Chha Dhala-Hindi (iso15919 transliteration). Gatha: 13: mokShadashaka varan,14: ratnatrayak phal aur Atmahitme pravruttika upadesh,15: antim shikh,16: granth rachanAkA kAl aur usame AdhAr (Dhal 6); Chhathavee dhalka saransh; Chhathavee dhalka bhed-sangrah; Chhathavee dhalka lakshan sangrah; Antar pradarshan; Chhathavee dhalki prashnavalee; Adhyatma Atishaykshetra Songadh (District : Bhavnagar) Pincode : 364250.

< Previous Page  


Combined PDF/HTML Page 11 of 11

 

Page 177 of 192
PDF/HTML Page 201 of 216
single page version

background image
(śeṣ) śeṣ cār (aghāti vidhi) aghātiyā karmoṁkā (ghāti) nāś
karake (chinamāṁhi) kuch hī samayameṁ (aṣṭam bhū) āṭhavīṁ
pr̥thvī–īṣat prāgbhār–mokṣakṣetrameṁ (vasaiṁ) nivās karate haiṁ; unako
(vasu karma) āṭh karmoṁkā (vinasaiṁ) nāś ho jānese (samyaktva
ādik) samyaktvādi (sab) samasta (vasu suguṇ) āṭh mukhya
guṇ (lasaiṁ) śobhāyamān hote haiṁ . [aise siddha honevāle
muktātmā ] (saṁsār khār apār pārāvār) saṁsārarūpī khāre tathā
agādh samudrako (tari) pār karake (tīrahiṁ) kināre par (gaye)
pahun̐c jāte haiṁ aur (avikār) vikārarahit, (akal)
śarīrarahit, (arūp) rūparahit, (śuci) śuddha-nirdoṣ (cidrūp)
darśan-jñān-cetanāsvarūp tathā (avināśī) nitya-sthāyī (bhaye)
hote haiṁ .
bhāvārtha :arihanta daśā athavā kevalajñān prāpta
karaneke paścāt us jīvako bhī jin guṇoṁkī paryāyoṁmeṁ aśuddhatā
hotī hai, unakā kramaśaḥ abhāv hokar vah jīv pūrṇa śuddhadaśāko
pragaṭ karatā hai aur us samay asiddhatva nāmak apane
udayabhāvakā nāś hotā hai tathā cār aghāti karmoṁkā bhī svayaṁ
sarvathā abhāv ho jātā hai . siddhadaśāmeṁ samyaktvādi āṭh guṇ
(guṇoṁkī nirmal paryāyeṁ) pragaṭ hote haiṁ . mukhya āṭh guṇ
vyavahārase kahe haiṁ; niścayase to ananta guṇ (sarva guṇoṁkī paryāyeṁ)
śuddha hote haiṁ aur svābhāvik ūrdhvagamanake kāraṇ ek
samayamātrameṁ lokāgrameṁ pahun̐cakar vahān̐ sthir rah jāte haiṁ . aise
jīv saṁsārarūpī duḥkhadāyī tathā agādh samudrase pār ho gaye haiṁ
aur vahī jīv nirvikārī, aśarīrī, amūrtik, śuddha caitanyarūp
tathā avināśī hokar siddhadaśāko prāpta hue haiṁ
..12..

Page 178 of 192
PDF/HTML Page 202 of 216
single page version

background image
mokṣadaśākā varṇan
nijamāṁhiṁ lok-alok guṇ - parajāy pratibimbit thaye .
rahi haiṁ anantānanta kāl, yathā tathā śiv pariṇaye ..
dhani dhanya haiṁ je jīv, narabhav pāy yah kāraj kiyā .
tinahī anādi bhramaṇ paṁcaprakār taji, var sukh liyā ..13..
anvayārtha :(nijamāṁhi) un siddhabhagavānake ātmāmeṁ
(lok-alok) lok tathā alokake (guṇ, parajāy) guṇ aur
paryāyeṁ (pratibimbit thaye) jhalakane lagate haiṁ arthāt jñāt hone lagate
haiṁ; ve (yathā) jisaprakār (śiv) mokṣarūpase (pariṇaye) pariṇamit
hue haiṁ (tathā) usīprakār (anantānanta kāl) ananta-ananta kāl
tak (rahihaiṁ) raheṁge .
(je) jin (jīv) jīvoṁne (narabhav pāy) puruṣ paryāy prāpta
karake (yah) yah munipad ādikī prāptirūp (kāraj) kārya
(kiyā) kiyā hai, ve jīv (dhani dhanya haiṁ) mahān dhanyavādake pātra
haiṁ aur (tinahī) unhīṁ jīvoṁne (anādi) anādikālase cale ā
rahe (paṁc prakār) pān̐c prakārake parivartanarūp (bhramaṇ)
saṁsāraparibhramaṇako (taji) choṛakar (var) uttam (sukh) sukh
(liyā) prāpta kiyā hai .

Page 179 of 192
PDF/HTML Page 203 of 216
single page version

background image
bhāvārtha :siddha bhagavānake ātmāmeṁ kevalajñān dvārā lok
aur alok (samasta padārtha) apane-apane guṇ aur tīnoṁkālakī
paryāyoṁ sahit ek sāth, svaccha darpaṇake dr̥ṣṭāntarūpase-sarva prakārase
spaṣṭa jñāt hote haiṁ; (kintu jñānameṁ darpaṇakī bhān̐ti chāyā aur
ākr̥ti nahīṁ paṛatī) ve pūrṇa pavitratārūp mokṣadaśāko prāpta hue haiṁ
tathā vah daśā vahān̐ vidyamān anya siddha-mukta jīvoṁkī bhān̐ti
anantānanta kāl tak rahegī arthāt aparimit kāl vyatīt ho
jāye; tathāpi unakī akhaṇḍa jñāyakatā-śānti ādimeṁ kiṁcit
bādhā nahīṁ ātī . yah manuṣyaparyāy prāpta karake jin jīvoṁne yah
śuddha caitanyakī prāptirūp kārya kiyā hai, ve jīv mahān dhanyavād
(praśaṁsā)ke pātra haiṁ aur unhoṁne anādikālase cale ā rahe paṁc
parāvartanarūp saṁsārake paribhramaṇakā tyāg karake uttam sukh-
mokṣasukh prāpta kiyā hai
..13..
ratnatrayakā phal aur ātmahitameṁ pravr̥ttikā upadeś
mukhyopacār du bhed yoṁ baṛabhāgi ratnatray dharaiṁ .
aru dhareṁge te śiv lahaiṁ, tin suyaś-jal jag-mal haraiṁ ..
jisaprakār bījako yadi jalā diyā jāye to vah ugatā nahīṁ hai;
usīprakār jinhoṁne saṁsārake kāraṇoṁkā sarvathā nāś kar diyā, ve punaḥ
avatār-janma dhāraṇ nahīṁ karate athavā jisaprakār makkhanase ghī ho
jāneke paścāt punaḥ makkhan nahīṁ banatā; usīprakār ātmākī sampūrṇa
pavitratārūp aśarīrī mokṣadaśā [paramātmapad] pragaṭ karaneke paścāt
usameṁ kabhī aśuddhatā nahīṁ ātī arthāt saṁsārameṁ punaḥ āgaman nahīṁ
hotā .

Page 180 of 192
PDF/HTML Page 204 of 216
single page version

background image
imi jāni, ālas hāni, sāhas ṭhāni, yah sikh ādarau .
jabalauṁ na rog jarā gahai, tabalauṁ jhaṭiti nij hit karau ..14..
anvayārtha :(barḥabhāgi) jo mahā puruṣārthī jīv (yoṁ)
isaprakār (mukhyopacār) niścay aur vyavahār (dubhed) aise do
prakārake (ratnatray) ratnatrayako (dharaiṁ aru dhareṁge) dhāraṇ karate haiṁ
aur kareṁge (te) ve (śiv) mokṣa (lahaiṁ) prāpta karate haiṁ aur (tin)
un jīvoṁkā (suyaś-jal) sukīrtirūpī jal (jag-mal)
saṁsārarūpī mailako (haraiṁ) nāś karatā hai .
(imi) aisā (jāni)
jānakar (ālas) pramād [svarūpameṁ asāvadhānī ] (hāni) choṛakar
(sāhas) puruṣārtha (ṭhāni) karake (yah) yah (sikh) śikṣā-upadeś
(ādarau) grahaṇ karo ki (jabalauṁ) jab tak (rog jarā) rog yā
vr̥ddhāvasthā (na gahai) na āye (tabalauṁ) tab tak (jhaṭiti) śīghra
(nij hit) ātmākā hit (karau) kar lenā cāhiye .
bhāvārtha :jo satpuruṣārthī jīv sarvajña-vītarāgī kathit
niścay aur vyavahāraratnatrayakā svarūp jānakar, upādey tathā hey
tattvoṁkā svarūp samajhakar apane śuddha upādān-āśrit
niścayaratnatrayako ( śuddhātmāśrit vītarāgabhāvasvarūp mokṣamārgako)
dhāraṇ karate haiṁ tathā kareṁge ve jīv pūrṇa pavitratārūp mokṣamārgako
prāpta hote haiṁ aur hoṁge . [guṇasthānake pramāṇameṁ śubharāg ātā hai,
vah vyavahār-ratnatrayakā svarūp jānanā tathā use niścayase upādey
na mānanā, usakā nām vyavahār-ratnatrayakā dhāraṇ karanā hai . ] jo
jīv mokṣako prāpta hue haiṁ aur hoṁge unakā sukīrti rūpī jal kaisā
hai?–ki jo siddha paramātmākā yathārtha svarūp samajhakar svonmukh
honevāle bhavya jīv haiṁ, unake saṁsār (
malinabhāv) rūpī malako

Page 181 of 192
PDF/HTML Page 205 of 216
single page version

background image
haranekā nimitta hai . aisā jānakar pramādako choṛakar sāhas arthāt
saccā puruṣārtha karake yah upadeś aṁgīkār karo . jab tak rog
yā vr̥ddhāvasthāne śarīrako nahīṁ gherā hai, tab tak śīghra vartamānameṁ
hī ātmākā hit kar lo
..14..
antim sīkh
yah rāg-āg dahai sadā, tātaiṁ samāmr̥t seiye .
cir bhaje viṣay-kaṣāy ab to, tyāg nijapad beiye ..
kahā racyo par padameṁ, na tero pad yahai, kyoṁ dukh sahai .
ab ‘‘daul’’ ! hou sukhī svapad-raci, dāv mat cūkau yahai ..15..
anvayārtha :(yah) yah (rāg-āg) rāgarūpī agni
(sadā) anādikālase nirantar jīvako (dahai) jalā rahī hai, (tātaiṁ)
isaliye (samāmr̥t) samatārūp amr̥takā (seiye) sevan karanā
cāhiye . (viṣay-kaṣāy) viṣay-kaṣāyakā (cir bhaje) anādikālase
sevan kiyā hai, (ab to) ab to (tyāg) usakā tyāg karake
(nijapad) ātmasvarūpako (beiye) jānanā cāhiye–prāpta karanā
cāhiye . (par padameṁ) parapadārthoṁmeṁ–parabhāvoṁmeṁ (kahā) kyoṁ (racyo)

Page 182 of 192
PDF/HTML Page 206 of 216
single page version

background image
āsakta-santuṣṭa ho rahā hai? (yahai) yah (pad) pad (tero) terā (na)
nahīṁ hai . tū (dukh) duḥkh (kyoṁ) kisaliye (sahai) sahan karatā hai?
(daul !) he daulatarām ! (ab) ab (svapad) apane
ātmapad–siddhapadameṁ (raci) lagakar (sukhī) sukhī (hou) hoo !
(yah) yah (dāv) avasar (mat cūkau) na gam̐vāo !
bhāvārtha :yah rāg (moh, ajñān) rūpī agni
anādikālase nirantar saṁsārī jīvoṁko jalā rahī hai-duḥkhī kar
rahī hai; isaliye jīvoṁko niścayaratnatrayamay samatārūpī amr̥takā
pān karanā cāhiye, jisase rāg-dveṣ-moh (ajñān)kā nāś ho .
viṣay-kaṣāyoṁkā sevan viparīt puruṣārtha dvārā anādikālase kar
rahā hai; ab usakā tyāg karake ātmapad (mokṣa) prāpta karanā
cāhiye . tū duḥkh kisaliye sahan karatā hai ? terā vāstavik
svarūp anantadarśan-jñān-sukh aur anantavīrya hai, usameṁ līn
honā cāhiye . aisā karanese hī saccā-sukh mokṣa prāpta ho sakatā
hai; isaliye he daulatarām ! he jīv ! ab ātmasvarūpakī prāpti
kar ! ātmasvarūpako pahicān ! yah uttam avasar bārambār prāpta
nahīṁ hotā; isaliye ise na gam̐vā . sāṁsārik mohakā tyāg karake
mokṣaprāptikā upāy kar !
yahān̐ viśeṣ yah samajhanā ki–jīv anādikālase
mithyātvarūpī agni tathā rāg-dveṣarūp apane aparādhase hī duḥkhī
ho rahā hai; isaliye apane yathārtha puruṣārthase hī sukhī ho sakatā
hai . aisā niyam honese jaṛakarmake udayase yā kisī parake kāraṇ
duḥkhī ho rahā hai athavā parake dvārā jīvako lābh-hāni hote haiṁ
–aisā mānanā ucit nahīṁ hai
..15..

Page 183 of 192
PDF/HTML Page 207 of 216
single page version

background image
grantha-racanākā kāl aur usameṁ ādhār
ik nav vasu ik varṣakī, tīj śukla vaiśākh .
karayo tattva-upadeś yah, lakhi budhajanakī bhākh ..
laghu-dhī tathā pramādataiṁ, śabda arthakī bhūl .
sudhī sudhār parḥo sadā, jo pāvo bhav-kūl ..16..
bhāvārtha :paṇḍit budhajanakr̥t chahaḍhālāke kathanakā
ādhār lekar maiṁne (daulatarāmane) vikram saṁvat 1891 vaiśākh śukla
3 (akṣay tr̥tīyā)ke din is chahaḍhālā granthakī racanā kī hai .
merī alpabuddhi tathā pramādavaś usameṁ kahīṁ śabdakī yā arthakī bhūl
rah gaī ho to buddhimān use sudhārakar parḥeṁ, tāki jīv saṁsār-
samudrako pār karanemeṁ śaktimān ho .
chaṭhavīṁ ḍhālakā sārāṁś
jis cāritrake honese samasta parapadārthoṁse vr̥tti haṭ jātī
hai, varṇādi tathā rāgādise caitanyabhāvako pr̥thak kar liyā jātā
hai, apane ātmāmeṁ, ātmāke liye, ātmā dvārā, apane ātmākā
hī anubhav hone lagatā hai, vahān̐ nay, pramāṇ, nikṣep, guṇ-guṇī,
jñān-jñātā-jñey, dhyān-dhyātā-dhyey, kartā-karma aur kriyā ādi
is granthameṁ chah prakārake chanda aur chah prakaraṇ haiṁ, isaliye tathā
jis prakār tīkṣṇa śastroṁke prahārako rokanevālī ḍhāl hotī hai,
usīprakār jīvako ahitakārī śatru–mithyātva, rāgādi, āsravoṁ-
kā tathā ajñānāṁdhakārako rokaneke liye ḍhālake samān yah chah
prakaraṇ hai; isaliye is granthakā nām chahaḍhālā rakhā gayā hai
.

Page 184 of 192
PDF/HTML Page 208 of 216
single page version

background image
bhedoṁkā kiṁcit vikalpa nahīṁ rahatā; śuddha upayogarūp abhed
ratnatray dvārā śuddha caitanyakā hī anubhav hone lagatā hai, use
svarūpācaraṇacāritra kahate haiṁ . yah svarūpācaraṇacāritra cauthe
guṇasthānase prārambha hokar munidaśāmeṁ adhik ucca hotā hai .
tatpaścāt śukladhyān dvārā cār ghātikarmoṁkā nāś hone par vah
jīv kevalajñān prāpta karake 18 doṣ rahit śrī arihantapad prāpta
karatā hai; phi ra śeṣ cār aghātikarmoṁkā bhī nāś karake kṣaṇamātrameṁ
mokṣa prāpta kar letā hai; us ātmāmeṁ anantakāl tak ananta
catuṣṭayakā (anantajñān-darśan-sukh-vīryakā) ek-sā anubhav hotā
rahatā hai; phi ra use paṁcaparāvartanarūp saṁsārameṁ nahīṁ bhaṭakanā paṛatā;
vah kabhī avatār dhāraṇ nahīṁ karatā; sadaiv akṣay-ananta sukhakā
anubhav karatā hai; akhaṇḍit jñān-ānandarūp anantaguṇoṁmeṁ niścal
rahatā hai; use mokṣasvarūp kahate haiṁ .
jo jīv mokṣakī prāptike liye is ratnatrayako dhāraṇ karate
haiṁ aur kareṁge, unheṁ avaśya hī mokṣakī prāpti hogī . pratyek saṁsārī
jīv mithyātva, kaṣāy aur viṣayoṁkā sevan to anādikālase
karatā āyā hai; kintu usase use kiṁcit śānti prāpta nahīṁ huī .
śāntikā ekamātra kāraṇ to mokṣamārga hai; usameṁ us jīvane kabhī
tatparatāpūrvak pravr̥tti nahīṁ kī; isaliye ab bhī yadi śāntikī
(ātmahitakī) icchā ho to ālasyako choṛakar, (ātmākā)
kartavya samajhakar; rog aur vr̥ddhāvasthādi ānese pūrva hī mokṣamārgameṁ
pravr̥tta ho jānā cāhiye; kyoṁki yah puruṣaparyāy, satsamāgam ādi
suyog bārambār prāpta nahīṁ hote; isaliye unheṁ vyartha na gam̐vākar
avaśya hī ātmahit sādh lenā cāhiye .

Page 185 of 192
PDF/HTML Page 209 of 216
single page version

background image
chaṭhavīṁ ḍhālakā bhed-saṁgrah
aṁtaraṁg tapake nām :–prāyaścit, vinay, vaiyāvr̥tya, svādhyāy,
vyutsarga aur dhyān .
upayog–śuddha upayog, śubh upayog aur aśubh upayog–aise tīn
upayog haiṁ . yah cāritraguṇakī avasthāen̐ haiṁ . (jānanā-
dekhanā vah jñān-darśanaguṇakā upayog hai– yah bāt yahān̐
nahīṁ hai .)
chiyālīs doṣ–dātāke āśrit 16 udgam doṣ, pātrake āśrit
16 utpādan doṣ tathā āhār sambandhī 10 aur bhojan
kriyā sambandhī 4–aise kul 46 doṣ haiṁ .
tīn ratna–samyagdarśan, samyagjñān aur samyakcāritra .
terah prakārakā cāritra–pān̐c mahāvrat, pān̐c samiti aur tīn gupti .
dharma–uttam kṣamā, mārdav, ārjav, satya, śauc, saṁyam, tap, tyāg,
ākiṁcanya aur brahmacarya–aise das prakār haiṁ . [dasoṁ dharmoṁko
uttam saṁjñā hai; isaliye niścayasamyakdarśanapūrvak
vītarāgabhāvanāke hī ve das prakār haiṁ . ]
munikī kriyā– (munike guṇ) –mūlaguṇ 28 haiṁ .
ratnatray–niścay aur vyavahār athavā mukhya aur upacār–aise do
prakār haiṁ .
siddha paramātmāke guṇ–sarva guṇoṁmeṁ sampūrṇa śuddhatā pragaṭ hone par
sarva prakārase aśuddha paryāyoṁkā nāś honese, jñānāvaraṇādi
āṭhoṁ karmoṁkā svayaṁ sarvathā nāś ho jātā hai aur guṇ

Page 186 of 192
PDF/HTML Page 210 of 216
single page version

background image
pragaṭ nahīṁ hote; kintu guṇoṁkī nirmal paryāyeṁ pragaṭ hotī
haiṁ; jaise ki–anantadarśan-jñān-samyaktva-sukh, anantavīrya,
aṭal avagāhanā, amūrtik (sūkṣmatva) aur agurulaghutva .
–yah āṭh mukhya guṇ vyavahārase kahe haiṁ, niścayase to
pratyek siddhake ananta guṇ samajhanā cāhiye .
śīl–acetan strī–tīn [kaṭhor sparśa, komal sparśa, citrapaṭ ]
prakārakī, usake sāth tīn karaṇ [karanā, karānā aur
anumodanā karanā ] se do [man, vacan ] yog dvārā pān̐c
indriyān̐ [karṇa, cakṣu, ghrāṇ, rasanā aur sparśa ] se cār
saṁjñā [āhār, bhay, maithun, parigrah ] sahit dravyase sevan
aur bhāvase sevan 3×3×2×5×4×2=720–aise bhed
hue .
cetan strī–[devī, manuṣya, tiryaṁc ] tīn prakārakī, unake sāth tīn
karaṇ [karanā, karānā aur anumodanā karanā ] se tīn
[man, vacan, kāyārūp ] yog dvārā, pān̐c [karṇa, cakṣu, ghrāṇ,
rasanā, sparśarūp ] indriyoṁse, cār [āhār, bhay, maithun,
parigrah ] saṁjñā sahit dravyase aur bhāvase, solah
[anantānubandhī, apratyākhyānāvaraṇīy, pratyākhyānāvaraṇīy ]
aur saṁjvalan–in cār prakārase krodh, mān, māyā,
lobh–aise pratyek ] prakārase sevan 3×3×3×5×4
×2×16=17280 bhed hue .
pratham 720 aur dūsare 17280 bhed milakar=18000
bhed maithun-karmake doṣarūp bhed haiṁ; unakā abhāv so śīl
hai; use nirmal svabhāv athavā śīl kahate haiṁ .

Page 187 of 192
PDF/HTML Page 211 of 216
single page version

background image
nay–niścay aur vyavahār .
nikṣep–nām, sthāpanā, dravya aur bhāv–ye cār haiṁ .
pramāṇ–pratyakṣa aur parokṣa .
chaṭhavīṁ ḍhālakā lakṣaṇ-saṁgrah
aṁtaraṁg tap–śubhāśubh icchāoṁke nirodhapūrvak ātmāmeṁ nirmal
jñān-ānaṁdake anubhavase akhaṇḍit pratāpavanta rahanā;
nistaraṁg caitanyarūpase śobhit honā .
anubhav–svonmukh hue jñān aur sukhakā rasāsvādan .
vastu vicārat dhyāvataiṁ, man pāve viśrām .
ras svādat sukh ūpajai, anubhav yāko nām ..
āvaśyak–muniyoṁko avaśya karane yogya svavaś śuddha ācaraṇ .
kāyagupti–kāyākī or upayog na jākar ātmāmeṁ hī līnatā .
gupti–man, vacan, kāyākī or upayogakī pravr̥ttiko bhalī-bhān̐ti
ātmabhānapūrvak rokanā arthāt ātmāmeṁ hī līnatā honā so
gupti hai .
tap–svarūpaviśrānta, nistaraṁgarūpase nij śuddhatāmeṁ pratāpavanta
honā–śobhāyamān honā so tap hai . usameṁ jitanī śubhāśubh
icchāoṁkā nirodh hokar śuddhatā barḥatī hai, vah tap hai,
anya bārah bhed to vyavahār (upacār) tapake haiṁ .
dhyān–sarva vikalpoṁko choṛakar apane jñānako lakṣameṁ sthir karanā
so dhyān hai .

Page 188 of 192
PDF/HTML Page 212 of 216
single page version

background image
nay–vastuke ek aṁśako mukhya karake jāne vah nay hai aur vah
upayogātmak hai . samyak śrutajñānapramāṇakā aṁś vah nay hai .
nikṣep–nāyajñān dvārā bādhārahitarūpase prasaṁgavaśāt padārthameṁ
nāmādikī sthāpanā karanā so nikṣep hai .
parigrah–paravastumeṁ mamatābhāv (moh athavā mamatva) .
pariṣahajay–duḥkhake kāraṇ milanese duḥkhī na ho tathā sukhake
kāraṇ milanese sukhī na ho; kintu jñātārūpase us jñeyakā
jānanevālā hī rahe–vahī saccā pariṣahajay hai .
pratikramaṇ–mithyādarśan, mithyājñān evaṁ mithyācāritrako niravaśeṣ-
rūpase choṛakar samyagdarśan, samyagjñān, samyakcāritrako
(jīv) bhātā hai, vah (jīv) pratikramaṇ hai .
(niyamasār gāthā-91)
pramāṇ–sva-par vastukā niścay karanevālā samyagjñān .
bahiraṁg tap–dūsare dekh sakeṁ aise par-padārthoṁse sambandhit
icchānirodh .
manogupti–manakī or upayog na jākar ātmāmeṁ hī līnatā .
mahāvrat–niścayaratnatrayapūrvak tīnoṁ yog (man, vacan, kāy) tathā
karane-karāne-anumodanake bhed sahit hiṁsādi pān̐c pāpoṁkā
sarvathā tyāg .
jain sādhu (muni)ko hiṁsā, jhūṭh, corī, abrahma aur
parigrah–in pān̐coṁ pāpoṁkā sarvathā tyāg hotā hai .
ratnatray–niścayasamyagdarśan-jñān-cāritra .

Page 189 of 192
PDF/HTML Page 213 of 216
single page version

background image
vacanagupti–bolanekī icchāko rokanā arthāt ātmāmeṁ līnatā .
śukladhyān–atyanta nirmal, vītarāgatā pūrṇa dhyān .
śuddha upayog–śubh-aśubh rāg-dveṣādise rahit ātmākī cāritra-
pariṇati .
samiti–pramādarahit yatnācārasahit samyak pravr̥tti .
svarūpācaraṇacāritra–ātma–svarūpameṁ ekāgratāpūrvak ramaṇatā
līnatā .
antar-pradarśan
1. ‘‘nay’’ to jñātā arthāt jānanevālā hai aur ‘‘nikṣep’’ jñey
arthāt jñānameṁ jñāt hone yogya hai .
2. pramāṇ to vastuke sāmānya-viśeṣ samasta bhāgoṁko jānatā hai;
kintu nay vastuke ek bhāgako mukhya rakhakar jānatā hai .
3. śubh upayog to bandhakā athavā saṁsārakā kāraṇ hai; kintu
śuddha upayog nirjarā aur mokṣakā kāraṇ hai .
praśnāvalī
1. aṁtaraṁg tap, anubhav, āvaśyak, gupti, guptiyān̐, tap,
dravyahiṁsā, ahiṁsā, dhyānastha muni, nay, niścay, ātmacāritra,
parigrah, pramāṇ, pramād, pratikramaṇ, bahiraṁg tap, bhāvahiṁsā,
ahiṁsā, mahāvrat, paṁc mahāvrat, ratnatray, śuddhātma anubhav,
śuddha upayog, śukladhyān, samiti aur samitiyoṁke lakṣaṇ
batalāo .

Page 190 of 192
PDF/HTML Page 214 of 216
single page version

background image
2. aghātiyā, āvaśyak, upayog, kāyagupti, chiyālīs doṣ,
tap, dharma, parigrah, pramād, pramāṇ, munikriyā, mahāvrat,
ratnatray, śīl, śeṣ guṇ, samiti, sādhuguṇ aur siddhaguṇake
bhed kaho .
3. nay aur nikṣepameṁ, pramāṇ aur nayameṁ, jñān aur ātmāmeṁ, śubh
upayog aur śuddha upayogameṁ antar batalāo .
4. āṭhavīṁ pr̥thvī, grantha, granthakār, grantha-chanda, grantha-prakaraṇ,
sarvottam tap, sarvottam dharma, saṁyamakā upakaraṇ, śucikā
upakaraṇ aur jñānakā upakaraṇ–ādike nām batalāo .
5. dhyānastha muni, samyagjñān aur siddhakā sukh ādike dr̥ṣṭānta
batālāo .
6. chah ḍhāloṁke nām, munike pīṁchī ādikā aparigrahapanā,
ratnatrayake nām, śrāvak ko nagnatākā abhāv ādike siph r
kāraṇ batalāo .
7. arihanta daśākā samay, antim upadeś, ātmasthiratāke
samayakā sukh, keśaloṁcakā samay, karmanāśase utpanna
honevāle guṇoṁkā vibhāg, grantha-racanākā kāl, jīvakī
nityatā tathā amūrtikapanā, pariṣah-jayakā phal, rāgarūpī
agnikī śāntikā upāy, śuddha ātmā, śuddha upayogakā
vicār aur daśā, sakalacāritra, siddhoṁkī āyu, nivāsasthān
aur samay tathā svarūpācaraṇacāritrādikā varṇan karo .
8. samyagdarśan, samyagjñān, samyakcāritra, deśacāritra,
sakalacāritra, cār gati, svarūpācaraṇacāritra, bārah vrat,

Page 191 of 192
PDF/HTML Page 215 of 216
single page version

background image
bārah bhāvanā, mithyātva aur mokṣādi viṣayoṁ par lekh likho .
9. digambar jain munikā bhojan, samatā, vihār, nagnatāse hāni-
lābh; digambar jain muniko rātrigamanakā vidhi yā niṣedh,
digambar jain muniko ghaṛī, caṭāī (āsan) yā caśmā ādi
rakhanekā vidhi yā niṣedh–ādi bātoṁkā spaṣṭīkaraṇ karo .
10. amuk śabda, caraṇ aur chandakā artha yā bhāvārtha kaho .
chaṭhavīṁ ḍhālakā sārāṁś batalāo .
iti kavivar paṇḍit daulatarām viracit
chahaḍhālāke gujarātī–anuvādakā hindī-anuvād
samāpta