Page 177 of 192
PDF/HTML Page 201 of 216
single page version
karake (chinamāṁhi) kuch hī samayameṁ (aṣṭam bhū) āṭhavīṁ
pr̥thvī–īṣat prāgbhār–mokṣakṣetrameṁ (vasaiṁ) nivās karate haiṁ; unako
(vasu karma) āṭh karmoṁkā (vinasaiṁ) nāś ho jānese (samyaktva
ādik) samyaktvādi (sab) samasta (vasu suguṇ) āṭh mukhya
guṇ (lasaiṁ) śobhāyamān hote haiṁ . [aise siddha honevāle
muktātmā ] (saṁsār khār apār pārāvār) saṁsārarūpī khāre tathā
agādh samudrako (tari) pār karake (tīrahiṁ) kināre par (gaye)
pahun̐c jāte haiṁ aur (avikār) vikārarahit, (akal)
śarīrarahit, (arūp) rūparahit, (śuci) śuddha-nirdoṣ (cidrūp)
darśan-jñān-cetanāsvarūp tathā (avināśī) nitya-sthāyī (bhaye)
hote haiṁ .
hotī hai, unakā kramaśaḥ abhāv hokar vah jīv pūrṇa śuddhadaśāko
pragaṭ karatā hai aur us samay asiddhatva nāmak apane
udayabhāvakā nāś hotā hai tathā cār aghāti karmoṁkā bhī svayaṁ
sarvathā abhāv ho jātā hai . siddhadaśāmeṁ samyaktvādi āṭh guṇ
(guṇoṁkī nirmal paryāyeṁ) pragaṭ hote haiṁ . mukhya āṭh guṇ
vyavahārase kahe haiṁ; niścayase to ananta guṇ (sarva guṇoṁkī paryāyeṁ)
śuddha hote haiṁ aur svābhāvik ūrdhvagamanake kāraṇ ek
samayamātrameṁ lokāgrameṁ pahun̐cakar vahān̐ sthir rah jāte haiṁ . aise
jīv saṁsārarūpī duḥkhadāyī tathā agādh samudrase pār ho gaye haiṁ
aur vahī jīv nirvikārī, aśarīrī, amūrtik, śuddha caitanyarūp
tathā avināśī hokar siddhadaśāko prāpta hue haiṁ
Page 178 of 192
PDF/HTML Page 202 of 216
single page version
hue haiṁ (tathā) usīprakār (anantānanta kāl) ananta-ananta kāl
(kiyā) kiyā hai, ve jīv (dhani dhanya haiṁ) mahān dhanyavādake pātra
haiṁ aur (tinahī) unhīṁ jīvoṁne (anādi) anādikālase cale ā
rahe (paṁc prakār) pān̐c prakārake parivartanarūp (bhramaṇ)
saṁsāraparibhramaṇako (taji) choṛakar (var) uttam (sukh) sukh
(liyā) prāpta kiyā hai .
Page 179 of 192
PDF/HTML Page 203 of 216
single page version
paryāyoṁ sahit ek sāth, svaccha darpaṇake dr̥ṣṭāntarūpase-sarva prakārase
spaṣṭa jñāt hote haiṁ; (kintu jñānameṁ darpaṇakī bhān̐ti chāyā aur
ākr̥ti nahīṁ paṛatī) ve pūrṇa pavitratārūp mokṣadaśāko prāpta hue haiṁ
tathā vah daśā vahān̐ vidyamān anya siddha-mukta jīvoṁkī bhān̐ti
bādhā nahīṁ ātī . yah manuṣyaparyāy prāpta karake jin jīvoṁne yah
śuddha caitanyakī prāptirūp kārya kiyā hai, ve jīv mahān dhanyavād
(praśaṁsā)ke pātra haiṁ aur unhoṁne anādikālase cale ā rahe paṁc
parāvartanarūp saṁsārake paribhramaṇakā tyāg karake uttam sukh-
mokṣasukh prāpta kiyā hai
usīprakār jinhoṁne saṁsārake kāraṇoṁkā sarvathā nāś kar diyā, ve punaḥ
avatār-janma dhāraṇ nahīṁ karate athavā jisaprakār makkhanase ghī ho
jāneke paścāt punaḥ makkhan nahīṁ banatā; usīprakār ātmākī sampūrṇa
pavitratārūp aśarīrī mokṣadaśā [paramātmapad] pragaṭ karaneke paścāt
usameṁ kabhī aśuddhatā nahīṁ ātī arthāt saṁsārameṁ punaḥ āgaman nahīṁ
hotā .
Page 180 of 192
PDF/HTML Page 204 of 216
single page version
prakārake (ratnatray) ratnatrayako (dharaiṁ aru dhareṁge) dhāraṇ karate haiṁ
aur kareṁge (te) ve (śiv) mokṣa (lahaiṁ) prāpta karate haiṁ aur (tin)
un jīvoṁkā (suyaś-jal) sukīrtirūpī jal (jag-mal)
saṁsārarūpī mailako (haraiṁ) nāś karatā hai .
(sāhas) puruṣārtha (ṭhāni) karake (yah) yah (sikh) śikṣā-upadeś
(ādarau) grahaṇ karo ki (jabalauṁ) jab tak (rog jarā) rog yā
vr̥ddhāvasthā (na gahai) na āye (tabalauṁ) tab tak (jhaṭiti) śīghra
(nij hit) ātmākā hit (karau) kar lenā cāhiye .
tattvoṁkā svarūp samajhakar apane śuddha upādān-āśrit
niścayaratnatrayako ( śuddhātmāśrit vītarāgabhāvasvarūp mokṣamārgako)
dhāraṇ karate haiṁ tathā kareṁge ve jīv pūrṇa pavitratārūp mokṣamārgako
prāpta hote haiṁ aur hoṁge . [guṇasthānake pramāṇameṁ śubharāg ātā hai,
vah vyavahār-ratnatrayakā svarūp jānanā tathā use niścayase upādey
na mānanā, usakā nām vyavahār-ratnatrayakā dhāraṇ karanā hai . ] jo
jīv mokṣako prāpta hue haiṁ aur hoṁge unakā sukīrti rūpī jal kaisā
hai?–ki jo siddha paramātmākā yathārtha svarūp samajhakar svonmukh
honevāle bhavya jīv haiṁ, unake saṁsār (
Page 181 of 192
PDF/HTML Page 205 of 216
single page version
saccā puruṣārtha karake yah upadeś aṁgīkār karo . jab tak rog
yā vr̥ddhāvasthāne śarīrako nahīṁ gherā hai, tab tak śīghra vartamānameṁ
hī ātmākā hit kar lo
isaliye (samāmr̥t) samatārūp amr̥takā (seiye) sevan karanā
cāhiye . (viṣay-kaṣāy) viṣay-kaṣāyakā (cir bhaje) anādikālase
sevan kiyā hai, (ab to) ab to (tyāg) usakā tyāg karake
(nijapad) ātmasvarūpako (beiye) jānanā cāhiye–prāpta karanā
cāhiye . (par padameṁ) parapadārthoṁmeṁ–parabhāvoṁmeṁ (kahā) kyoṁ (racyo)
Page 182 of 192
PDF/HTML Page 206 of 216
single page version
nahīṁ hai . tū (dukh) duḥkh (kyoṁ) kisaliye (sahai) sahan karatā hai?
(daul !) he daulatarām ! (ab) ab (svapad) apane
ātmapad–siddhapadameṁ (raci) lagakar (sukhī) sukhī (hou) hoo !
(yah) yah (dāv) avasar (mat cūkau) na gam̐vāo !
rahī hai; isaliye jīvoṁko niścayaratnatrayamay samatārūpī amr̥takā
pān karanā cāhiye, jisase rāg-dveṣ-moh (ajñān)kā nāś ho .
viṣay-kaṣāyoṁkā sevan viparīt puruṣārtha dvārā anādikālase kar
rahā hai; ab usakā tyāg karake ātmapad (mokṣa) prāpta karanā
cāhiye . tū duḥkh kisaliye sahan karatā hai ? terā vāstavik
svarūp anantadarśan-jñān-sukh aur anantavīrya hai, usameṁ līn
honā cāhiye . aisā karanese hī saccā-sukh mokṣa prāpta ho sakatā
hai; isaliye he daulatarām ! he jīv ! ab ātmasvarūpakī prāpti
kar ! ātmasvarūpako pahicān ! yah uttam avasar bārambār prāpta
nahīṁ hotā; isaliye ise na gam̐vā . sāṁsārik mohakā tyāg karake
mokṣaprāptikā upāy kar !
ho rahā hai; isaliye apane yathārtha puruṣārthase hī sukhī ho sakatā
hai . aisā niyam honese jaṛakarmake udayase yā kisī parake kāraṇ
duḥkhī ho rahā hai athavā parake dvārā jīvako lābh-hāni hote haiṁ
–aisā mānanā ucit nahīṁ hai
Page 183 of 192
PDF/HTML Page 207 of 216
single page version
3 (akṣay tr̥tīyā)ke din is chahaḍhālā granthakī racanā kī hai .
merī alpabuddhi tathā pramādavaś usameṁ kahīṁ śabdakī yā arthakī bhūl
rah gaī ho to buddhimān use sudhārakar parḥeṁ, tāki jīv saṁsār-
samudrako pār karanemeṁ śaktimān ho .
hai, apane ātmāmeṁ, ātmāke liye, ātmā dvārā, apane ātmākā
hī anubhav hone lagatā hai, vahān̐ nay, pramāṇ, nikṣep, guṇ-guṇī,
jñān-jñātā-jñey, dhyān-dhyātā-dhyey, kartā-karma aur kriyā ādi
jis prakār tīkṣṇa śastroṁke prahārako rokanevālī ḍhāl hotī hai,
usīprakār jīvako ahitakārī śatru–mithyātva, rāgādi, āsravoṁ-
kā tathā ajñānāṁdhakārako rokaneke liye ḍhālake samān yah chah
prakaraṇ hai; isaliye is granthakā nām chahaḍhālā rakhā gayā hai
Page 184 of 192
PDF/HTML Page 208 of 216
single page version
ratnatray dvārā śuddha caitanyakā hī anubhav hone lagatā hai, use
svarūpācaraṇacāritra kahate haiṁ . yah svarūpācaraṇacāritra cauthe
guṇasthānase prārambha hokar munidaśāmeṁ adhik ucca hotā hai .
tatpaścāt śukladhyān dvārā cār ghātikarmoṁkā nāś hone par vah
jīv kevalajñān prāpta karake 18 doṣ rahit śrī arihantapad prāpta
karatā hai; phi ra śeṣ cār aghātikarmoṁkā bhī nāś karake kṣaṇamātrameṁ
mokṣa prāpta kar letā hai; us ātmāmeṁ anantakāl tak ananta
catuṣṭayakā (anantajñān-darśan-sukh-vīryakā) ek-sā anubhav hotā
rahatā hai; phi ra use paṁcaparāvartanarūp saṁsārameṁ nahīṁ bhaṭakanā paṛatā;
vah kabhī avatār dhāraṇ nahīṁ karatā; sadaiv akṣay-ananta sukhakā
anubhav karatā hai; akhaṇḍit jñān-ānandarūp anantaguṇoṁmeṁ niścal
rahatā hai; use mokṣasvarūp kahate haiṁ .
jīv mithyātva, kaṣāy aur viṣayoṁkā sevan to anādikālase
karatā āyā hai; kintu usase use kiṁcit śānti prāpta nahīṁ huī .
śāntikā ekamātra kāraṇ to mokṣamārga hai; usameṁ us jīvane kabhī
tatparatāpūrvak pravr̥tti nahīṁ kī; isaliye ab bhī yadi śāntikī
(ātmahitakī) icchā ho to ālasyako choṛakar, (ātmākā)
kartavya samajhakar; rog aur vr̥ddhāvasthādi ānese pūrva hī mokṣamārgameṁ
pravr̥tta ho jānā cāhiye; kyoṁki yah puruṣaparyāy, satsamāgam ādi
suyog bārambār prāpta nahīṁ hote; isaliye unheṁ vyartha na gam̐vākar
avaśya hī ātmahit sādh lenā cāhiye .
Page 185 of 192
PDF/HTML Page 209 of 216
single page version
dekhanā vah jñān-darśanaguṇakā upayog hai– yah bāt yahān̐
nahīṁ hai .)
kriyā sambandhī 4–aise kul 46 doṣ haiṁ .
terah prakārakā cāritra–pān̐c mahāvrat, pān̐c samiti aur tīn gupti .
dharma–uttam kṣamā, mārdav, ārjav, satya, śauc, saṁyam, tap, tyāg,
uttam saṁjñā hai; isaliye niścayasamyakdarśanapūrvak
vītarāgabhāvanāke hī ve das prakār haiṁ . ]
ratnatray–niścay aur vyavahār athavā mukhya aur upacār–aise do
āṭhoṁ karmoṁkā svayaṁ sarvathā nāś ho jātā hai aur guṇ
Page 186 of 192
PDF/HTML Page 210 of 216
single page version
haiṁ; jaise ki–anantadarśan-jñān-samyaktva-sukh, anantavīrya,
aṭal avagāhanā, amūrtik (sūkṣmatva) aur agurulaghutva .
–yah āṭh mukhya guṇ vyavahārase kahe haiṁ, niścayase to
pratyek siddhake ananta guṇ samajhanā cāhiye .
anumodanā karanā ] se do [man, vacan ] yog dvārā pān̐c
indriyān̐ [karṇa, cakṣu, ghrāṇ, rasanā aur sparśa ] se cār
saṁjñā [āhār, bhay, maithun, parigrah ] sahit dravyase sevan
aur bhāvase sevan 3×3×2×5×4×2=720–aise bhed
hue .
[man, vacan, kāyārūp ] yog dvārā, pān̐c [karṇa, cakṣu, ghrāṇ,
rasanā, sparśarūp ] indriyoṁse, cār [āhār, bhay, maithun,
parigrah ] saṁjñā sahit dravyase aur bhāvase, solah
[anantānubandhī, apratyākhyānāvaraṇīy, pratyākhyānāvaraṇīy ]
aur saṁjvalan–in cār prakārase krodh, mān, māyā,
lobh–aise pratyek ] prakārase sevan 3×3×3×5×4
×2×16=17280 bhed hue .
hai; use nirmal svabhāv athavā śīl kahate haiṁ .
Page 187 of 192
PDF/HTML Page 211 of 216
single page version
nikṣep–nām, sthāpanā, dravya aur bhāv–ye cār haiṁ .
pramāṇ–pratyakṣa aur parokṣa .
nistaraṁg caitanyarūpase śobhit honā .
ras svādat sukh ūpajai, anubhav yāko nām ..
kāyagupti–kāyākī or upayog na jākar ātmāmeṁ hī līnatā .
gupti–man, vacan, kāyākī or upayogakī pravr̥ttiko bhalī-bhān̐ti
gupti hai .
icchāoṁkā nirodh hokar śuddhatā barḥatī hai, vah tap hai,
anya bārah bhed to vyavahār (upacār) tapake haiṁ .
Page 188 of 192
PDF/HTML Page 212 of 216
single page version
pariṣahajay–duḥkhake kāraṇ milanese duḥkhī na ho tathā sukhake
jānanevālā hī rahe–vahī saccā pariṣahajay hai .
(jīv) bhātā hai, vah (jīv) pratikramaṇ hai .
bahiraṁg tap–dūsare dekh sakeṁ aise par-padārthoṁse sambandhit
mahāvrat–niścayaratnatrayapūrvak tīnoṁ yog (man, vacan, kāy) tathā
sarvathā tyāg .
Page 189 of 192
PDF/HTML Page 213 of 216
single page version
śukladhyān–atyanta nirmal, vītarāgatā pūrṇa dhyān .
śuddha upayog–śubh-aśubh rāg-dveṣādise rahit ātmākī cāritra-
svarūpācaraṇacāritra–ātma–svarūpameṁ ekāgratāpūrvak ramaṇatā
parigrah, pramāṇ, pramād, pratikramaṇ, bahiraṁg tap, bhāvahiṁsā,
ahiṁsā, mahāvrat, paṁc mahāvrat, ratnatray, śuddhātma anubhav,
śuddha upayog, śukladhyān, samiti aur samitiyoṁke lakṣaṇ
batalāo .
Page 190 of 192
PDF/HTML Page 214 of 216
single page version
ratnatray, śīl, śeṣ guṇ, samiti, sādhuguṇ aur siddhaguṇake
bhed kaho .
upakaraṇ aur jñānakā upakaraṇ–ādike nām batalāo .
kāraṇ batalāo .
honevāle guṇoṁkā vibhāg, grantha-racanākā kāl, jīvakī
nityatā tathā amūrtikapanā, pariṣah-jayakā phal, rāgarūpī
agnikī śāntikā upāy, śuddha ātmā, śuddha upayogakā
vicār aur daśā, sakalacāritra, siddhoṁkī āyu, nivāsasthān
aur samay tathā svarūpācaraṇacāritrādikā varṇan karo .
Page 191 of 192
PDF/HTML Page 215 of 216
single page version
digambar jain muniko ghaṛī, caṭāī (āsan) yā caśmā ādi
rakhanekā vidhi yā niṣedh–ādi bātoṁkā spaṣṭīkaraṇ karo .