvarūp mahāpāp hai.
jo śubhabhāv hotā hai use ve dharma nahīṁ mānate, kintu bandhakā kāraṇ
mānate haiṁ. jitanā rāg dūr hotā hai tathā samyagdarśan-jñānakī jo
dr̥rḥatā hotī hai, use ve dharma mānate haiṁ; isalie unake saṁvar-nirjarā
hotī hai. ajñānījan jo śubhabhāvako dharma athavā dharmameṁ sahāyak
mānate haiṁ, isalie unheṁ saccī bhāvanā nahīṁ hotī.
śubhabhāvarūp aṇuvrat yā mahāvrat hote haiṁ, kintu unameṁ honevāle
Page -10 of 192
PDF/HTML Page 14 of 216
single page version
dvārā us trikālī śuddha akhaṇḍa caitanyasvarūp ātmāko ‘niścay’
kahā jātā hai, ātmākā vah trikālī sāmānyasvabhāv
dravyārthikanayase ātmākā svarūp hai, us traikālik śuddhatākī
or unmukhatāse jīvakī jo śuddha paryāy pragaṭ hotī hai use
niścayanayase mokṣamārga kahā jātā hai phi ra bhī vah ātmākā
paryāy (aṁś-bhed) honese use ‘vyavahār’ kahā jātā hai, vah
sadbhutavyavahār hai; aur apanī vartamān paryāyameṁ jo vikārakā
aṁś rahatā hai vah paryāy(aṁś-bhed) asadbhūtavyavahāranayakā viṣay
hai. asadbhutavyavahār jīvakā paramārthasvarūp na honese dūr ho
sakatā hai aur isalie niścayanayase vah jīvakā svarūp nahīṁ
hai
mānate haiṁ aur vyavahār karate-karate bhaviṣyameṁ niścay (śuddhabhāv
Page -9 of 192
PDF/HTML Page 15 of 216
single page version
haiṁ. vah sādhakajīvako nīcalī daśāmeṁ jo śubharāg sahit cāritra
hotā hai usako sarāgacāritra yā vyavahār cāritra bhī kahā gayā
hai . lekin usameṁ jo śuddhikā aṁś hai vah upalī śuddhirūp
niścay vītarāg cāritrakā kāraṇ honese śāstroṁmeṁ us śuddhike
sāth vartate rāgako bhī upacārase upalī śuddhikā kāraṇ
vyavahārase kahā jātā hai . kyoṁki us jīvako alpa samayameṁ
śubhabhāvarūp kacāś dūr hokar pūrṇaśuddhatā pragaṭ hotī hai.
sādhya
kramaśaḥ śuddhatā hotī jātī hai. yah donoṁ paryāyeṁ honese vah
paryāyārthikanayakā viṣay hai. is granthameṁ kuch sthānoṁ par niścay
aur vyavahār śabdoṁkā prayog kiyā gayā hai, vahān̐ unakā artha
isīprakār samajhanā cāhie. vyavahār (śubhabhāv)kā vyay vah
sādhak aur niścay (śuddhabhāv)kā utpād vah sādhya
sādhya’’
nām hai; kyoṁki bāhya saṁyog-viyog, śarīr, rāg, dev-guru-
Page -8 of 192
PDF/HTML Page 16 of 216
single page version
mānatā hai ki apane antarase hī arthāt apane traikālik śuddha
caitanyasvarūpake āśrayase hī apaneko lābh ho sakatā hai.
paramātmā vah ātmākī sampūrṇa śuddha daśā hai. inake atirikta
anya anek viṣay is granthameṁ lie gaye haiṁ; un sabako
sāvadhānīpūrvak samajhanā āvaśyak hai.
kāraṇ hai. isake uparānta śāstrābhyāsameṁ nimnokta bātoṁkā dhyān
rahanā cāhiye :
(2) samyagdarśan prāpta kiye binā kisī bhī jīvako sacce vrat,
kriyā pratham pān̐caveṁ guṇasthānameṁ śubhabhāvarūpase hotī hai.
dr̥ṣṭimeṁ vah hey honese vah usase kadāpi hitarūp dharmakā honā
nahīṁ mānatā.
hogā aisā nahīṁ mānatā; kyoṁki ananta vītarāgadevoṁne use bandhakā
kāraṇ kahā hai.
Page -7 of 192
PDF/HTML Page 17 of 216
single page version
nahīṁ kar sakatā, us par prabhāv nahīṁ ḍāl sakatā, usakī
sahāyatā yā upakār nahīṁ kar sakatā; use mār yā jilā nahīṁ
sakatā
hone par hotā hai, tathā vah śraddhān dravyānuyogakā abhyās karanese
hotā hai. isalie pratham dravyānuyogake anusār śraddhān karake
samyagdr̥ṣṭi bananā cāhie.
kintu pahale guṇasthānameṁ sacce vrat, tap ādi nahīṁ hote.
pratikramaṇādik kriyāen̐ karate haiṁ; unheṁ choṛ deṁge.
hai, satkā śravaṇ yā adhyayan karanese jīvoṁko kabhī hāni ho hī
Page -6 of 192
PDF/HTML Page 18 of 216
single page version
ajñānī,
upasthit nahīṁ hotā. yadi vrat karanevāle jñānī hoṁge to
chadmasthadaśāmeṁ ve vratakā tyāg karake aśubhameṁ jāyeṁge
hai
yathāsambhav śuddhi
saṁsthāke kaī granthoṁke aur ātmadharma-patrake anuvādak hai; acchī
tarah anuvād karaneke lie unheṁ dhanyavād !
vi.saṁ. 2017
Page -5 of 192
PDF/HTML Page 19 of 216
single page version
grantharacanākā uddeśya aur jīvoṁkī icchā ................. 1 ------ 3
guruśikṣā sunanekā ādeś tathā saṁsār-paribhramaṇakā kāraṇ 2 ------ 4
is granthakī prāmāṇikatā aur nigodakā duḥkh ............ 3 ------ 5
nigodakā duḥkh aur vahān̐se nikalakar prāptakī huī paryāyeṁ .. 4 ------ 5
tiryaṁcagatimeṁ tras paryāyakī durlabhatā aur usakā duḥkh ..... 5 ------ 7
tiryaṁcagatimeṁ asaṁjñī tathā saṁjñīke duḥkh ................... 6 ------ 8
tiryaṁcagatimeṁ nirbalatā tathā duḥkh ........................ 7 ------ 9
tiryaṁcake duḥkhakī adhikatā aur
narakoṁke semal vr̥kṣa tathā sardī-garmīke duḥkh .............. 10 --- 12
narakoṁmeṁ anya nārakī, asurakumār tathā pyāsakā duḥkh .... 11 --- 14
narakoṁkī bhūkh, āyu aur manuṣyagati prāptikā varṇan ...... 12 ---- 15
manuṣyagatimeṁ garbha nivās tathā prasavakālake duḥkh .......... 13 --- 16
manuṣyagatimeṁ bāl, yuvā aur vr̥ddhāvasthāke duḥkh .......... 14 --- 17
devagatimeṁ bhavanatrikakā duḥkh ............................ 15 ---- 18
devagatimeṁ vaimānik devoṁkā duḥkh ........................ 16 ---- 19
sār ............................................................ 20
pahalī ḍhālakā sārāṁś ........................................... 20
Page -4 of 192
PDF/HTML Page 20 of 216
single page version
pahalī ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah ...................................... 24
vītarāgakā lakṣaṇ ............................................... 26
antar-pradarśan................................................... 27
pahalī ḍhālakī praśnāvalī ........................................ 28
agr̥hīt-mithyādarśan aur jīvatattvakā lakṣaṇ ............ 2 ---- 31
jīvatattvake viṣayameṁ mithyātva (viparīt śraddhā) ............ 3 ---- 32
mithyādr̥ṣṭikā śarīr tathā paravastuoṁ sambandhī vicār ...... 4 ---- 33
ajīv aur āsravatattvakī viparīt śraddhā ............... 5 ---- 34
bandha aur saṁvaratattvakī viparīt śraddhā .................... 6 ---- 36
nirjarā aur mokṣakī viparīt śraddhā tathā agr̥hīt mithyājñān 7 ---- 37
agr̥hīt mithyācāritra (kucāritra)kā lakṣaṇ ............... 8 ----- 39
gr̥hīt mithyādarśan aur kuguruke lakṣaṇ .................. 9 ---- 40
kudev (mithyādev)kā svarūp ............................ 10 --- 41
kudharma aur gr̥hīt mithyādarśanakā saṁkṣipta lakṣaṇ ........... 11-12 42
gr̥hīt mithyājñānakā lakṣaṇ .............................. 13 --- 44
gr̥hīt mithyācāritrakā lakṣaṇ ............................ 14 ---- 45
mithyācāritrake tyāgakā tathā ātmahitameṁ laganekā upadeś . 15 --- 46
dūsarī ḍhālakā sārāṁś ........................................... 47
dūsarī ḍhālakā bhed-saṁgrah ......................................... 49
dūsarī ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah ...................................... 49
antar-pradarśan................................................... 50
dūsarī ḍhālakī praśnāvalī......................................... 51