९२ ]
इष्टोपदेश
[ भगवानश्रीकुंदकुंद-
पुनः स एवं विमृशति पुद्गलेन किल संयोगस्तदपेक्षा मरणादयस्तद्व्यथाः कथं
परिह्रियन्त इति । पुद्गलेन देहात्मना मूर्तद्रव्येण सह किल आगमे श्रूयमाणो जीवस्य
सम्बन्धोऽस्ति । तदपेक्षाश्च पुद्गलसंयोगनिमित्ते जीवस्य मरणादयो मृत्युरोगादयः सम्भवन्ति ।
तद्यथा मरणादयः सम्भवन्ति । मरणादिसम्बन्धिन्यो बाधाः । कथं ? केन भावनाप्रकारेण मया
परिह्रियन्ते । तदभिभवः कथं निवार्यत इत्यर्थः । स्वयमेव समाधत्ते —
भावार्थ : — देहादिना संबंधने लीधे संसारमां प्राणीओने अनेक दुःख भोगववां पडे
छे. माटे जीवे ते देहादि साथेनी एकता – बुद्धिने सर्वथा छोडवी जोईए, अर्थात् मन – वचन –
कायनुं आलंबन छोडवुं जोईए अने स्वसन्मुख थई एवा परिणाम करवा जोईए, के जेथी
मन – वचन – कायनुं अवलंबन छूटी आत्मा अविकारी थाय अने छेवटे आत्माना प्रदेशोनुं
परिस्पंदन पण अटकी जाय.
ज्यां सुधी शरीर – मन – वाणीमां आत्मबुद्धि छे, त्यां सुधी संसारनी परंपरा चालु रहे
छे, परंतु मन – वचन – काय आत्माथी भिन्न छे, एवा भेदविज्ञानना अभ्यासथी मुक्तिनी
प्राप्ति थाय छे. २८.
वळी, ते आवी रीते विचारे छेः —
पुद्गल (शरीरादि मूर्त द्रव्य) साथे खरेखर (जीवनो) संयोग छे. तेनी अपेक्षावाळां
मरणादि अने तेनां दुःखो केवी रीते दूर करी शकाय? पुद्गल साथे एटले शरीर साथे –
मूर्तद्रव्य साथे – जीवनो संबंध आगममां सांभळवामां आवे छे. तेना कारणे एटले पुद्गलना
संयोगनिमित्ते जीवने मरणादि अर्थात् मरण – रोगादि संभवे छे. तेने जेम मरणादि संभवे
छे, तेम मरणादिसंबंधी बाधाओ (दुःखो) पण संभवे छे; तो केवी रीते – क्या प्रकारनी
भावनाथी मारे ते (दुःखादि) परिहरवां? अर्थात् तेनुं आक्रमण (हुमलो) केवी रीते निवारी
शकाय? एवो अर्थ छे.
स्वयं ज तेनुं समाधान करे छेः —
फि र भावना करनेवाला सोचता है कि पुद्गल – शरीरादिकरूपी मूर्तद्रव्यके साथ
जैसा कि आगममें सुना जाता है, जीवका सम्बन्ध है। उस सम्बन्धके कारण ही जीवका
मरण व रोगादिक होते हैं, तथा मरणादि सम्बन्धी बाधायें भी होती हैं । तब इन्हें कैसे
व किस भावनासे हटाया जावे ? वह भावना करनेवाला स्वयं ही समाधान कर लेता
है कि —