Chha Dhala-Hindi (iso15919 transliteration). Teesaree dhal vishay-suchi; Chauthee dhal vishay-suchi; Panchavee dhal vishay-suchi; Chhathavee dhal vishay-suchi; Pahalee Dhal; MangalAcharan; Gatha: 1: granth rachanAkA uddeshya aur jeevokee IchA,2: gurushikSha sunanekA Adesh tathA sansar-paribhramankA kAran,3: is granthkee pramAnikatA aur nigodakA dukha,4: nigodakA dukha aur vahase nikalkar prApt hui paryAye,5: tiryanchgatime trasparyaykee durlabhatA aur usakA dukh,6: tiryanchgatime asaNgyeeke dukh,7: tiryanchgatime nirbalatA tathA dukh,8: tiryanchgatime dukhakI adhikatA aur narakgatikI praptikA kAran,9: narakokee bhoomee aur nadiyokA varan,10: narakake semal vrukSh tathA shardee-garmeeke dukh,11: narkome anya nArkee, asurkumAr tathA pyAskA varan,12: narakoki bhoomee, Ayu aur manushyagatikee prAptikA varan,13: manushyagatime garbhanivAs tathA prasavkAlke dukha (Dhal 1).

< Previous Page   Next Page >


Combined PDF/HTML Page 2 of 11

 

Page -3 of 192
PDF/HTML Page 21 of 216
single page version

background image
tīsarī ḍhāl
ātmahit, saccā sukh tathā do prakār se mokṣamārgakā kathan 1 ----- 53
niścayasamyagdarśan-jñān-cāritrakā svarūp ................ 2 ----- 56
vyavahār samyaktva (samyagdarśan)kā svarūp ................ 3 ----- 57
jīvake bhed, bahirātmā aur uttam antarātmākā lakṣaṇ .... 4 ----- 58
madhyam aur jaghanya antarātmā tathā sakal paramātmā ....... 5 ---- 60
nikal paramātmākā lakṣaṇ tathā paramātmāke dhyānakā upadeś 6 ---- 62
ajīv–pudgal, dharma aur adharmadravyake lakṣaṇ tathā bhed .. 7 ---- 63
ākāś, kāl aur āsravake lakṣaṇ athavā bhed ........ 8 ----- 65
āsravatyāgakā upadeś aur bandha, saṁvar, nirjarākā lakṣaṇ 9 ---- 67
mokṣakā lakṣaṇ, vyavahārasamyaktvakā lakṣaṇ tathā kāraṇ ... 10 --- 70
samyaktvake paccīs doṣ tathā āṭh guṇ .................. 11 --- 71
samyaktvake āṭh aṁg (guṇ) aur śaṁkādi āṭh
doṣoṁkā lakṣaṇ .................................. 12-13 73
mad nāmak āṭh doṣ ................................... 13-14 77
chah anāyatan tathā tīn mūrḥatā doṣ ..................... 14 ---- 79
avratī samakitīkī devoṁ dvārā pūjā aur jñānīkī
gr̥hasthapanemeṁ aprīti............................... 15 ---- 80
samyaktvakī mahimā, samyagdr̥ṣṭike anutpatti sthān tathā
sarvottam sukh aur sarva dharmakā mūl...................... 16 ---- 81
samyagdarśanake binā jñān aur cāritra kā mithyāpanā ....... 17 ---- 83
tīsarī ḍhālakā sārāṁś........................................... 85
tīsarī ḍhālakā bhed-saṁgrah ........................................ 87
tīsarī ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah ..................................... 88

Page -2 of 192
PDF/HTML Page 22 of 216
single page version

background image
antar-pradarśan................................................... 91
tīsarī ḍhālakī praśnāvalī ........................................ 92
cauthī ḍhāl
samyagjñānakā lakṣaṇ aur usakā samay ................... 1 ----- 94
samyagdarśan aur samyagjñānameṁ antar ...................... 2 ----- 95
samyagjñānake bhed, parokṣa aur deśapratyakṣake lakṣaṇ ......... 3 ----- 97
sakal-pratyakṣa jñānakā lakṣaṇ aur jñānakī mahimā ......... 4 ----- 98
jñānī aur ajñānīke karmanāśake viṣayameṁ antar ........... 5 --- 100
jñānake doṣ aur manuṣyaparyāy ādikī durlabhatā ........... 6 --- 101
samyagjñānakī mahimā aur kāraṇ......................... 7 --- 103
samyagjñānakī mahimā aur viṣayecchā rokanekā upāy....... 8 --- 105
puṇya-pāpameṁ harṣa-viṣādakā niṣedh aur tātparyakī bāt ..... 9 --- 106
samyakcāritrakā samay aur bhed tathā
ahiṁsāṇuvrat aur satyāṇuvratakā lakṣaṇ ........... 10 -- 108
acauryāṇuvrat, brahmacaryāṇuvrat, parigrahaparimāṇāṇuvrat
tathā digvratakā lakṣaṇ ............................ 11 -- 110
deśavrat (deśāvagāśik) nāmak guṇavratakā lakṣaṇ ......... 12 -- 113
anarthadaṁḍavratake bhed aur unakā lakṣaṇ ................... 13 -- 114
sāmāyik, proṣadh, bhogopabhogaparimāṇ aur
atithisaṁvibhāgavrat .............................. 14 -- 116
niraticār śrāvak vrat pālan karanekā phal ............... 15 -- 117
cauthī ḍhālakā sārāṁś ......................................... 119
cauthī ḍhālakā bhed-saṁgrah....................................... 121
cauthī ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah .................................... 123

Page -1 of 192
PDF/HTML Page 23 of 216
single page version

background image
cauthī ḍhālakā antar-pradarśan ................................... 126
cauthī ḍhālakī praśnāvalī ...................................... 127
pān̐cavīṁ ḍhāl
bhāvanāoṁke ciṁtavanakā kāraṇ, usake
adhikārī aur usakā phal ...................... 1 --- 130
bhāvanāoṁkā phal aur mokṣasukhakī prāptikā samay ....... 2 --- 131
1. anitya bhāvanā ..................................... 3 --- 132
2. aśaraṇ bhāvanā .................................... 4 --- 133
3. saṁsār bhāvanā ...................................... 5 --- 134
4. ekatva bhāvanā ...................................... 6 --- 135
5. anyatva bhāvanā ..................................... 7 --- 136
6. aśuci bhāvanā ..................................... 8 --- 138
7. āsrav bhāvanā ..................................... 9 --- 139
8. saṁvar bhāvanā ....................................... 10 -- 141
9. nirjarā bhāvanā ...................................... 11 -- 142
10. lok bhāvanā ..................................... 12 -- 143
11. bodhidurlabh bhāvanā ................................ 13 -- 144
12. dharma bhāvanā....................................... 14 -- 145
ātmānubhavapūrvak bhāvaliṁgī munikā svarūp .............. 15 -- 146
pān̐cavīṁ ḍhālakā sārāṁś ........................................ 147
pān̐cavīṁ ḍhālakā bhed-saṁgrah ..................................... 148
pān̐cavīṁ ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah ................................... 149
antar-pradarśan................................................. 151
pān̐cavīṁ ḍhālakī praśnāvalī ..................................... 151

Page 0 of 192
PDF/HTML Page 24 of 216
single page version

background image
chaṭhavīṁ ḍhāl
ahiṁsā, satya, acaurya, brahmacarya mahāvratake lakṣaṇ ........ 1 --- 153
parigrahatyāg mahāvrat, īryā samiti aur bhāṣā samiti ...... 2 --- 155
eṣaṇā, ādān-nikṣepaṇ aur pratiṣṭhāpan samiti .......... 3 --- 158
muniyoṁkī tīn gupti aur pān̐c indriyoṁ par vijay ......... 4 --- 160
muniyoṁke chah āvaśyak aur śeṣ sāt mūlaguṇ .......... 5 --- 162
muniyoṁke śeṣ guṇ tathā rāg-dveṣakā abhāv ............... 6 --- 163
muniyoṁke tap, dharma, vihār tathā svarūpācaraṇacāritra ....... 7 --- 166
svarūpācaraṇacāritra (śuddhopayog)kā varṇan ................ 8 --- 169
svarūpācaraṇacāritra (śuddhopayog)kā varṇan ................ 9 --- 171
svarūpācaraṇacāritrakā lakṣaṇ aur nirvikalpa dhyān ....... 10 -- 172
svarūpācaraṇacāritra aur arihantadaśā .................... 11 -- 174
siddhadaśākā (siddhasvarūp)kā varṇan ..................... 12 -- 176
mokṣadaśākā varṇan ..................................... 13 -- 178
ratnatrayakā phal aur ātmahitameṁ pravr̥ttikā upadeś ........ 14 -- 179
antim sīkh .......................................... 15 -- 181
grantha-racanākā kāl aur usameṁ ādhār .................. 16 -- 183
chaṭhavīṁ ḍhālakā sārāṁś......................................... 183
chaṭhavīṁ ḍhālakā bhed-saṁgrah ....................................... 185
chaṭhavīṁ ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah ................................... 187
antar-pradarśan.................................................. 189
praśnāvalī ..................................................... 189

Page 1 of 192
PDF/HTML Page 25 of 216
single page version

background image
śrīsadgurudevāy namaḥ
adhyātmapremī kavivar paṇḍit daulatarāmajī kr̥t
chahaḍhālā
(subodh ṭīkā)
pahalī ḍhāl
maṁgalācaraṇ
(soraṭhā)
tīn bhuvanameṁ sār, vītarāg vijñānatā .
śivasvarūp śivakār, namahūn̐ triyog samhārikaiṁ ..1..
anvayārtha :(vītarāg ) rāg-dveṣ rahit, (vijñānatā)
kevalajñān, (tīn bhuvanameṁ) tīn lokameṁ, (sār) uttam vastu
(śivasvarūp) ānandasvarūp [aur ] (śivakār) mokṣa prāpta
karānevālā hai; [use maiṁ ] (triyog) tīn yogase (samhārikaiṁ)
sāvadhānī pūrvak (namahūn̐ ) namaskār karatā hūn̐ .
noṭ– is granthameṁ sarvatra ( ) yah cihna mūl granthake padakā hai aur
[ ] is cihna kā prayog saṁdhi milāneke liye kiyā gayā hai .

Page 2 of 192
PDF/HTML Page 26 of 216
single page version

background image
bhāvārtha : rāg-dveṣarahit ‘‘kevalajñān’’ ūrdhva, madhya
aur adho– in tīn lokameṁ uttam, ānandasvarūp tathā mokṣadāyak

Page 3 of 192
PDF/HTML Page 27 of 216
single page version

background image
anvayārtha :(tribhuvanameṁ) tīnoṁ lokameṁ (je ) jo
(ananta) ananta (jīv) prāṇī [haiṁ ve ] (sukh) sukhakī (cāhaiṁ) icchā
karate haiṁ aur (dukhataiṁ) duḥkhase (bhayavanta) ḍarate haiṁ, (tātaiṁ) isaliye
(guru) ācārya (karuṇā) dayā (dhār) karake (dukhahārī) duḥkhakā
nāś karanevālī aur (sukhakār) sukhako denevālī (sīkh) śikṣā
(kahaiṁ) kahate haiṁ .
bhāvārtha :tīn lokameṁ jo ananta jīv (prāṇī) haiṁ, ve
duḥkhase ḍarate haiṁ aur sukhako cāhate haiṁ, isaliye ācārya duḥkhakā
nāś karanevālī tathā sukh denevālī śikṣā dete haiṁ
..1..
hai; isaliye maiṁ (daulatarām) apane triyog arthāt man-vacan-kāy
dvārā sāvadhānī pūrvak us vītarāg (18 doṣarahit ) svarūp
kevalajñānako namaskār karatā hūn̐
..
grantha-racanākā uddeśya aur jīvoṁkī icchā
je tribhuvanameṁ jīv ananta, sukh cāhaiṁ dukhataiṁ bhayavanta .
tātaiṁ dukhahārī sukhakār, kahaiṁ sīkh guru karuṇā dhār ..1..

Page 4 of 192
PDF/HTML Page 28 of 216
single page version

background image
anvayārtha :(bhavi) he bhavya jīvo ! (jo) yadi
(apano) apanā (kalyān) hit (cāho )cāhate ho [to ] (tāhi)
gurukī vah śikṣā (man) manako (thir) sthir (ān) karake (suno)
suno [ki is saṁsārameṁ pratyek prāṇī ] (anādi) anādikālase
(moh mahāmad) moharūpī mahāmadirā (piyo) pīkar, (āpako)
apane ātmāko (bhūl) bhūlakar (vādi) vyartha (bharamat) bhaṭak rahā
hai .
bhāvārtha :he bhadra prāṇiyoṁ ! yadi apanā hit cāhate ho
to, apane manako sthir karake yah śikṣā suno . jis prakār koī
śarābī manuṣya tej śarāb pīkar, naśemeṁ cakacūr hokar, idhar-udhar
ḍagamagākar giratā hai; usīprakār yah jīv anādi-kālase mohameṁ
guruśikṣā sunanekā ādeś tathā saṁsār-paribhramaṇakā kāraṇ
tāhi suno bhavi man thir ān, jo cāho apano kalyān .
moh mahāmad piyo anādi, bhūl āpako bharamat vādi ..2..

Page 5 of 192
PDF/HTML Page 29 of 216
single page version

background image
phan̐sakar, apanī ātmāke svarūpako bhūlakar cāroṁ gatiyoṁmeṁ janma-
maraṇ dhāraṇ karake bhaṭak rahā hai
..2..
is granthakī prāmāṇikatā aur nigodakā duḥkh
tās bhramanakī hai bahu kathā, pai kachu kahūn̐ kahī muni yathā .
kāl ananta nigod man̐jhār, bītyo ekendrī tan dhār ..3..
anvayārtha :(tās) us saṁsārameṁ (bhramanakī)
bhaṭakanekī (kathā) kathā (bahu) baṛī (hai) hai (pai) tathāpi (yathā)
jaisī (muni) pūrvācāryoṁne (kahī) kahī hai [tadanusār maiṁ bhī ]
(kachu) thoṛī-sī (kahūn̐) kahatā hūn̐ [ki is jīvakā ] (nigod
man̐jhār) nigodameṁ (ekendrī) ekendriy jīvake (tan) śarīr (dhār)
dhāraṇ karake (anaṁt) anaṁt (kāl) kāl (vītyo) vyatīt huā
hai .
bhāvārtha :saṁsārameṁ janma-maraṇ dhāraṇ karanekī kathā bahut
baṛī hai; tathāpi jis prakār pūrvācāryoṁne apane anya granthoṁmeṁ kahī
hai, tadanusār maiṁ (daulatarām) bhī is granthameṁ thoṛī-sī kahatā hūn̐ .
is jīvane narakase bhī nikr̥ṣṭa nigodameṁ ekendriy jīvake śarīr
dhāraṇ kiye arthāt sādhāraṇ vanaspatikāyameṁ utpanna hokar vahān̐
anaṁtakāl vyatīt kiyā hai
..3..
nigodakā duḥkh aur vahān̐se nikalakar prāptakī huī paryāyeṁ
ek śvāsameṁ aṭhadas bār, janamyo marayo bharayo dukhabhār .
nikasi bhūmi jalapāvak bhayo, pavan pratyek vanaspati thayo ..4..

Page 6 of 192
PDF/HTML Page 30 of 216
single page version

background image
anvayārtha :[nigodameṁ yah jīv ] (ek śvāsameṁ) ek
sān̐sameṁ (aṭhadas bār) aṭhārah bār (janamyo) janamā aur (marayo)
marā [tathā ] (dukhabhār) duḥkhoṁke samūh (bharayo) sahan kiye [aur
vahān̐se ] (nikasi) nikalakar (bhūmi) pr̥thvīkāyik jīv, (jal)
jalakāyik jīv, (pāvak) agnikāyik jīv (bhayo) huā, tathā
(pavan) vāyukāyik jīv [aur ] (pratyek vanaspati) pratyek
vanaspatikāyik jīv (thayo) huā .
bhāvārtha :nigod [sādhāraṇ vanaspati ]meṁ is jīvane ek
śvāsamātra (jitane) samayameṁ aṭhārah bār janma1 aur maraṇ2 karake
bhayaṁkar duḥkh sahan kiye haiṁ, aur vahān̐se nikalakar pr̥thvīkāyik,
jalakāyik, agnikāyik, vāyukāyik tathā pratyek vanaspati-
kāyik jīv
3ke rūpameṁ utpanna huā hai ..4..
1 nayā śarīr dhāraṇ karanā . 2vartamān śarīrakā tyāg .
3 nigodase nikalakar aisī paryāyeṁ dhāraṇ karanekā koī niścit kram
nahīṁ hai; nigodase ekadam manuṣya paryāy bhī prāpta ho sakatī hai . jaise
ki–bharat cakravartī ke 32 hajār putroṁ ne nigodase sidhī manuṣya paryāy
prāpta kī aur mokṣa gaye
.

Page 7 of 192
PDF/HTML Page 31 of 216
single page version

background image
tiryaṁcagatimeṁ trasaparyāyakī durlabhatā aur usakā duḥkh
durlabh lahi jyoṁ cintāmaṇi, tyoṁ paryāy lahī trasataṇī .
laṭ pipīl ali ādi śarīr, dhar-dhar marayo sahī bahu pīr ..5..
anvayārtha :(jyoṁ) jis prakār (cintāmaṇi)
cintāmaṇiratna (durlabh) kaṭhināīse (lahi) prāpta hotā hai (tyoṁ)
usīprakār (trasataṇī) trasakī (paryāy) paryāy [bhī baṛī
kaṭhināīse ] (lahī) prāpta huī . [vahān̐ bhī ] (laṭ) illī
(pipīl) cīṁṭī (ali) bham̐varā (ādi) ityādike (śarīr) śarīr
(dhar dhar ) bārambār dhāraṇ karake (marayo) maraṇako prāpta huā
[aur ] (bahu pīr) atyanta pīṛā (sahī) sahan kī .
bhāvārtha :jis prakār cintāmaṇiratna baṛī kaṭhināīse
prāpta hotā hai; usīprakār is jīvane trasakī paryāy baṛī
kaṭhinatāse prāpta kī . us tras paryāyameṁ bhī laṭ (illī) ādi
do indriy jīv, cīṁṭī ādi tīn indriy jīv aur bham̐varā
ādi cār indriy jīvake śarīr dhāraṇ karake marā aur anek
duḥkh sahan kiye
..5..

Page 8 of 192
PDF/HTML Page 32 of 216
single page version

background image
tiryaṁcagatimeṁ asaṁjñī tathā saṁjñīke duḥkh
kabahūn̐ paṁcendriy paśu bhayo, man bin nipaṭ ajñānī thayo .
siṁhādik sainī hvai krūr, nibal paśu hati khāye bhūr ..6..
anvayārtha :[yah jīv ] (kabahūn̐) kabhī (paṁcendriy)
paṁcendriy (paśu) tiryaṁc (bhayo) huā [to ] (man bin) manake binā
(nipaṭ) atyanta (ajñānī) mūrkha (thayo) huā [aur ] (sainī) saṁjñī
[bhī ] (hvai) huā [to ] (siṁhādik) siṁh ādi (krūr) krūr jīv
(hvai) hokar (nibal) apanese nirbal, (bhūr) anek (paśu) tiryaṁc
(hati) mār-mārakar (khāye) khāye .
bhāvārtha :yah jīv kabhī paṁcendriy asaṁjñī paśu bhī huā
to manarahit honese atyanta ajñānī rahā aur kabhī saṁjñī huā to
siṁh ādi krūr-nirday hokar, anek nirbal jīvoṁko mār-mārakar
khāyā tathā ghor ajñānī huā
..6..

Page 9 of 192
PDF/HTML Page 33 of 216
single page version

background image
tiryaṁcagatimeṁ nirbalatā tathā duḥkh
kabahūn̐ āp bhayo balahīn, sabalani kari khāyo atidīn .
chedan bhedan bhūkh piyās, bhār-vahan him ātap trās ..7..
anvayārtha :[yah jīv tiryaṁc gatimeṁ ] (kabahūn̐) kabhī
(āp) svayaṁ (balahīn) nirbal (bhayo) huā [to ] (atidīn)
asamartha honese (sabalani kari) apanese balavān prāṇiyoṁ dvārā
(khāyo) khāyā gayā [aur ] (chedan) chedā jānā, (bhedan) bhedā
jānā, (bhūkh) bhūkh (piyās) pyās, (bhār-vahan) bojh ḍhonā,
(him) ṭhaṇḍa (ātap) garmī [ādike ] (trās) duḥkh sahan kiye .
bhāvārtha :yah jīv tiryaṁcagatimeṁ kisī samay nirbal

Page 10 of 192
PDF/HTML Page 34 of 216
single page version

background image
paśu huā to svayaṁ asamartha honeke kāraṇ apanese balavān
prāṇiyoṁ dvārā khāyā gayā; tathā us tiryaṁcagatimeṁ chedā jānā,
bhedā jānā, bhūkh, pyās, bojh ḍhonā, ṭhaṇḍa, garmī ādike duḥkh
bhī sahan kiye
..7..
tiryaṁcake duḥkhakī adhikatā aur narak gatikī prāptikā kāraṇ
badh baṁdhan ādik dukh ghane, koṭi jībhataiṁ jāt na bhane .
ati saṁkleś bhāvataiṁ marayo, ghor śvabhrasāgarameṁ parayo ..8..
anvayārtha :[is tiryaṁcagatimeṁ jīvane anya bhī ] (badh)
mārā jānā, (baṁdhan) ban̐dhanā (ādik) ādi (ghane) anek (dukh)
duḥkh sahan kiye; [ve ] (koṭi) karoṛoṁ (jībhataiṁ) jībhoṁse (bhane na
jāt) nahīṁ kahe jā sakate . [is kāraṇ ] (ati saṁkleś) atyanta
bure (bhāvataiṁ) pariṇāmoṁse (marayo) marakar (ghor) bhayānak
(śvabhrasāgar) narakarūpī samudra (parayo) jā girā .
bhāvārtha :is jīvane tiryaṁcagatimeṁ mārā jānā, ban̐dhanā
ādi anek duḥkh sahan kiye; jo karoṛoṁ jībhoṁse bhī nahīṁ kahe

Page 11 of 192
PDF/HTML Page 35 of 216
single page version

background image
jā sakate aur aṁtameṁ itane bure pariṇāmoṁ (ārtadhyān)se marā ki
jise baṛī kaṭhinatāse pār kiyā jā sake, aise samudrasamān ghor
narakameṁ jā pahun̐cā
..9..
narakoṁkī bhūmi aur nadiyoṁkā varṇan
tahān̐ bhūmi parasat dukh iso, bicchū sahas ḍase nahiṁ tiso .
tahān̐ rādh-śroṇitavāhinī, kr̥mikulakalit, dehadāhinī ..9..
anvayārtha :(tahān̐) us narakameṁ (bhūmi) dharatī
(parasat) sparśa karanese (iso) aisā (dukh) duḥkh hotā hai [ki ]
(sahas) hajāroṁ (bicchū) bicchū (ḍase) ḍaṁk māreṁ; tathāpi (nahiṁ
tiso) usake samān duḥkh nahīṁ hotā [tathā ] (tahān̐) vahān̐
[narakameṁ ] (rādh-śroṇitavāhinī) rakta aur mavād bahānevālī nadī
[vaitaraṇī nāmakī nadī ] hai jo (kr̥mi-kul-kalit) choṭe-choṭe kṣudra
kīṛoṁse bharī hai tathā (deh-dāhinī) śarīrameṁ dāh utpanna karanevālī
hai .
bhāvārtha :un narakoṁkī bhūmikā sparśamātra karanese
nārakiyoṁko itanī vedanā hotī hai ki hajāroṁ bicchū ekasāth ḍaṁk
māreṁ, tab bhī utanī vedanā na ho tathā us narakameṁ rakta, mavād

Page 12 of 192
PDF/HTML Page 36 of 216
single page version

background image
aur choṭe-choṭe kīṛoṁse bharī huī, śarīrameṁ dāh utpanna karanevālī
ek vaitaraṇī nadī hai, jisameṁ śāṁtilābhakī icchāse nārakī jīv
kūdate haiṁ; kintu vahān̐ to pīṛā adhik bhayaṁkar ho jātī hai .
(jīvoṁko duḥkh honekā mūlakāraṇ to unakī śarīrake sāth
mamatā tathā ekatvabuddhi hī hai; dharatīkā sparśa ādi to mātra nimitta
kāraṇ hai . )
..10..
narakoṁke semal vr̥kṣa tathā sardī-garmīke duḥkh
semar taru dalajut asipatra, asi jyoṁ deh vidāraiṁ tatra .
meru samān loh gali jāy, aisī śīt uṣṇatā thāy ..10..
anvayārtha :(tatra) un narakoṁmeṁ (asipatra jyoṁ)
talavārakī dhārakī bhān̐ti tīkṣṇa (dalajut) pattoṁvāle (semar taru)
semalake vr̥kṣa [haiṁ, jo ] (deh) śarīrako (asi jyoṁ) talavārakī
bhān̐ti (vidāraiṁ) cīr dete haiṁ, [aur ] (tatra) vahān̐ [us narakameṁ ]
(aisī) aisī (śīt) ṭhaṇḍa [aur ] (uṣṇatā) garamī (thāy) hotī
hai [ki ] (meru samān) meru parvatake barābar (loh) lohekā golā
bhī (gali) gal (jāy) sakatā hai .
bhāvārtha :un narakoṁmeṁ
anek semalake vr̥kṣa haiṁ, jinake patte
talavārakī dhārake samān tīkṣṇa hote
haiṁ . jab duḥkhī nārakī chāyā
milanekī āśā lekar us vr̥kṣake
nīce jātā hai, tab us vr̥kṣake patte
girakar usake śarīrako cīr dete
haiṁ . un narakoṁmeṁ itanī garamī hotī

Page 13 of 192
PDF/HTML Page 37 of 216
single page version

background image
hai ki ek lākh yojan ūn̐ce sumeru parvatake barābar lohekā piṇḍa
bhī pighal
1 jātā hai; tathā itanī ṭhaṇḍa paṛatī hai ki sumeruke samān
lohekā golā bhī gal2 jātā hai . jis prakār lokameṁ kahā jātā
hai ki ṭhaṇḍake māre hāth akaṛ gaye, him giranese vr̥kṣa yā anāj
1merusam lohapiṇḍaṁ, sīdaṁ uṇhe vilammi pakkhitaṁ .
ṇa lahadi talappadeśaṁ, vilīyade mayaṇakhaṇḍaṁ vā ..
2merusam lohapiṇḍaṁ, uṇhaṁ sīde vilammi pakkhitaṁ .
ṇa lahadi talaṁ padeśaṁ, vilīyade lavaṇakhaṇḍaṁ vā ..
1artha–jis prakār garmīmeṁ mom pighal jātā hai; (bahane lagatā hai;)
usī prakār sumeru parvatake barābar lohekā golā garma bilameṁ pheṁ kā
jāye to vah bīcameṁ hī pighalane lagatā hai
.
2tathā jis prakār ṭhaṇḍa aur barasātameṁ namak gal jātā hai, (pānī
ban jātā hai,) usīprakār sumeruke barābar lohekā golā ṭhaṇḍe
bilameṁ pheṁ kā jāye to bīcameṁ hī galane lagatā hai
. pahale, dūsare,
tīsare aur cauthe narakakī bhūmi garma hai; pān̐caveṁ narak meṁ ū parakī
bhūmi garma tathā nīce tīsarā bhāg ṭhaṇḍā hai
. chaṭhaveṁ tathā sātaveṁ
narakakī bhūmi ṭhaṇḍī hai .

Page 14 of 192
PDF/HTML Page 38 of 216
single page version

background image
jal gayā ādi . yānī atiśay pracaṁḍ ṭhaṇḍake kāraṇ lohemeṁ
cikanāhaṭ kam ho jānese usakā skaṁdh bikhar jātā hai
..10..
narakoṁmeṁ anya nārakī, asurakumār tathā pyāsakā duḥkh
til-til karaiṁ dehake khaṇḍa, asur bhiṛāvaiṁ duṣṭa pracaṇḍa .
sindhunīrataiṁ pyās na jāy, topaṇ ek na būn̐d lahāy ..11..
anvayārtha :[in narakoṁmeṁ nārakī jīv ek-dūsareke ]
(dehake) śarīrake (til-til) tillīke dāne barābar (khaṇḍa)
ṭukaṛe (kareṁ) kar ḍālate haiṁ [aur ] (pracaṇḍa) atyanta (duṣṭa) krūr
(asur) asurakumār jātike dev [ek-dūsareke sāth ] (bhiṛāvaiṁ)
laṛāte haiṁ; [tathā itanī ] (pyās) pyās [lagatī hai ki ]
(sindhunīr taiṁ) samudra bhar pānī pīnese bhī (na jāy) śāṁt na ho;
(to paṇ) tathāpi (ek būn̐d) ek būn̐d bhī (na lahāy) nahīṁ
milatī .
bhāvārtha :un narakoṁmeṁ nārakī ek-dūsareko duḥkh dete
rahate haiṁ arthāt kuttoṁkī bhān̐ti hameśā āpasameṁ laṛate rahate haiṁ . ve
ek-dūsareke śarīrake ṭukaṛe-ṭukaṛe kar ḍālate haiṁ; tathāpi unake

Page 15 of 192
PDF/HTML Page 39 of 216
single page version

background image
śarīr bārambār pārekī bhān̐ti bikharakar phi ra juṛ jāte haiṁ .
saṁkliṣṭa pariṇāmavāle ambarīṣ ādi jātike asurakumār dev
pahale, dūsare tathā tīsare narak tak jākar vahān̐kī tīvra yātanāoṁmeṁ
paṛe hue nārakiyoṁko apane avadhijñānake dvārā paraspar bair
batalākar athavā krūratā aur kutūhalase āpasameṁ laṛāte haiṁ aur
svayaṁ ānandit hote haiṁ . un nārakī jīvoṁko itanī mahān pyās
lagatī hai ki mil jāye to pūre mahāsāgarakā jal bhī pī jāyeṁ;
tathāpi tr̥ṣā śāṁt na ho; kintu pīneke liye jalakī ek būn̐d bhī
nahīṁ milatī
..11..
narakoṁkī bhūkh, āyu aur manuṣyagati prāptikā varṇan
tīnalokako nāj ju khāy, miṭai na bhūkh kaṇā na lahāy .
ye dukh bahu sāgar lauṁ sahai, karam jogataiṁ naragati lahai ..12..
anvayārtha :[un narakoṁmeṁ itanī bhūkh lagatī hai ki ]
pārā ek dhātuke ras samān hotā hai . dharatī par pheṁ kanese vah
amuk aṁś meṁ chār-chār hokar bikhar jātā hai aur punaḥ ekatrit
kar denese ek piṇḍarūp ban jātā hai
.

Page 16 of 192
PDF/HTML Page 40 of 216
single page version

background image
(tīn lokako) tīnoṁ lokakā (nāj) anāj (ju khāy) khā
jāye; tathāpi (bhūkh) kṣudhā (na miṭai) śāṁt na ho, [parantu khāneke
lie ] (kaṇā) ek dānā bhī (na lahāy) nahīṁ milatā . (ye dukh)
aise duḥkh (bahu sāgar lauṁ) anek sāgaropam kāl tak (sahai)
sahan karatā hai, (karam jogataiṁ) kisī viśeṣ śubhakarmake yogase
(naragati) manuṣyagati (lahai) prāpta karatā hai .
bhāvārtha :un narakoṁmeṁ itanī tīvra bhūkh lagatī hai ki
yadi mil jāye to tīnoṁ lokakā anāj ek sāth khā jāyeṁ;
tathāpi kṣudhā śāṁt na ho; parantu vahān̐ khāneke lie ek dānā bhī
nahīṁ milatā . un narakoṁmeṁ yah jīv aise apār duḥkh dīrghakāl
(kamase kam das hajār varṣa aur adhikase adhik tetīs sāgaropam
kāl tak) bhogatā hai . phi ra kisī śubhakarmake udayase yah jīv
manuṣyagati prāpta karatā hai
..12..
manuṣyagatimeṁ garbhanivās tathā prasavakālake duḥkh
jananī udar vasyo nav mās, aṁg sakucataiṁ pāyo trās .
nikasat je dukh pāye ghor, tinako kahat na āve or ..13..
anvayārtha :[manuṣyagatimeṁ bhī yah jīv ] (nav mās)
nau mahīne tak (jananī) mātāke (udar) peṭameṁ (vasyo) rahā; [tab