136 ]
iShTopadesh
[ bhagavAnashrIkundakund-
bhAvArtha : — jem agni indhanane bALI nAkhe chhe tem AtmAmAn utpanna thayelo
paramAnand, karma – santatine (karmanA samUhane) bhasma karI de chhe, Anandamagna yogI parIShah –
upasargAdinAn bAhya dukhomAn achetan rahevAthI arthAt tene te dukhonun anubhavan nahi
hovAthI khedakhinna thato nathI.
yogIne AtmAnI ekAgratAthI – dhyAnathI – prachur (ghaNAn) karmonI nirjarA thAy chhe ane
dhyAnAvasthAmAn paramAnandano evo vachan agochar svAd Ave chhe ke tene te svAdamAn bAhya
sanyogonun kaIpaN vedan thatun nathI. 48.
em chhe tethI.
gnAnamayI jyotirmahA, vibhram nAshak jeh,
pUchhe, chAhe, anubhave, AtmArthI jan teh. 49.
anvayArtha : — [अविद्याभिदुरं ] avidyAne dUr karavAvALI [महत् परं ] mahAn utkRuShTa
[ज्ञानमयं ज्योतिः ] gnAnamay jyoti chhe; [मुमुक्षुभिः ] mumukShuoe [तत् प्रष्टव्यं ] tenA viShayamAn
pUchhavun joIe, [तत् एष्टव्यं ] tenI vAnchchhA karavI joIe ane [तद् द्रष्टव्यम् ] teno anubhav
karavo joIe.
TIkA : — te Anand – svabhAvI, gnAnamayI, svArthane prakAshavAvALI, mahAn utkRuShTa
यस्मादेवं तस्मात् —
अविद्याभिदुरं ज्योतिः परं ज्ञानमयं महत् ।
तत्प्रष्टव्यं तदेष्टव्यं तद्द्रष्टव्यं मुमुक्षुभिः ।।४९।।
टीका — तदानन्दस्वभावं ज्ञानमयं स्वार्थावभासात्मकं परमुत्कृष्टमविद्याभिदुरं विभ्रमच्छेदकं
पूज्य अविद्या-दूर यह, ज्योति ज्ञानमय सार ।
मोक्षार्थी पूछो चहो, अनुभव करो विचार ।।४९।।
अर्थ — अविद्याको दूर करनेवाली महान् उत्कृष्ट ज्ञानमयी ज्योति है। सो मुमुक्षुओं
(मोक्षाभिलाषियों)को उसीके विषयमें पूछना चाहिये, उसीकी वांछा करनी चाहिये और उसे
ही अनुभवमें लाना चाहिये।
विशब्दार्थ — वह आनन्द स्वभावशाली, महान उत्कृष्ट, विभ्रमको नष्ट करनेवाली,