ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନକେ ଭେଦ, ପରୋକ୍ଷ ଔର ଦେଶପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷକେ ଲକ୍ଷଣ
ତାସ ଭେଦ ଦୋ ହୈଂ, ପରୋକ୍ଷ ପରତଛି ତିନ ମାଂହୀଂ .
ମତି ଶ୍ରୁତ ଦୋଯ ପରୋକ୍ଷ, ଅକ୍ଷ – ମନତୈଂ ଉପଜାହୀଂ ..
ଅଵଧିଜ୍ଞାନ ମନପର୍ଜଯ ଦୋ ହୈଂ ଦେଶ-ପ୍ରତଚ୍ଛା .
ଦ୍ରଵ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ର ପରିମାଣ ଲିଯେ ଜାନୈ ଜିଯ ସ୍ଵଚ୍ଛା ..୩..
ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : – (ତାସ) ଉସ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନକେ (ପରୋକ୍ଷ) ପରୋକ୍ଷ
ଔର (ପରତଛି) ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ (ଦୋ) ଦୋ (ଭେଦ ହୈଂ) ଭେଦ ହୈଂ; (ତିନ ମାଂହୀଂ)
ଉନମେଂ (ମତି ଶ୍ରୁତ) ମତିଜ୍ଞାନ ଔର ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନ (ଦୋଯ) ଯହ ଦୋନୋଂ
(ପରୋକ୍ଷ) ପରୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ ହୈଂ . [କ୍ଯୋଂକି ଵେ ] (ଅକ୍ଷ ମନତୈଂ) ଇନ୍ଦ୍ରିଯୋଂ ତଥା
ମନକେ ନିମିତ୍ତସେ (ଉପଜାହୀଂ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋତେ ହୈଂ . (ଅଵଧିଜ୍ଞାନ)
ଅଵଧିଜ୍ଞାନ ଔର (ମନପର୍ଜଯ) ମନଃପର୍ଯଯଜ୍ଞାନ (ଦୋ) ଯହ ଦୋନୋଂ ଜ୍ଞାନ
(ଦେଶ-ପ୍ରତଚ୍ଛା) ଦେଶପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ (ହୈଂ) ହୈଂ; [କ୍ଯୋଂକି ଇନ ଜ୍ଞାନୋଂସେ ] (ଜିଯ)
ଜୀଵ (ଦ୍ରଵ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ର ପରିମାଣ) ଦ୍ରଵ୍ଯ ଔର କ୍ଷେତ୍ରକୀ ମର୍ଯାଦା (ଲିଯେ) ଲେକର
(ସ୍ଵଚ୍ଛା) ସ୍ପଷ୍ଟ (ଜାନୈ) ଜାନତା ହୈ .
ଭାଵାର୍ଥ : – ଇସ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନକେ ଦୋ ଭେଦ ହୈଂ–(୧) ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଔର
(୨) ପରୋକ୍ଷ; ଉନମେଂ ମତିଜ୍ଞାନ ଔର ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନ ପରୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ୧ ହୈଂ; କ୍ଯୋଂକି
ଵେ ଦୋନୋଂ ଜ୍ଞାନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୋଂ ତଥା ମନକେ ନିମିତ୍ତସେ ଵସ୍ତୁକୋ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଜାନତେ
ହୈଂ . ସମ୍ଯକ୍ମତି-ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନ ସ୍ଵାନୁଭଵକାଲମେଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ହୋତେ ହୈଂ; ଉନମେଂ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଔର ମନ ନିମିତ୍ତ ନହୀଂ ହୈଂ . ଅଵଧିଜ୍ଞାନ ଔର ମନଃପର୍ଯଯଜ୍ଞାନ
ଦେଶପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ୨ ହୈଂ; କ୍ଯୋଂକି ଜୀଵ ଇନ ଦୋ ଜ୍ଞାନୋଂସେ ରୂପୀ ଦ୍ରଵ୍ଯକୋ ଦ୍ରଵ୍ଯ,
୧. ଜୋ ଜ୍ଞାନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୋଂ ତଥା ମନକେ ନିମିତ୍ତସେ ଵସ୍ତୁକୋ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଜାନତା ହୈ,
ଉସେ ପରୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ କହତେ ହୈଂ .
୨. ଜୋ ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ଵସ୍ତୁକୋ ଦ୍ରଵ୍ଯ-କ୍ଷେତ୍ର-କାଲ ଔର ଭାଵକୀ ମର୍ଯାଦା
ପୂର୍ଵକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାନତା ହୈ, ଉସେ ଦେଶପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ କହତେ ହୈଂ .
ଚୌଥୀ ଢାଲ ][ ୯୭